Windows XP

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Windows XP
Windows XP Logosu.svg
Windows XP Luna.png
Windows XP'den bir görünüm
Geliştirici(ler) Microsoft
İşletim sistemi ailesi Windows
Üretime hazır olduğu tarih 24 Ağustos 2001 (20 yıl önce) (2001-08-24)
Son önizleme sürümü Windows XP Professional x64 Edition, Windows XP Media Center Edition, Windows XP Home Edition, Windows XP Starter Edition
Kaynak türü Kapalı kaynak
Lisans Sahipli yazılım, ücretli
Çekirdek türü Hybrid
Güncelleme yöntemi

Windows Update
Windows Media Player

İlk Yayınlanma 24 Ağustos 2001 (20 yıl önce) (2001-08-24) [1]
Genel durumu 25 Ekim 2001 (20 yıl önce) (2001-10-25) [1]
Son kararlı sürümü 5.1 (Build 2600: Service Pack 3) 21 Nisan 2008 (14 yıl önce) (2008-04-21) [2]
Platform desteği PC ve Macintosh
Öncülü Windows Me, Windows 2000
Ardılı Windows Vista
Web sitesi http://www.windowsxp.com/
Temel desteğin sona ermesi 14 Nisan 2009[2]
Genişletilmiş desteğin sona ermesi 8 Nisan 2014[2]

Windows XP (kod adı: Neptune, Whistler) Microsoft'un kişisel bilgisayarlar ve sunucu sistemleri için ürettiği işletim sistemi ailesi Windows'un NT çekirdeği üzerinde yükselen altıncı ara sürümüdür. 25 Ekim 2001 tarihinde piyasaya sürülmüştür. XP adı eXPerience (Türkçe: deneyim) kelimesinden gelir. Genişletilmiş resmî destek 8 Nisan 2014'te bitmiştir.[3]

Çekirdek[değiştir | kaynağı değiştir]

Windows XP, daha önceki Windows sürümlerinden farklı olarak tamamen 32 bitlik Windows NT ve Windows 2000 çekirdeği (kernel) üzerine kuruldu. Bu çekirdek 16 veya 32 bitlik uygulamaları çalıştırabiliyor, mavi ekran hatalarını azaltıp CTRL+ALT+DEL tuş kombinasyonunun kullanımını diğer sürümlere oranla azaltıyordu. Aynı zamanda 64 bitlik sürümü de mevcuttur.

Korsan kullanım[değiştir | kaynağı değiştir]

Windows XP piyasaya sürülmeden önce korsana karşı çok güçlü önlemler alındı. Ürün etkinleştirme ile kullanıcıların yükledikleri ürünü en geç 30 gün içerisinde şirket ile iletişime geçip etkinleştirme kodunu sisteme tanıtmaları gereklidir.

2006 yılından itibaren, artan korsan Windows XP kullanımına engel olmak amacıyla Microsoft, Windows Orijinal Ürün Avantajı adlı bir yazılımı yürürlüğe sokmuştur. Buna karşın insanlar yine de korsan kullanmanın yollarını bulmuşlardır. Öte yandan korsan XP'lerin çoğunda antivirüslerce silinmeyen ve açığı Microsoft tarafından kapanmayan bir RPC (Uzaktan yordam çağrısı) açığı vardır ki bu da korsan Windows'ları tamamıyla dışarıdan müdahalelere açık hale getirir. İnternet bağlantısını sonlandırmak için Görev Yöneticisi'nden Network Service Adı altında çalışan Svchost.exe'leri sonlandırmaya çalıştığınızda 60 saniyelik bilgisayarı kapatma sayacı devreye girer.

