Fizik tedavi

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Fizyoterapi sembolü

Fizik tedavi ya da İngilizce konuşulan ülkelerde yaygın adıyla fizyoterapi, yaralanma, hastalık, travma ya da yaşlılık gibi nedenlerle eksilme gösteren fonksiyonel hareketleri geri kazandırma amaçlı yapılan; elektrik akımı, sıcak ya da soğuk uygulaması, egzersizler ya da çeşitli uygulamalarla hastaların tedavisine verilen isimdir.[1][2][3]

Fizyoterapi, tıp fakültesinden sonra fiziksel tıp ve rehabilitasyon uzmanlık eğitimini almış olan hekimlerce tanısı konmuş çok geniş hastalık durumlarını kapsar. Uzman hekim tarafından tanısı konmuş tedaviyi üniversitelerin Fizyoterapi ve Rehabilitasyon Bölümü lisans programlarından mezun sağlık çalışanları (fizyoterapist) planlar ve uygular.[4][5] Tıp dilinde "optimum nöromüsküloskeletal fonksiyonu edinme veya geri kazanmayı amaçlayan tedavi" olarak açıklanan fizyoterapinin uygulanması bazen uzun yıllar sürebilir.[6]

Fizyoterapide amaç, bireylerin yaşamsal faktörleri sağlıklı olarak yerine getirebilmesini sağlamaktır. Fizyoterapi, fiziksel uygulamanın dışında duygusallık ve sosyal ilişkiler gibi unsurları da kapsar. Tedavi uygulaması öncesinde birtakım laboratuvar bulguları ile muayeneye başvurulur. Fizyoterapi için özel bakım merkezleri, geriatri, nörolojik, fitness merkezleri ve spor eğitim tesisleri gibi alanlar bulunmaktadır.[7]

Genel Bakış

Fizyoterapist gözetiminde yapılan bir egzersiz.

Fizik tedavi, bir kişinin günlük yaşamlarında hareket etme, fonksiyonel aktiviteler gerçekleştirme, yeteneklerini sınırlayan hastalıkları veya yaralanmaları ele alır. Fizik tedavide, bir tanıya varmak ve bir yönetim planı oluşturmak için bireyin tıbbi geçmişi ve fizik muayenesini kullanır. Gerektiğinde, X ışınları, bilgisayarlı tomografi veya manyetik rezonans görüntüleme bulguları gibi laboratuvar ve görüntüleme çalışmalarının sonuçlarını dahil eder.[8]

Fizik tedavi genellikle özel egzersizler, manuel terapi, traksiyon, eğitim, ısı, soğuk, elektrik, ses dalgaları, radyasyon, yardımcı cihazlar, protezler, ortezler içerir. Daha sağlıklı ve daha aktif yaşam tarzları için zindelik ve sağlık odaklı programlar geliştirerek, kişiye maksimum hareket ve işlevsel yeteneği geliştirmek, sürdürmek ve eski haline getirmek için hizmetler sağlar. Hareketlilik kaybını ortaya çıkmadan önlemek amacıyla, bireylerle birlikte çalışır.[9][10]

Fizik tedavi; yaşlanma, yaralanma, hastalık veya çevresel faktörlerin hareket ve işlevi tehdit ettiği durumlarda tedavi sağlar. Kas sistemi, iskelet sistemi, ortopedi, kardiyopulmoner, nöroloji, endokrinoloji, spor hekimliği, geriatri, pediatri, kadın sağlığı, yara bakımı ve elektromiyografi gibi birçok uzmanlık alanına sahip alandır. Nörolojik rehabilitasyon özellikle hızla gelişen bir alandır.[11][12]

Fizyoterapistlerin çalışabileceği birçok alan vardır; yataklı tedavi merkezleri, ayaktan teşhis ve tedavi hizmeti veren sağlık kuruluşları, özel eğitim ve rehabilitasyon merkezleri, evde tedavi, huzurevleri, spor kulübleri, mesleki rehabilitasyon merkezleri, kaplıca merkezleri, endüstri alanları, okullar gibi yerler.[13][14][15]

Tarihçe

Hipokrat'ın bir cihaz ile omuz çıkığı tedavisi yapmasının canlandırıldığı bir gravür.

