Organ nakli

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Cosmas ve Damian siyahi birisinin bacağını beyaz bir kadına naklederken.Ditzingen, 16. yüzyıl

Organ transplantasyonu ya da organ nakli organ donörü tarafından verilen sağlam organ parçası ya da tamamının alıcının hasarlı veya çalışmayan organı yerine koymak amacıyla bir vücuttan diğerine nakledilmesidir. Organ donörü yaşayan kişi veya kadavra olabilir.

Transplantasyon çeşitleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Otogreft[değiştir | kaynağı değiştir]

Bir dokunun aynı kişinin bir bölgesinden alınıp başka bir bölgesine nakledilmesidir . Bazen bu fazlalık olan doku,rejenere olabilen doku ya da bir başka bölgede daha çok gerekli olan doku ile yapılabilir.(örneğin: deri greftleri, by pass için toplardamar çıkarılması)Bazen de bu dokuyu alıp kişiyi veya dokuyu tedavi ettikten sonra geri yerine konulması şeklinde olabilir.(örneğin: kök hücre otogrefti ve kan alıp ameliyat için saklamak).

Allogreft[değiştir | kaynağı değiştir]

Allogreft genetik olarak aynı kimliğe sahip olmayan aynı türe ait iki canlı arasında yapılan doku veya organ nakilleridir.Çoğu insan dokusu ve organ nakilleri allogrefttir.

İzogreft[değiştir | kaynağı değiştir]

Allogreftlerin bir alt grubu olup genetik olarak aynı kimliğe sahip verici ve alıcı arasında yapılan organ ve doku nakilleridir.( ikizler arasında).İzogreftler diğer nakil şekillerinden farklıdır çünkü allogreftlerle anatomik olarak aynı olsalarda alıcının immün cevabı açısından otogreftlere daha yakın özelliktedir.

Senogreft[değiştir | kaynağı değiştir]

Organ ya da dokunun, bir türden başka bir türe nakledilmesidir. Örnek olarak; gayet başarılı bir nakil olan, domuzdan insana kalp kapakçığı nakli; babun maymunundan insana kalp nakli (başarısız oldu) verilebilir.

Bölerek Transplantasyonlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Bazen kadavradan alınan bir organ (özellikle karaciğer) iki alıcıya paylaştırılır;bu da genellikle bir yetişkin ve bir çocuktur.Tüm organın nakledilmesine göre alıcılar için daha az faydalı olduğu için bu şekil pek tercih edilmez.

Domino Transplantasyonlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Bu operasyon her iki akciğerin de değişmesi gereken (genellikle kistik fibroz durumunda ) hallerde uygulanır ve akciğerler ile kalbin blok halinde değiştirilmesinin teknik olarak daha kolay olduğu için tercih edilir.Bu arada alıcının kendi kalbi genellikle sağlam olduğu için bu da başka bir alıcıya takılır.

Toraks Bölgesi Organları[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Kalp (Sadece kadavradan)
  • Akciğer (Kadavra ve canlı donörden)
  • Blok halde Kalp/Akciğer (Sadece kadavradan)

Karın bölgesi Transplantasyonları[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Karaciğer (Kadavra ve canlı donörden)
  • Böbrek (Kadavra ve canlı donörden)
  • Pankreas (Kadavra ve nadiren canlı donörden)
  • İnce bağırsak (Kadavra ve canlı donörden)
  • Böbrek-Pankreas (Kadavra, canlı-Donör, ve kombine kadavra/canlı (örneğin canlı donörden böbrek,kadavradan pankreas ))
  • Kombine Karaciğer-Böbrek (Genellikle sadece kadavradan)
  • Kombine Karaciğer-İnce Bağırsak (sadece kadavradan)

Diğer Organlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Tarihçe[değiştir | kaynağı değiştir]

İnsanlar arasında başarılı allotransplantların görece uzun bir tarihi vardır ki;henüz operasyon sonrası hastanın hayatta kalabilmesi için gerekli olan teknikler ortaya henüz çıkmamış iken operasyon teknikleri mevcuttu. Transplant reddi ve reddi önlemenin yan etkileri, (genellikle enfeksiyon ve nefropati) eskiden ve halen en önemli anahtar problemi oluşturmaktadır.