Sürücü Veritabanı[değiştir | kaynağı değiştir]

Windows XP'nin önemli özelliklerinden biri ise geniş bir sürücü veritabanına sahip olmasıydı. Böylelikle kullanıcıların yeni aldıkları bir donanımı sadece bilgisayara takarak anında kullanabileceği iddia ediliyordu. Her ne kadar çoğu temel donanım (CD sürücü ve USB bellek gibi) için bu geçerli olsa da, zaman içerisinde genişleyen örnek yelpazesi içerisinde, özellikle sayısal kamera, yazıcı, USB modem ve MP3 oynatıcıları için haricî sürücü kullanmak zorunluluk hâlini almıştır. Windows XP, ayrıca sürücülerini internetten (Windows Update'i kullanarak) kendi kendine indirme ve güncelleme kabiliyetine de sahiptir.

Genel özellikler[değiştir | kaynağı değiştir]

ClearType[değiştir | kaynağı değiştir]

Windows XP, özellikle LCD ekranlarda metinlerin okunaklılığını arttırmak amacıyla ClearType adı verilen bir özellik içermektedir.

Uzak bağlantı[değiştir | kaynağı değiştir]

Windows XP, internetten başka bir bilgisayarın yönetilmesine imkân veren Uzak Masaüstü adlı bir yazılım içeriyordu. Bu özellik Windows Vista'da Terminal Services adıyla bulunmaktadır.

Hızlı kullanıcı değişimi[değiştir | kaynağı değiştir]

XP'de bir kullanıcının oturumu açıkken bir diğerinin oturumuna geçiş yapılabilmektedir. Windows + L tuş kombinasyonuyla.

Internet Explorer 6[değiştir | kaynağı değiştir]

6. sürümü, Windows XP ile birlikte gelmektedir.

Hizmet Paketleri[değiştir | kaynağı değiştir]

SP1[4][değiştir | kaynağı değiştir]

Windows XP için Service Pack 1 (SP1) 9 Eylül 2002'de yayımlandı. 300'den fazla küçük, RTM sonrası hata düzeltmesi ve XP'nin orijinal sürümünden bu yana yayınlanan tüm güvenlik yamalarını içeriyordu. SP1 ayrıca USB 2.0 desteği, Microsoft Java Sanal Makinesi, .NET Framework desteği ve o sırada çıkacak olan Media Center ve XP'nin Tablet PC sürümleri tarafından kullanılan teknolojiler için destek ekledi. SP1'deki en önemli değişiklik, programların belirli etkinlik türleri (medya oynatıcılar veya web tarayıcıları gibi) için varsayılan olarak ayarlanmasına ve paketlenmiş Microsoft programlarına ( Internet Explorer veya Windows Media Player gibi) devre dışı bırakılacak. Bu özellik, Microsoft'un OEM'lerin üçüncü taraf rakiplerini Windows ile birlikte verdiği yazılımlara (Internet Explorer ve Windows Media Player gibi) bir araya getirme yeteneği sunmasını gerektiren United States v. Microsoft Corp. anlaşmasına uymak için eklenmiştir. ve onlara normalde işletim sistemiyle birlikte verilenlerle aynı düzeyde önem verin.

3 Şubat 2003'te Microsoft, Service Pack 1a'yı (SP1a) yayımladı. Microsoft Java Sanal Makinesi hariç tutulmuş olması dışında SP1 ile aynıydı.

SP2[değiştir | kaynağı değiştir]

Virüsler, parazitler ve saldırganlara karşı daha iyi korunabilmesi için Windows XP'ye daha etkili güvenlik teknolojileri sağlamaktadır. 27 Ağustos 2004'te yayınlanan SP2, güçlü bir güvenlik alt yapısının yanında, Windows XP'nin güvenlik yapılandırması seçeneklerini de güçlendirmiştir ve güvenlik ile ilgili kararlar alan kullanıcılara yardımcı olmak üzere güvenlik ile ilgili daha ayrıntılı bilgiler sağlar.