Fizik tedavinin geçmişi Hipokrat zamanına kadar gitmektedir. Hastalar o zamanlarda da masaj, manuel terapi yöntemleri ya da hidroterapiyle, yani suyun tedavi edici özellikleri kullanılarak tedavi edilmeye çalışılıyordu.

Profesyonel manada ilk fizik tedavi çalışmaları 17. yüzyılın başında Avrupa'da gerçekleşmiştir. İsveç'te 1813 yılında kurulan Royal Central Institute of Gymnastics, fizyoterapinin de yapıldığı bilinen ilk kurumdur. Bu merkezde masaj ve egzersiz yapılmıştır. İsveç, fizyoterapistlerine resmi sicillerini 1887'de İsveç Sağlık ve Sosyal Yardımlaşma Ulusal Heyeti aracılığıyla vermeye başlamıştır.[16]

1894'te İngiltere'de dört Hemşire tarafından Royal Central Institute of Gymnastics kuruldu.[17] 1913'te Yeni Zelanda'da Otago Üniversitesi'nde Fizyoterapi Okulu açıldı.1921'de Amerika'da Mary Mcmillan tarafından ilk Fizyoterapi Derneği kuruldu. Günümüzdeki adı American Physical Therapy Association'dır. (APTA).[18]

Modern anlamdaki tarihçe 19. yüzyılda İngiltere ve Amerika’da başlamıştır. Bu yüzyılın başında gelişen poliomyelit epidemisi ve 1. Dünya Savaşı, modern fizyoterapi mesleğinin başlamasını sağlayan önemli nedenler olmuş ve mesleğin gelişimi Ortopedistlerin yardımı ile gerçekleşmiştir. 19. yüzyılın sonlarına doğru teknolojinin gelişimi ve küresel ölçekteki etkileri sonucu, fizyoterapi alanındaki gelişmeler hızlanmıştır. Klinik uygulamalarda ortaya çıkan gelişimi, meslekte özelleşme, kanıta dayalı bilimsel çalışmalar ve akademik yapılanmalar takip etmiştir. Günümüzde fizyoterapistler, 112 üye ülke ve 360.000’den fazla üyesi olan Dünya Fizyoterapi Konfederasyonu (WCPT) çatısı altında toplanmıştır.

1961'de Hacettepe Üniversitesi'nde Prof. Dr. İhsan Doğramacı tarafından Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Yüksekokulu'nun açılmasıyla fizyoterapistlik mesleğinin Türkiye'de temelleri atılmıştır. Yüksekokul, Cumhurbaşkanlığı'nın Resmî Gazete'de yayımlanan 09.01.2019 tarih ve 576 sayılı kararı ile ülkenin ilk Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Fakültesi olarak yapılandırılmıştır.[19]

Yöntemler

Hastalarla denge problemleri üzerine tedavileriyle ilgilenen fizyoterapistler.

Fizyoterapistler tedavi edilecek bölgede istedikleri etkiyi meydana getirmek için bazı Terapötik (tedavi edici) ajanlardan faydalanırlar. Her hastalığın farklı bir prognozu ve patolojisi olduğundan fizyoterapist bilgi ve beceresini kullanarak tedavi için en uygun ajanı seçer ve uygular. Bu ajanların dokularda kan akımını artırmaktan, post-sinaptik inhibisyon ile ağrının blokajına kadar birçok fizyolojik etkisi vardır. Birçok tedavi yöntemi vardır.[20][21][22]

Manuel terapi

Fizyoterapistler tarafından eklemlere veya ilişkili yumuşak dokulara uygulanan pasif hareketlerden oluşur. Patolojiye uygun özel teknikler sayesinde uygulanan bölgedeki kan akımını ve Hareketi arttırarak lokomotor sistemden kaynaklanan ağrıları azaltır.[23][24]

