Hayfa

Vikipedi, özgür ansiklopedi
→ Bu madde Hayfa şehri ile ilgilidir. Hayfa Bölgesi için bu sayfaya bakınız.
Hayfa
חֵיפָה
حَيْفَا
Hayfa bayrağı
Bayrak
Hayfa arması
Arma
Ülke İsrail İsrail
Bölge Hayfa
Alt bölge Hayfa
Şehir Hayfa
İdare
 • Belediye başkanı Einat Kalisch-Rotem (Avoda)
Yüzölçümü
 • Şehir 63,666 km² (24.581 mil²)
Nüfus
 (2007)
 • Şehir 265,000
 • Kent
600,000
 • Metropol
1,039,000
Zaman dilimi UTC+02.00 (IST)
 • Yaz (YSU) UTC+03.00 (IDT)
Resmî site
haifa.muni.il (İngilizce)

Hayfa (İbranice: חיפה; Arapça: حَيْفَا), İsrail'in kuzeyinin en büyük şehri ve ülkenin üçüncü büyük şehridir.

İsrail'de yoğun olarak Arap nüfus barındıran bir kenttir. Kutsal Kitaplarda (Ahd-i Atik, Tevrat) adı geçmiştir. İbraniler, Romalılar, Araplar,Haçlılar, Osmanlılar Hayfa'yı yönetimlerinde tutmuşlardır. Kavalalı Mehmet Ali Paşa'nın kenti tekrar ele geçirmesi öncesinde Hayfa 1799'da Napolyon Bonapart tarafından da işgal edilmiştir.

Kutsal Kitaplarda geçen Kermil Dağı Hayfa'dadır. Bu dağda Hristiyanlık, Müslümanlık için kutsal bir kalıntı olan İlyas Peygamberin mağarası vardır.

Ayrıca bu dağ yamaçlarında Bahai Dininin Dünya Merkezi ile güzelliğiyle tanınmış bahçeleri ve terasları vardır.

Coğrafya[değiştir | kaynağı değiştir]

Hayfa, İsrail'in Akdeniz kıyı ovasında, Avrupa, Afrika ve Asya arasındaki tarihi kara köprüsü ve Kişon Nehri'nin ağzındadır.[1] Karmel Dağı'nın kuzey yamaçlarında ve Hayfa Körfezi çevresinde yer alan şehir, üç katmana bölünmüştür.[2] En alttaki, Hayfa Limanı da dahil olmak üzere ticaret ve sanayi merkezidir.[2] Orta kat, Karmel Dağı'nın eteklerinde yer alır ve eski yerleşim mahallelerinden oluşurken, üst kat, alt katlara bakan modern mahallelerden oluşur.[2] Buradan, İsrail'in Batı Celile bölgesinden Rosh HaNikra ve Lübnan sınırına doğru bakılabilir.[2] Hayfa, Tel Aviv şehrinin yaklaşık 90 km (55,9 mi) kuzeyindedir ve Akdeniz üzerinde çok sayıda plajı vardır.[3]

Karmel Dağı'ndan Hayfa Panoraması

Flora ve fauna[değiştir | kaynağı değiştir]

Carmel Dağı'nın üç ana wadisi vardır: Lotem, Amik ve Si'ach. Çoğunlukla bu vadiler, kıyıdan dağın tepesine kadar şehrin içinden geçen gelişmemiş doğal koridorlardır. İşaretli yürüyüş yolları bu alanlardan geçer ve yaban domuzu, altın çakal, yaban faresi, Mısır firavunu, baykuşlar ve bukalemunlar gibi vahşi yaşam için yaşam alanı sağlar.

İklim[değiştir | kaynağı değiştir]

Nuvola apps kweather.svg Hayfa iklimi Weather-rain-thunderstorm.svg
Aylar Oca Şub Mar Nis May Haz Tem Ağu Eyl Eki Kas Ara Yıl
En yüksek sıcaklık (°C) 27,0 30,4 38,0 42,5 44,6 43,5 37,8 37,8 41,8 41,4 36,0 31,5 44,6
Ortalama en yüksek sıcaklık (°C) 17,8 18,6 20,9 23,8 26,5 29,5 31,6 31,6 30,2 27,9 24,4 19,8 24,4
Ortalama sıcaklık (°C) 13,9 14,4 16,5 19,4 22,4 25,7 28,0 28,4 26,7 23,7 19,8 15,8 21,1
Ortalama en düşük sıcaklık (°C) 10,0 10,2 12,1 14,8 18,2 21,9 24,4 25,1 23,2 19,5 15,1 11,8 15,9
En düşük sıcaklık (°C) −1,6 −3,5 2,0 4,3 9,6 13,0 17,0 17,9 14,2 8,5 5,0 0,2 −3,5
Ortalama yağış (mm) 124,9 95,2 52,8 23,6 2,7 0,1 0,0 0,0 1,2 28,0 77,8 135,5 541,8
Kaynak: İsrail Meteoroloji Enstitüsü (1981-2010)[4]


Ekonomi[değiştir | kaynağı değiştir]

Hayfa Petrol rafinerisi
Matam yüksek teknoloji parkı

İsrail'in yaygın "Hayfa çalışıyor, Kudüs dua ediyor ve Tel Aviv oynuyor" sözü, Hayfa'nın bir işçi ve sanayi şehri olarak ününü doğrular.[5] Hayfa'nın sanayi bölgesi şehrin doğu kesiminde, Kişon Nehri civarındadır.