Bulunan güvenlik açıklarının yamalanmasının yanı sıra; Windows Güvenlik Merkezi isimli bir uygulama da eklendi. Bu yazılımla, antivirüs yazılımı, güvenlik duvarı kullanımı ve otomatik güncelleştirmelerin etkin olup olmadığı kullanıcıya bildirilerek yazılımın güvenliği arttırılmaya çalışıldı. Ayrıca, işletim sisteminizin düzenli çalışması ve Service Pack 2 yüklenmeden önceki eksik veya bozuk dosyalarıda yeniden yükler ve düzeltir.

Üstelik, 2004 yılında Wi-Fi kullanımının da yaygınlaşması üzerine Wi-Fi kablosuz internet özelliği de eklendi.

SP3[4][değiştir | kaynağı değiştir]

Üçüncü ve son Hizmet Paketi SP3, 21 Nisan 2008'de üretime ve 6 Mayıs 2008'de hem Microsoft İndirme Merkezi hem de Windows Update aracılığıyla halka sunuldu. Service Pack 3, Windows XP x64 Edition için mevcut değildir, Windows Server 2003 çekirdeğini temel alır ve sonuç olarak, diğer sürümler yerine hizmet paketlerini kullanır.

10 Temmuz 2008'de Otomatik Güncelleştirmeler kullanıcılarına otomatik olarak gönderilmeye başlandı. Microsoft tarafından, Windows XP'ye yönelik bağımsız güncelleştirmeler olarak ayrı olarak kullanılabilen yeni özelliklerin yanı sıra Windows Vista'dan desteklenen özelliklerin ayrıntılarını içeren bir özellik kümesine genel bakış yayınlandı. SP3'e toplam 1.174 düzeltme dahildir. Service Pack 3, Internet Explorer 6, 7 veya 8 sürümlerine sahip sistemlere kurulabilir; Internet Explorer 7, SP3'ün bir parçası olarak dahil değildir.

Service Pack 3, geliştiricilerin sistem genelinde uyumluluk uygulama ayarlarından bağımsız olarak kodları için Veri Yürütme Engellemesi'ni etkinleştirmesine olanak tanıyan API'ler de dahil olmak üzere SP2'ye kıyasla güvenlik geliştirmeleri, Güvenlik Destek Sağlayıcı Arayüzü, WPA2 güvenliğinde iyileştirmeler ve güncellenmiş bir sürüm içeriyordu. FIPS 140-2 sertifikalı Microsoft Gelişmiş Şifreleme Sağlayıcı Modülü.

Service Pack 3, SP2'de yer almayan, önceden yayımlanmış tüm güncellemeleri bir araya getirerek, diğer birçok önemli özelliği içeriyordu. Windows Görüntüleme Bileşeni, kamera satıcılarının kendi tescilli görüntü codec'lerini işletim sisteminin küçük resimler ve slayt gösterileri gibi özellikleriyle bütünleştirmesine izin verdi. Kurumsal özelliklerde, Uzak Masaüstü Protokolü 6.1, ClearType ve RDP üzerinden 32 bit renk derinliği desteği içerirken, WMI deposunun bozulma olasılığını azaltmak için Windows Vista'daki Windows Yönetim Araçları'nda yapılan iyileştirmeler XP SP3'e geri aktarıldı.

Ayrıca SP3, Windows XP Media Center Edition (MCE) ve Windows XP Tablet PC Edition işletim sistemi bileşenlerine yönelik güncelleştirmeleri ve bu sürümlerde bulunan .NET Framework sürüm 1.0 için güvenlik güncelleştirmelerini içerir. Ancak, Windows XP MCE 2005'te Windows Media Center uygulaması için güncelleştirme toplamalarını içermez.[88] SP3, oynatıcı Windows XP MCE 2005'e dahil edilmiş olmasına rağmen, Windows Media Player 10 için güvenlik güncelleştirmelerini de atlar. Görev Çubuğundaki Adres Çubuğu Masa Bandı, antitröst ihlali endişeleri nedeniyle artık dahil edilmemektedir.