Egzersiz

Fonksiyonel rehabilitasyon egzersiz programı ile zayıf bölgelerinizi kuvvetlendirerek, daha sağlıklı bir kas sistemi ve İskelet sistemine sahip olunabilir. Postür analizi sonucunda kişiye özel programlanan fonksiyonel rehabilitasyon egzersizleri ağrılar sebebiyle bozulan fonksiyonlarınızı geri kazandırır, dolaşım sistemi artırarak doku hasarının İyileşmesini hızlandırır, günlük yaşam aktivitelerin bağımsızlık düzeyini artmasını sağlar.[25][26]

Codman egzersizi animasyonu

Yüzeyel Sıcak ve Soğuk Uygulamalar

Fizik tedavide yüzeyel ısıtıcılar kan dolaşımını, ağrı eşiğini yumuşak doku ve metabolik aktiviteyi arttırma amacıyla kullanılır. Ayrıca ağrı ve kas spazmını azaltırken doku iyileşmesini olumlu yönde etkiler. Genellikle kronik patolojilerde kullanılır. Fizik tedavide soğuk uygulamanın amacı, hücresel metabolizmayı, ağrıyı, kas spazmını, kan dolaşımını azaltmak, hücre dayanıklılığını artırmak ve inflamasyon sürecini yavaşlatmaktır. Genellikle akut bronşit rahatsızlıklarda ve ameliyat sonrası konvektif dokunun iyileşmesi için kullanılır.[27][28]

Bunlara ek olarak; tıbbi masaj, elektroterapi, kinezyolojik bantlama, ultrason, hidroterapi, magnetoterapi, tecar terapi, lazer terapi ve traksiyon gibi birçok yöntem eklenebilir.

Özel Alanlar

Ordu fizyoterapisti tarafından, hasta askere humerus kırığı ve çıkığı sonrası, hareketi artırmak için omuz ve dirsek egzersizi yaptırmakta.

Kas hastalıkları

Birden fazla kas hastalığı olduğu için hastalığın kesin tanısı ve kişide gösterdiği etki uzman fizyoterapist tarafından iyice gözlemlenerek ona yönelik fizik tedavi yapılır. Eğer fizik tedavi alacak çocuk ya da erişkin kişi konuşma bozukluğu gibi nedenlerden dolayı kendisini ifade edemiyorsa, tedaviyi uygulayacak fizyoterapist, hastalığının tanısı da göz önünde bulundurarak hastanın genel vücut kondisyonuna göre tedavi uygular.[29][30]

Kardiyopulmoner rehabilitasyon

Kalp ve akciğer hastalıklarında uygulanan bir rehabilitasyon yöntemidir. Kardiyak rehabilitasyon ve Pulmoner rehabilitasyon olarak ikiye ayrılır. Kardiyak Rehabilitasyon kalp ve damar hastaları için uygulanan bir programken, Pulmoner rehabilitasyon uzun süredir akciğer hastalığı olanlar için ilaç tedavilerine ek olarak uygulanan bir tedavi programıdır.[31]

Sporcu sağlığı

Spor sırasında meydana gelen yaralanma veya dejenerasyon ile sonrasında uygulanan tıbbi veya cerrahi tedavi, alanında yetkin ve özelleşmiş akademisyen fizyoterapi rehabilitasyon uzmanları tarafından yapılmaktadır. Bireye özgü belirlenen güncel bilgilerle oluşturulan spor rehabilitasyon programları, spora ve sporcuya özel fonksiyonel egzersizlerinden, özel tedavi (Manuel terapi) tekniklerinden, elektriksel tedavi ve ısı ajanlarından oluşmakta ve teknolojik cihazlar kullanılmaktadır.[32]

Nöroşirurji

Parkinson hastalığı ve benzeri istemsiz hareket bozuklukları gibi yaşam kalitesinin düştüğü hastalıklarda, özellikle beyin içine pili takılması olarak bilinen cerrahi girişimler uygulanır. Doğumsal nedenlerle ya da ağır kafa travması sonucu sonradan ortaya çıkan spastisite tedavisi “selektif dorsal rizotomi” ya da “baklofen pompası yerleştirilmesi” ameliyatları ile yapılır. İlaç tedavisi ile başarı sağlanamayan epilepsi yani sara hastalığı durumlarında epilepsi cerrahisi ameliyatları planlanır. Tüm fonksiyonel hastalıklar için cerrahi tedavinin gerekliliği ya da faydalı olup olmayacağı konusunda nörolog, psikiyatr ve fizyoterapist katılımı ile oluşturulmuş olan çalışma grubu gerekli değerlendirmeleri yaparak karar verir.[33]