İsrail'deki iki petrol rafinerisinden birisi olan Hayfa petrol rafinerisi buradadır (diğer petrol rafinerisi Aşdod'dadır). Hayfa rafinerisi yılda 9 milyon ton (66 milyon varil) ham petrolü işlemektedir.[6][7] 1930'larda inşa edilen ve günümüzde kullanılmayan 80 metre yüksekliğindeki ikiz soğutma kuleleri, İngiliz Mandası döneminde inşa edilen en yüksek binalardı.[8]

İsrail'deki en büyük ve en eski iş parkı olan Matam (Merkaz Ta'asiyot Madanın kısaltması– Bilimsel Endüstriler Merkezi), şehrin güney girişinde olup Apple, Amazon, Abbot, Cadence Design Systems, Intel, IBM Israel, Magic Leap, Microsoft, Motorola, Google, Yahoo!, Elbit Systems, CSR plc, Philips, PwC ve Amdocs gibi çok sayıda İsrailli ve uluslararası yüksek teknoloji şirketinin imalat ve Ar-Ge tesislerini barındırır.[9]

Hayfa Üniversitesi kampüsünde aynı zamanda IBM Haifa Labs' da vardır.[10]

Kuralsızlaştırmayla Aşdod Limanı tarafından egemenliğine meydan okunmuş olsa da Hayfa Limanı, İsrail limanları arasında yolcu trafiğinde liderdir ve aynı zamanda büyük bir kargo liman'ıdır.[11]

Hayfa alışveriş yerleri ve alışveriş merkezleri şunlardır: Hutsot Hamifratz, Horev Center Alışveriş Merkezi, Panorama Merkezi, Castra Merkezi, Koloni Merkezi (Lev HaMoshava), Hanevi'im Tower Alışveriş Merkezi, Kanyon Haifa, Lev Hamifratz Alışveriş Merkezi ve Grand Canyon.[12] 2010 yılında, Monocle (yaşam tarzı dergisi) Hayfa'yı en umut verici iş potansiyeline ve büyük yatırım fırsatı olan şehir olarak belirlemişti. Dergi, "kasabadaki iskele ve vinçlerden yenilenmiş cephelere ve yeni akıllı yemek mekanlarına kadar, tepeden tırnağa büyük bir yenilenmenin bir etkisi olmaya başladığını" belirtti. Hayfa belediyesi yollar ve altyapı için 350 milyon dolardan fazla harcamıştı ve inşaat izinlerinin sayısı önceki iki yılda %83 arttı.[13]

2014 yılında, Tel Aviv Menkul Kıymetler Borsası ile rekabet edebilmek için teknoloji odaklı bir borsa kurulacağı açıklandı.[14]

Halen, çoğu butik otel olmak üzere yaklaşık 40 otel ya planlanıyor, ya onaylandı yada yapım aşamasındadır. Hayfa Belediyesi, şehri gezginlerin Acre, Nasıra, Tiberias ve Celile'ye günübirlik geziler düzenleyebilecekleri Kuzey İsrail'in turizm merkezine dönüştürmek istiyor.[15] Matam sanayi parkına bitişik 31 duman (7.75 dönüm) arazi üzerinde 85,000 metrekarelik beş binadan oluşan yeni bir yaşam bilimleri sanayi parkı inşa edilmektedir.[16]

Turizm[değiştir | kaynağı değiştir]

Stella Maris Manastırının içi

2005 yılında Hayfa'da toplam 1.462 odalı 13 otel bulunuyordu.[17] Şehrin 5 km (3 mi) sahili olan 17 km (11 mi) kıyı şeridi vardır.[18] Hayfa'nın başlıca turistik cazibe merkezi, altın kubbeli Báb Mabedi ve çevresindeki bahçelerin bulunduğu Bahá'í Dünya Merkezi'dir. 2005 ve 2006 yılları arasında türbeyi 86,037 kişi ziyaret etti.[17] 2008 yılında, Bahá'í bahçeleri UNESCO Dünya Mirası Sit Alanı olarak belirlendi.[19][20][21] Tapınakçılar, Stella Maris ve Elijah's Cave tarafından kurulan restore edilmiş Alman Kolonisi de çok sayıda turist çeker.[22] Hayfa bölgesinde 90'dan fazla sanatçı ve zanaatkarın stüdyo ve sergilerinin bulunduğu Ein Hod sanatçı kolonisi,[23] ve Neandertal ve erken Homo Sapiens kalıntılarının bulunduğu mağaralarla Karmel Dağı milli park vardır.[24]