Resmi olmayan SP3 ZIP indirme paketleri, 2005'ten 2007'ye kadar The Hotfix adlı artık kullanılmayan bir web sitesinde yayınlandı. Web sitesinin sahibi Ethan C. Allen, Yazılım Kalite Güvencesinde eski bir Microsoft çalışanıydı ve Microsoft Bilgi Bankası makalelerini tarıyordu. Microsoft'un makaleler içinde çevrimiçi hale getireceği yeni düzeltmeleri günlük olarak indirin. Makaleler bir "kbwinxppresp3fix" ve/veya "kbwinxpsp3fix" etiketine sahip olacak ve böylece Allen'ın resmi SP3 sürümü için hangi düzeltmelerin planlandığını kolayca bulmasını ve belirlemesini sağlayacaktı. Microsoft, SP3 paketinin resmi olmadığını ve kullanıcıların yüklememesi gerektiğini kamuoyuna açıklamıştı. Allen ayrıca 2007'de bir Vista SP1 paketi yayınladı ve bunun için Allen, Microsoft'tan bir durdurma ve vazgeçme e-postası aldı.

Windows XP'nin gelişimi[değiştir | kaynağı değiştir]

Microsoft, Windows XP'nin satışını 30 Haziran 2008 tarihinden itibaren durdurdu; fakat kısa bir süre için netbook'larda Windows XP yüklü geldi Windows XP Service Pack 2'e verilen destek, 13 Temmuz 2010 tarihinde bitti, 8 Nisan 2014 tarihinde Windows XP Service Pack 3'e verilen destek sona erdi.[3]

Windows Whistler[değiştir | kaynağı değiştir]

Windows Whistler projesi 1999 yılında başlayan "Neptune" projesinin iptal edilmesinin ardından başlamıştır. Neptune projesi ile NT çekirdeğini son kullanıcıya da getirmeyi planlıyorlardı. Lakin bilinmeyen sebeplerle "Neptune" iptal edildi. O yıllar da son kullanıcıya sunulan MS-DOS tabanlı Windows sürümleri artık çağının gerisinde ve hantal kalıyordu. Windows Whistler, Windows NT 5.0 yani Windows 2000'nin güvenilirliği ve sağlamlığı üzerine kuruldu. MS-DOS tabanlı sürümlerin gelişmiş multimedya özelliklerini de alarak gittikçe güçlendi. Microsoft Whistler'in arayüzünü geliştirdikçe Windows XP'ye benzemeye başladı. Microsoft daha sonra Whistler'e Windows ME'nin gelişmiş özelliklerini ekledi (Sistem geri yükleme, Yardım ve Destek, İnternet oyunları vb.) Microsoft MS-DOS tabanlı Windows'lara artık pazarda yer vermek istemediği için, Windows ME'nin yeniliklerini Whistler'a aktardı. Bu özellikler Windows XP'de mevcuttur. Bu yüzden Windows XP Windows Me'nin NT tabanlı sürümüdür. Daha sonra Whistler tam geliştiğinde adı Windows XP'ye çevrildi ve 25 Ekim 2001'de[1] Windows XP tanıtıldı.

Windows XP'ye Yönelik Eleştiriler[değiştir | kaynağı değiştir]

Windows XP işletim sistemi 2001 yılında satışa sunulduğu andan itibaren oldukça iyi satış rakamları elde etti. Bu yüzden 3 adet büyük güncelleme yapılmıştır. Bunlara kısaca SP1, SP2 ve SP3 (SP: Service Pack) güncelleme paketleri denilir. Windows XP ilk çıktığı zamanlar yenilikçi ve yenilemez göründüyse de, zamanla sisteme yönelik tehditler artmıştır. Virüsler ve casus programlar bunların başını çeker. Son güncellemelere rağmen hala açıkları bulunmaktadır. Windows XP kullanan çoğu kullanıcı (özellikle bireysel-ev kullanıcıları) kurulum ve kullanıma başladıktan 8-12 ay sonra sistemin yavaşlaması sebebiyle format atılması gerektiğini eleştiriyor olsa da, bu eleştirinin sebebi aslen kullanıcı hatalarından kaynaklanmaktadır. Öyle ki, düzgün yapılandırılmış, gerekli güvenlik yazılımları yüklenmiş ve kullanım amacı belli olan Windows XP yüklü bir bilgisayar yıllarca formatlama ihtiyacı olmadan kullanılabilir.