Ortez-protez

Protez; vücutta eksik ya da işlevini tam olarak yerine getiremeyen bir organ veya dokunun, yapay olarak yerine konulmasıdır. Ortez ise zayıf veya kullanılmayan kas, kemik ve dokuları destekleyen veya iskelet-kas sistemindeki deformasyonu düzelten cihazlara verilen isimdir. Bu cihazların kişiye özel olarak tasarlanması, geliştirilmesi, üretilmesi ve uygulanması, bireyin tedaviden sonraki yaşamı için büyük önem taşır. Alt ve üst ekstremiteler ve fonksiyon kayıpları sonucunda hareket güçlüğü çeken bireylerin uygun ortez veya protezi kullanmaları yaşam kalitelerine katkı sağlarken, hatalı bir uygulama bozuklukların ilerlemesine sebep olabilir.[34]

Romatizmal hastalıklar

Romatizmal hastalıklar temel olarak kas iskelet sistemini etkileyen, ağrı, fonksiyon kaybı ve özürlülük nedeni olan çok geniş bir hastalık grubunu oluştururlar. Romatizmal hastalıklar geniş çerçeveli bir tedavi planı gerektirir. İlaç tedavisi yanında uygun rehabilitasyon yöntemleri de uygulanmalıdır. Fizik tedavi ajanları semptomları azaltmayı, fonksiyonu iyileştirmeyi ve özürlülüğü en alt düzeyde tutmayı hedefleyen rehabilitasyon uygulamaları sırasında sık kullanılan yöntemlerdir. Romatizmal hastalıklarda fizik tedavi ajanları temel olarak ağrı, enflamasyon ve eklem sertliğini azaltmak amacıyla kullanılır. Dolaylı olarak da eklem hareket açıklığı, kas gücü, yürüme yeteneği, fonksiyonel durum ve fiziksel uygunluğa katkı sağlamaları beklenir.[35]

Geriatrik rehabilitasyon

Geriatrik rehabilitasyon; yaşlıda fizyolojik eksilmeye veya hastalığa bağlı gelişen fonksiyonel kötüleşmenin giderilmesi, geciktirilmesi, en aza çekilmesi veya tersine çevrilmesi amacı ile verilen hizmetlerin tümüdür. Geriatrik rehabilitasyonda amaç, yaşlının fonksiyonel kapasitesini, belirlenen gerçekçi bir hedefte mümkün olan en üst düzeye ulaştırmak ve bunu korumaktır. Kişinin kalan ömründe yaşam kalitesini artırmak amacıyla uygulanan etkin rehabilitasyon programı, yaşlı bireyin daha bağımsız ve sosyal olmasına yardımcı olacaktır.[36]

Nörolojik fizyoterapi

Sinir sistemi hastalıkları veya yaralanmaları sonucu ortaya çıkan özellikle hareketi etkileyen rahatsızlıklarda uygulanan fizik tedavi dalına denir. En çok görülen felç(inme), omurilik yaralanmaları, multipl skleroz(MS), parkinson gibi hastalıkların rehabilitasyonunda kullanılır.[37]

Ortopedik rehabilitasyon

Ortopedik fizyoterapistler tarafından yapılan tedavi.

Ortopedik rahatsızlıkların tedavisi söz konusu olduğunda, ameliyattan önce ve sonra rehabilitasyon tedavisi devreye girer. Ortopedik rehabilitasyonun hastaya uygulanmasındaki asıl amaç ise İskelet sisteminde ortaya çıkan rahatsızlıkların yol açtığı işlev bozukluklarının ortadan kaldırılmasıdır. Ortopedik rehabilitasyon uygulamaları ile bu işlevlerin kişiye tekrardan kazandırılması hedeflenir. Uygulanan bu tedavilerin sonucunda, kişi tekrardan eski sağlıklı günlerine döndürülür ve başkalarına ihtiyaç duymadan hayatını idame ettirmesi sağlanır.[38]