Çok eski çağlardaki birkaç örnekten sonra görülen erken nakiller deri nakli ile başlar.İlk ciddi olgu burnun yeniden düzenlenmesi olan rinoplastinin hintli bir cerrah olan Sushruta tarafından milattan önce ikinci yüzyılda otogreft tekniği ile yaptığı cilt transplantasyonudur. Bu girişimlerin sonucunun başaraılı yahut da başarısız olduğu ise kayıtlı değildir.Yüzyıllar sonra italyan cerrah Gaspare Tagliacozzi başarılı cilt otogreftleri gerçekleştirdi.Ancak allogreftlerde başarısız oldu ve bu şekilde organ reddi mekanizması konusunda tartışmaları başlatmış oldu.

İlk başarılı allogreft nakli 1837 de bir ceylan üzerinde yapıldı; insandaki ilk başarılı kornea nakli ise Eduard Zirm tarafından Avusturyada 1905 yılında yapılmıştır. 1900lerin başında Fransız cerrah Alexis Carrel ve Charles Guthrienin arter ve ven nakli çalışmalarını geliştirmesi ile nakillerin cerrahi teknikleri daha da gelişmiş oldu. Onların bu yetenekli anastomosis operasyonları , yeni sütur teknikleri transplantasyon cerrahisinin gelişmesine büyük katkıda bulundu ve Carrel'a 1912 yılında Nobel Tıp veya Fizyoloji Ödülü kazandırdı. 1902 yılından itibaren Carrel köpekler üzerinde nakil deneyleri yaptı. Böbrek, kalpve dalak nakillerinde cerrahi başarı sağlamış olsa da onyıllarca aşılmaz bir engel olarak kalan organ reddi konusunda ilk çaresiz kalanlardan biriydi.

Cilt nakli konusunda en büyük adımlar I. Dünya Savaşı sırasında Harold Gillies'in Aldershot'da yapmış olduğu çalışmalarla atıldı.

Başarılı organ nakilleri'nin geçmişi[değiştir | kaynağı değiştir]

  • 1905: Eduard Zirm tarafından ilk başarılı kornea nakli [5]
  • 1954: Joseph Murray tarafından ilk başarılı böbrek nakli (Boston)
  • 1966: Richard Lillehei ve William Kelly tarafından ilk başarılı pankreas nakli (Minnesota)
  • 1967: Thomas Starzl tarafından ilk başarılı karaciğer nakli (Pittsburgh)
  • 1967: Christiaan Barnard tarafından ilk başarılı kalp nakli (Cape Town, Güney Afrika)
  • 1970: Robert White tarafından ilk başarılı maymun kafası nakli (Cleveland, ABD.)
  • 1981: Bruce Reitz tarafından ilk başarılı kalp/akciğer nakli (Stanford)
  • 1983: Joel Cooper tarafından ilk başarılı akciğer lobu nakli (Toronto)
  • 1986: Joel Cooper tarafından ilk başarılı çift akciğer nakli (Toronto)
  • 1987: Joel Cooper tarafından ilk başarılı tüm akciğer nakli (St. Louis)
  • 1995: Lloyd Ratner ve Louis Kavoussi tarafından ilk başarılı laparoskopik canlı donör nefrektomisi (Baltimore)
  • 1998: David Sutherland tarafından ilk başarılı canlı donör kısmi pankreas nakli (Minnesota)
  • 1998: İlk Başarılı el nakli (Fransa)
  • 2005: İlk Başarılı kısmi yüz nakli (Fransa)
  • 2006: İlk Başarılı [penis nakli](Çin) [6]

Donör çeşitleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Yaşayan donör ya da kadavra[değiştir | kaynağı değiştir]

Yaşayan donörlerde, donör canlı olarak kalır ve kendini yenileyebilen bir doku,hücre veya vücut sıvısı bağışlar (örneğin kan,deri);ya da kendini yenileyen veya kalan kısmın yükü çekebileceği bir organı veya bir organının bir parçasını bağışlar(tek böbrek nakli, karaciğerin bir parçasının nakli,ince bağırsak ya da pankreas). Kadavra ise beyin ölümü gerçekleşmiş ve organları nakile kadar ventilatör ve diğer mekanik mekanizmalar ile canlı tutulan donörlerdir.