Ayrıca Windows XP ilk çıktığı yıllarda çok stabil bir işletim sistemi olmamıştır. İlk başlarda çok fazla hata barındıran ve neredeyse kullanılmaz halde olan Windows XP, 2004 yılında çıkan SP2 ile kendine gelmiştir ve kullanılabilir olmuştur.

Ek Paketler[değiştir | kaynağı değiştir]

Microsoft Plus! for Windows XP[değiştir | kaynağı değiştir]

Windows XP için pazarlanan eğlence ve müzik paketidir. 25 Ekim 2001 tarihinde Windows XP işletim sistemi ile birlikte piyasaya sunuldu. Windows XP'ye müzik araçları, oyunlar ve temalar ekler. 3 tane sürüm vardır. Windows XP Professional ve Home Edition için çıkmıştır.

Temalar ve Ekran Koruyucular[değiştir | kaynağı değiştir]

Temalar[değiştir | kaynağı değiştir]
  • Plus! Aquarium
  • Plus! Space
  • Plus! Nature
  • Plus! da Vinci
Ekran Koruyucuları[değiştir | kaynağı değiştir]
  • Plus! Aquarium
  • Plus! Nature
  • Plus! da Vinci
  • Plus! Space
  • Plus! Robot Circus
  • Plus! My Pictures
  • Plus! Mercury Pool

Plus! Programları[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Plus! Speaker Enhancement , hoparlörlerin sesleri netleştirmesini sağlar.
  • Plus! CD Label Maker , CD'ler üzerine yazıcı aracılığıyla kapak görüntüsü basmayı sağlar.
  • Plus! Personal DJ , özel çalma listeleri yapmayı sağlar.
  • Plus! MP3 Audio Converter , MP3 dosyalarını WMA'ya dönüştürür.
  • Plus! Voice Command Windows Media Player'ı sesli kontrol etmeyi sağlar.

Plus! Oyunları[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Hyperbowl Plus! Edition , çeşitli mekanlarda geçen 3 boyutlu bir bovling oyunudur.
  • Labyrinth Plus! Edition , seviyeler ilerledikçe karmaşık labirentleri geçmeye yönelik 3 boyutlu bir labirent oyunudur.
  • Russian Square Plus! Edition , küplerden oluşan bir yapboz oyunudur.

Microsoft Plus! Digital Media Edition[değiştir | kaynağı değiştir]

Dijital media resim ve video uygulamaları sunulmuştur. 7 Ocak 2003'te piyasaya sürülmüştür. Plus Digital Media Edition aşağıdakileri içerir :

  • Plus! Photo Story 2
  • Plus! Parti Modu
  • Plus! Analog Kaydedici
  • Plus! CD Label Maker
  • Plus! Dansçısı
  • Plus! Ses Dönüştürücüsü
  • Plus! Windows Movie Maker 2 için Efektler ve Geçişler
  • Plus! Saat Alarmı
  • Plus! Uyku Zamanlayıcısı
  • Plus! Windows Media Player 9 Dış Görünüşleri
  • Plus! Sync & Go for Pocket PC

Windows XP Media Center Edition 2005 bu özelliklerin hepsini içerir.

Microsoft Plus! SuperPack for Windows XP[değiştir | kaynağı değiştir]

Microsoft Plus! for Windows XP ve Microsoft Plus! Digital Media Edition'un özelliklerinin hepsini içerir.