Pediatrik Rehabilitasyon

Çocuklarda bazen doğuştan bazen ise sonradan ortaya çıkan kas veya iskelet bozuklukları ve nörolojik rahatsızlıkların tedavisinde kullanılan fizyoterapi teknikleridir. Bu tedavide asıl amaç çocuğun günlük yaşam becerilerini geliştirmek, hayata adapte olabilmesini sağlamaktır.[39]

Onkolojik Rehabilitasyon

Kanserli bir hastaya, hastalığın ve tedavilerin belirlediği sınırlar içerisinde maksimum fiziksel, sosyal, psikolojik ve mesleki fonksiyonların kazandırılmasına yardımcı olmak için yapılan çalışmalardır.[40]

Yutma bozuklukları

Hastanın altta yatan hastalığına, yutma güçlüğünün nedenine ve problemin şiddetine göre farklı tedavi yöntemleri olabilir. Bunlar besin kıvamının değiştirilmesinden, yemek verme zamanının değiştirilmesi, gıda hacimlerinin değiştirilmesinden, ağız çevresi yapıların duyusal-motor gelişim teknikleri ile geliştirilmesine ve özel pozisyon tekniklerinin ve özel yutma manevralarının öğretilmesine kadar geniş çerçevede ele alınabilecek yöntemlerdir.[41]