Hayfa Belediyesi tarafından yaptırılan 2007 tarihli raporda, daha çok otel inşa edilmesi, Hayfa, Akka ve Kayserya arasında bir feribot hattının oluşturulması, Limanın bir dinlenme ve eğlence alanı olarak batı demirlemesinin geliştirilmesi, yerel havaalanı ve limanın uluslararası seyahatleri ve kruvaziyerleri karşılamak için genişletilmesi çağrısında bulunuldu.[25]


Kardeş şehirler[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "Haifa, Israel". Timeanddate.com. 18 Ekim 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Mart 2008. 
  2. ^ a b c d "Haifa – General info". Israeli Ministry of Tourism. 14 Nisan 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Mart 2008. 
  3. ^ "Road Distances Chart" (PDF). Israel Ministry of Tourism. 9 Nisan 2008 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Mart 2008. 
  4. ^ "Temperature average". Israel Meteorological Service. 18 Haziran 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Aralık 2011. (İbranice)
  5. ^ "Tel Aviv: "Haifa works, Jerusalem prays, and Tel Aviv plays"". The Daily Telegraph. Londra. 14 Kasım 2000. 15 Nisan 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Mart 2008. 
  6. ^ "Haifa Today". Haifa Foundation. 15 Nisan 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Mart 2008. 
  7. ^ "Haifa". GlobalSecurity.org. 21 Şubat 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Şubat 2008. 
  8. ^ "Haifa Oil Refinery Cooling Towers". Emporis.com. 11 Haziran 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Şubat 2008. 
  9. ^ "Israel". American.edu. 15 Nisan 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Şubat 2008. 
  10. ^ "IBM Haifa Labs". IBM Haifa Labs. 8 Mart 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Ocak 2008. 
  11. ^ "Haifa Port". Haifa Port. 24 Ocak 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Ocak 2008. 
  12. ^ "Haifa Shopping Centers". Tour-Haifa.co.il. 8 Şubat 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Şubat 2008. 
  13. ^ Petersburg, Ofer (20 Haziran 1995). "Haifa: Greatest business potential". Ynetnews. Ynetnews.com. 8 Temmuz 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Mart 2013. 
  14. ^ "Archived copy". 22 Aralık 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Aralık 2015. 
  15. ^ Petersburg, Ofer (20 Haziran 1995). "Dozens of hotels planned in Haifa". Ynetnews. Ynetnews.com. 8 Mart 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Mart 2013. 
  16. ^ "Building to begin on Haifa life sciences park". Globes. 13 Haziran 2012. 28 Mayıs 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Mart 2013. 
  17. ^ a b "Hotels and Tourism" (PDF). Haifa Statistical Yearbook. Haifa Municipality. 26 Şubat 2008 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Şubat 2008. 
  18. ^ "Leisure Activity" (PDF). Haifa Statistical Yearbook. Haifa Municipality. s. 56. 30 Mart 2007 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Şubat 2008. 
  19. ^ Kaynak hatası: Geçersiz <ref> etiketi; UNESCO isimli refler için metin sağlanmadı (Bkz: Kaynak gösterme)
  20. ^ "Terraces of the Shrine of the Bab". 23 Nisan 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Nisan 2008. 
  21. ^ "Baha'i World Center". Baháʼí International Community. 18 Mart 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Mart 2008. 
  22. ^ "Tours of Haifa". 15 Nisan 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Nisan 2008. 
  23. ^ "Eih Hod". ddtrave-acc.com. 19 Ocak 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Ocak 2008. 
  24. ^ "Mount Carmel National Park". 2 Mart 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Nisan 2008. 
  25. ^ "Making Haifa into an international tourist destination". Haaretz. 30 Mayıs 2007. 15 Nisan 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Mart 2008. 
  26. ^ Portsmouth City Council. Twinning 7 Ocak 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.. Retrieved 22 August 2007.
  27. ^ "Sister Cities of Manila". © 2008-2009 City Government of Manila. 24 Temmuz 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Temmuz 2009.  |yayımcı= dış bağlantı (yardım)
  28. ^ "Haifa agreement with partner". 19 Ekim 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Ağustos 2010. 
  29. ^ "Twin Towns". www.amazingdusseldorf.com. 17 Ekim 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Ekim 2009. 
  30. ^ "Boston" (İbranice). Haifa Municipality. 16 Ekim 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Nisan 2009.