Kullanım Oranı[değiştir | kaynağı değiştir]

Windows XP Piyasaya çıktığı 2001 yılından şu ana kadar birçok kişi tarafından kullanılarak en çok kullanılan işletim sistemleri arasında yer almıştır. Ancak 2021'in Haziran ayında kullanım oranı %0.6' ya kadar düşmüştür.[5]

Kaynak Kodunun Sızdırılması[değiştir | kaynağı değiştir]

23 Eylül 2020'de Windows XP Service Pack 1 ve Windows Server 2003 kaynak kodu, bilinmeyen bir kullanıcı tarafından 4chan görüntü tahtasına sızdırıldı. Anonim kullanıcılar kodu derlemeyi başardı ve bir Twitter kullanıcısı, kodun orijinal olduğunu kanıtlamak için YouTube'da sürecin videolarını yayımladı.[6] Videolar daha sonra Microsoft tarafından telif hakkı gerekçesiyle kaldırıldı. Winlogon kaynak kodu ve diğer bazı bileşenler bulunmadığından sızıntı eksikti.[7][8] Orijinal sızıntı, mıknatıs bağlantıları ve yükleri orijinal olarak Server 2003 ve XP kaynak kodunu içeren ve daha sonra ek dosyalarla güncellenen torrent dosyaları kullanılarak yayıldı; bunlar arasında Microsoft ürünlerine ilişkin önceki sızıntılar, patentler, aşı karşıtlığı ve farklı konular üzerine Bill Gates hakkında komplo teorileri içeren medya ve belgeler vardı.[9]

Microsoft, sızıntıları araştırdığını belirten bir bildiri yayımladı.[8][10][11]

Windows XP Tour[değiştir | kaynağı değiştir]

Windows XP Tour (Full Version)2 Mayıs 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ a b c "Windows XP to Take the PC to New Heights" (İngilizce). Microsoft. 24 Ağustos 2001. 19 Haziran 2005 tarihinde |arşiv-url= kullanmak için |url= gerekiyor (yardım) arşivlendi.  Geçersiz |ölü-url=http://www.microsoft.com/presspass/press/2001/aug01/08-24WinXPRTMPR.mspx (yardım);
  2. ^ a b c "Windows yaşam döngüsü genel bilgiler". Microsoft. Nisan 2014. 26 Şubat 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Şubat 2015. 
  3. ^ a b Selim Öztürk (8 Nisan 2014). "13 yıllık Windows bugün resmen 'öldü'". radikal.com.tr. 26 Şubat 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Şubat 2015. 
  4. ^ a b "Wikipedia İngilizce". 8 Haziran 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Haziran 2021. 
  5. ^ "Desktop Windows Version Market Share Worldwide". StatCounter Global Stats (İngilizce). 10 Şubat 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Haziran 2021. 
  6. ^ Cimpanu, Catalin. "Windows XP leak confirmed after user compiles the leaked code into a working OS". ZDNet (İngilizce). 30 Eylül 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Ekim 2020. 
  7. ^ Warren, Tom (25 Eylül 2020). "Windows XP source code leaks online". The Verge (İngilizce). 29 Eylül 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Ekim 2020. 
  8. ^ a b Alcorn, Paul (30 Eylül 2020). "Windows XP Source Code Leaked, Posted to 4chan (Update, It Works)". Tom's Hardware (İngilizce). 6 Ekim 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Ekim 2020. 
  9. ^ "Windows XP Source Code Leaked By Apparent Bill Gates Conspiracist". Gizmodo (İngilizce). 1 Ekim 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Ekim 2020. 
  10. ^ "The Windows XP and Windows Server 2003 source code leaks online". Graham Cluley. 25 Eylül 2020. 26 Eylül 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Eylül 2020. 
  11. ^ "Windows XP source code leaked online". www.computing.co.uk. 28 Eylül 2020. 2 Ekim 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Eylül 2020. 

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]