Bağış için nedenler[değiştir | kaynağı değiştir]

Canlı İlişkili[değiştir | kaynağı değiştir]

Bu tür bağışlarda insanlar duygusal bağı olan arkadaş veya aile üyelerine organlarını bağışlarlar. Operasyonun riskli olması ise bağışçının ihtiyaç sahibini kaybetme korkusu veya bekleme sırasında iken çektiği acıları daha fazla görmek istememesi yanında çok önemli bir mevzu değildir.

Çiftli değişim[değiştir | kaynağı değiştir]

"Çiftli değişimde" iki donör başka bir çift alıcı ile eşleştirilir. Mesela evli iki çiftten her birinde birer böbrek hastası varsa, iki sağlıklı eş de organlarını kocalarına/karılarına vermek istedikleri halde biyolojik uyum sorunu yüzünden veremiyorlarsa, sağlıklı eşler organlarını diğer çiftin hastasına verir. Bu sayede iki hasta da yeni bir organa kavuşmuş olur. Tabii ki bu işlen için çifltlerde gerkli kişilerde biyolojik uyum olması şarttır. Ameliyatlar, bir çiftin organı alıp hhastaya bağış yapmadan gitmemesi için ameliyatları yakın zamanlarda gerçekleştirmeye çalışırlar ve hhastaların kimlikleri ameliyat sonrasına kadar diğer çiftten gizli tutulur.

Değişik kıta/bölge ve ülkelerde organ nakillleri yıl 2000 ( Türkiye 2004)

Böbrek

(pmp*)

Karaciğer

(pmp)

Kalp

(pmp)

ABD 52 19 8
Avrupa 27 10 4
Türkiye 13 3,5 1
Asya 3 0.3 0.03
Latin Amerika 13 1.6 0.5
  • Tüm sayılar milyonda bir nüfus içindir

Source: http://www.transplantation-soc.org/globalalliance.php#6a


Notlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Lock, M. (2002) Twice Dead: Organ Transplants and the Reinvention of Death. Berkeley, CA: University of California Press. ISBN 0-520-22605-4.
  • Morris, PJ. Transplantation — A Medical Miracle of the 20th Century. N Engl J Med 2004;351:2678-80. PMID 15616201.
  • Finn, R. (2000). Organ Transplants: Making the Most of Your Gift of Life. Sebastopol: O'Reilly & Associates. ISBN 1-56592-634-X.
  • Hu, W (2006) A Preliminary Report of Penile Transplantation. European Urology Amsterdam: Elsevier.
  • Taylor, James Stacey (2005) Stakes And Kidneys: Why Markets In Human Body Parts Are Morally Imperative. Ashgate Publishing. ISBN 0-7546-4109-0.
  • Cherry, Mark J. (2005). Kidney For Sale By Owner: Human Organs, Transplantation, And The Market. Georgetown University Press. ISBN 1-58901-040-X.

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Bilimsel ve akademik cemiyet ve dernekler[değiştir | kaynağı değiştir]

Basın[değiştir | kaynağı değiştir]

Hayırseverlik/Destek[değiştir | kaynağı değiştir]

Amerika Birleşik Devletleri Federal Sözleşmeli Hizmetler[değiştir | kaynağı değiştir]

Organ satışı yasağıyla ilgili siteler[değiştir | kaynağı değiştir]

Prosedürlerin anlatımı[değiştir | kaynağı değiştir]