Ayrıca bakınız

Kaynakça

  1. ^ "Fizyoterapi nedir?". www.medicalpark.com.tr. 12 Ağustos 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Nisan 2022. 
  2. ^ "Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon - Medicana Sağlık Grubu". www.medicana.com.tr. Erişim tarihi: 23 Nisan 2022. 
  3. ^ "Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon". www.medicalpark.com.tr. 9 Haziran 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Nisan 2022. 
  4. ^ "Fizik tedavi hakkında". 
  5. ^ Merkezi, Anadolu Sağlık. "Fiziksel Tıp Rehabilitasyon Bölümü | Anadolu Sağlık Merkezi". Anadolu Sağlık. 8 Nisan 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Nisan 2022. 
  6. ^ "Fizik Tedavi Uzmanı hangi hastalıklara bakar? - Erenköy Bel Fıtığı ve Fizik Tedavi Merkezi". www.erenkoyfiziktedavi.com. 22 Mayıs 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Nisan 2022. 
  7. ^ "Fizyoterapi nedir?". 29 Eylül 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  8. ^ "Physical Therapists : Occupational Outlook Handbook: : U.S. Bureau of Labor Statistics". www.bls.gov (İngilizce). 1 Nisan 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Nisan 2022. 
  9. ^ "Wayback Machine" (PDF). web.archive.org. 31 Aralık 2021 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Nisan 2022. 
  10. ^ "APTA | The Physical Therapist". web.archive.org. 29 Mayıs 2008. Erişim tarihi: 18 Nisan 2022. 
  11. ^ "Health Systems Governance". www.who.int (İngilizce). 18 Ekim 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Nisan 2022. 
  12. ^ "News from APTA". archive.ph. 23 Şubat 2013. 18 Nisan 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Nisan 2022. 
  13. ^ "The 5 Most Common Types of Physical Therapy". Verywell Health (İngilizce). 6 Temmuz 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Nisan 2022. 
  14. ^ "Fizyoterapist Kimdir, Nasıl Olunur, Çalışma Alanları Nelerdir?". Evde Fizik Tedavi. 11 Nisan 2019. 4 Mayıs 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Nisan 2022. 
  15. ^ Üniversitesi, Gazi. "Programın Amaçları ve Çalışma Alanları". sbf-ftr.gazi.edu.tr. Erişim tarihi: 23 Nisan 2022. 
  16. ^ "İsveç'te fizyoterapi". 6 Mart 2004 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  17. ^ "The Chartered Society of Physiotherapy | The Chartered Society of Physiotherapy". web.archive.org. 2 Nisan 2020. Erişim tarihi: 13 Nisan 2022. 
  18. ^ "American Physical Therapy Association - Wikipedia, the free encyclopedia". web.archive.org. 6 Şubat 2011. Erişim tarihi: 13 Nisan 2022. 
  19. ^ "Arşivlenmiş kopya" (PDF). 14 Şubat 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 18 Ocak 2020. 
  20. ^ "En Popüler 10 Fizik Tedavi Yöntemi". Acıbadem Mobil. Erişim tarihi: 13 Nisan 2022. 
  21. ^ "FİZİK TEDAVİ YÖNTEMLERİ". FİZYOTERAPİST YASİN NAZLI. 11 Mayıs 2020. Erişim tarihi: 23 Nisan 2022. 
  22. ^ "Fizyoterapi Uygulamaları". Dr Portakal (İngilizce). 21 Ağustos 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Nisan 2022. 
  23. ^ "Manuel Terapi Nedir? Fıtık Tedavisinde Kullanılabilir mi? - Medicana Sağlık Grubu". www.medicana.com.tr. 9 Ağustos 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Nisan 2022. 
  24. ^ "Fizik Tedavi ve Manuel Terapi". www.istanbulfizyoterapi.com. Erişim tarihi: 23 Nisan 2022. 
  25. ^ Webartuar. "Egzersiz Tedavisi - Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon". Egzersiz Tedavisi - Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon. Erişim tarihi: 23 Nisan 2022. 
  26. ^ "Egzersizin Fizik Tedavi ve Rehabilitasyondaki Rolü". Fizyotem Tıp Merkezi. 16 Mart 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Nisan 2022. 
  27. ^ "Fizik Tedavide Sıcak ve Soğuk Nasıl Kullanılır?". Doktor Fizik. 4 Mart 2019. Erişim tarihi: 23 Nisan 2022. 
  28. ^ "SICAK VE SOĞUK UYGULAMALAR". 
  29. ^ "Kas Hastalıkları Rehabilitasyonu | Hendek Gelişimsel Yaklaşım". www.gelisimselyaklasim.com. 4 Mayıs 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Nisan 2022. 
  30. ^ "Kas Hastalıklarında Fizik Tedavi | Özel Başarı Hastanesi". basarihastanesi.com. 16 Nisan 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Nisan 2022. 
  31. ^ "Kardiyopulmoner Rehabilitasyon". Acıbadem Sağlık Grubu. 14 Ağustos 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Nisan 2022. 
  32. ^ "Sporcu Sağlığı Ünitesi | NP Tıp Merkezi". nptipmerkezi.com. Erişim tarihi: 13 Nisan 2022. 
  33. ^ "Beyin, Sinir ve Omurilik Cerrahisi ( Nöroşirurji ) | Hizmet Hastanesi". www.hizmethastanesi.com. 3 Haziran 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Nisan 2022. 
  34. ^ "Ortez/ Protez, Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon". www.fizyoterapirehabilitasyon.com. 24 Nisan 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Nisan 2022. 
  35. ^ Kizil, Ramazan (2006). "Romatizmal Hastalıklarda Fizik Tedavi Uygulamaları". Türkiye Klinikleri Dahili Tıp Bilimleri Dergisi. 2 (45): 4-8. ISSN 1305-385X. 
  36. ^ "GERİATRİK REHABİLİTASYON". yesilyurtfiziktedavi.com. 12 Şubat 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Nisan 2022. 
  37. ^ "Nörolojik Rehabilitasyon | Romatem". 22 Şubat 2021. 30 Aralık 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Nisan 2022. 
  38. ^ "Ortopedik Rehabilitasyon Nedir? Neden ve Nasıl Uygulanır? » Sağlık Rehberi". Özel Denizli Cerrahi Hastanesi. 21 Nisan 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Nisan 2022. 
  39. ^ "Pediatrik Rehabilitasyon – Pendik Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Merkezi". 13 Aralık 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Nisan 2022. 
  40. ^ "Onkolojik Rehabilitasyon | Romatem". 21 Temmuz 2020. 13 Nisan 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Nisan 2022. 
  41. ^ "Yutma Rehabilitasyonu | Romatem". 24 Eylül 2019. Erişim tarihi: 13 Nisan 2022.