Akupunktur

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Acupuncture chart 300px.jpg
Bir kişinin yüzüne Akupunktur iğneleri

Akupunktur, Geleneksel Çin Tıbbı (GÇT)'na göre vücudu saran Enerji Kanalları üzerinde yer alan özel gözelerin yine GÇT kuramları doğrultusunda iğne, moksa veya masaj yöntemleriyle uyarılarak ilgili organlardaki rahatsızlıkların giderilmesi için kullanılan bir yöntemdir. 1970lerden sonra batı toplumlarında da sıklıkla görülmeye başlayan akupunktur tedavi yöntemi üzerine görüşler farklılıklar göstermektedir. Kimi uzmanlar, modern bilim kriterleriyle örtüşmediği ve etkili bir tedavi yöntemi olmadığı için akupunktur hakkında sözdebilim eleştirisi yaparlarken[1][2][3] kimi uzmanlar da farklı kültür ve anlayışların yaklaşımlarının modern bilim yaklaşımlarından farklı olması o yöntemi bilim dışı tutmaya yeterli olmayacağını, modern tıbbın da birbiriyle çelişen bulgular sergileyebildiğini anımsatmaktadırlar[4] Akupunktur, tüm modern dünyada tamamlayıcı tıp adı altında kendine yer edinmiş ve destek bulmuştur.

Tarihçe[değiştir | kaynağı değiştir]

Çin Tarihinde akupunkturun ilkel uygulamalarının, yazılı dönemlerden de çok eskilere dayandığı öne sürülmektedir. İğnelerin kullanımından çok önce bian denilen keskin kenarlı taşların kullanılmakta olduğu Han Hanedanlığı döneminde (M.Ö.206-M.S.220) kaleme alınmış olan Shuo Wen Jie Za adlı kitapta ifade edilmektedir. Zamanla bian taşlarının yerine kemik veya bambudan yapılan iğneler kullanılmaya başlanmıştır. Shang Hanedanlığı (M.Ö. 16.yüzyıldan 11.yüzyıla kadar) döneminde bronz döküm tekniği geliştirildiğinde bronz iğne kullanım imkânı ortaya çıkmış ve metal iğnelerin kullanımı önem kazanmıştır. Akupunkturun uygulanışı hakkındaki en geniş ilk bilgi Çin'de Savaşan Eyaletler Döneminde (M.Ö. 475-221) yazılan Huangdi Nei Jing (Dahiliyenin Klasiği-Huangdi) adlı tıbbi kitapta verilmektedir. Eserde hem dönemde uygulanan teknikler hem de kadim dönemden aktarılan bilgiler yer almaktadır.

Doğu ve Batı Tsin Hanedanlıkları döneminden (M.S.265-420) Güney ve Kuzey Hanedanlıkları (M.S.420-589) dönemine değin akupunktur uygulanımı yaygınlaşarak gelişmiş ve bu dönemde kaleme alınan Zhen Jiu Jia Yi Jing adlı kitapta akupunkturda kullanılan meridyen noktalarının tam yeri ve isimleri belirlenmiştir. Kitapta ayrıca her bir noktanın özellikleri ve diğer noktalarla ilişkisi ile takviye tahliye yöntemleri de anlatılmıştır.

Sung, Kin ve Yuan hanedanlıkları (960-1368) döneminde akupunktur alanına en önemli katkı Wang Wei-yi tarafından yazılan Tong Jen Shu Xue Zhen Jiu Tu Jing adlı kitaptır. Bu kitapta akupunktur noktaları hakkında ayrıntılı açıklamalar yapılmış ve insan bedenindeki 657 nokta tam olarak gösterilmiştir. Wang Wei-yi aynı zamanda eğitim alanında da kullanılması için gerçek insan bedeni büyüklüğünde ve üzerinde akupunktur noktaları gösteren bronz heykellerin de yapılmasını sağlamıştır.

Tang Hanedanlığı döneminde hanlık tıp akademisinde akupunktur öğrencilere öğretilmeye başlanmış ve akupunkturun gelişmesinde önemli rol oynayan hekimler yetiştirilmiştir.

Akupunktur ilk olarak Dabry (1853) ve Morant (1927) tarafından Batı'ya tanıtıldı.

Bilgi dayanağı[değiştir | kaynağı değiştir]

Dao Felsefesi bütüncül bir evren anlayışı üzerine kuruludur dolaysıyla her şey enerjisel açıdan birbirine bağlıdır ve değişim dinamiği, Yin ve Yang ilkeleriyle açıklanır. İnsan, içinde yaşadığı doğal koşullarının soğuk, sıcak, nemli, kuru veya rüzgarlı oluşundan, toplumsal etkilerden, yediği ve içtiklerinden etkilenmektedir. Bu dıştan maruz kalınan enerjilerle, kendisi de enerjiler bütünü olan bedenimiz sürekli bir etkileşim içinde sürekli bir uyum arayışındadır. Her bireyin, farklı enerjisel ortamlara maruz kalması yüzünden, yakaladığı uyumlar da farklılık gösterecektir. Uyumu yakalamada ortaya çıkan sorunlar bedensel ve duygusal rahatsızlıklar olarak kendini göstermeye başlar. Akupunkturla hedeflenen durum belli kuram ve kurallar doğrultusunda bu uyumun tekrar oluşmasını sağlamaktır. GÇT'de kullanılan tüm kuramlar örneğin yin ve yang ilkeleri, Çİ ve Kan Kuramı, Bedensel sıvılar, 5 Dönüşüm kuramı, organlar ve enerji kanalları; dolu ve boş organlar kuramı Akupunkturda da tedavi için kullanılmaktadır. Doğu bilimlerinin parça ve bütünün birbirinden bağımsız açıklanamayacağı yaklaşımı doğrultusunda doğu tıbbı, psikolojiyi ve bedeni ayrı ayrı incelemez. Herhangi bir organsal rahatsızlık, belirli bir psikolojik rahatsızlığı tetikleyeceği gibi; herhangi bir psikolojik rahatsızlık da organsal bir rahatsızlığın göstergesi olur.

Etkileri[değiştir | kaynağı değiştir]

Zayıflama, sigarayı bırakma gibi amaçlarda da kullanılmaktadır.

  • Analjezik Etki: Akupunktur'un en çok bilinen ve kullanılan etkilerinin başında baş, bel ve romatizma ağrıları gibi ağrılardaki ağrı kesici etkisidir.[kaynak belirtilmeli]
  • Sedasyon Etkisi: Akupunktur tedavisi sırasında alınan EEG'lerde hastaların beyin dalgalarında değişimler tespit edilmiştir.[kaynak belirtilmeli] Uykusuzluk, epilepsi gibi problemlerin tedavisinde akupunkturun bu etkisinden yararlanılmaktadır.
  • Homeostazis Etki: Vücudun sempatik, parasempatik ve endokrin sistemlerinde denge kurulmasına yardımcı olur.[kaynak belirtilmeli]
  • Bağışıklık sistemini yükseltme: Akupunktur vücudun direncini arttıran antikor, gamaglobulinleri yükselterek bağışıklık sistemini güçlendirmektedir.[kaynak belirtilmeli]
  • Psikolojik Etki: Beyindeki dopamin ve seratonin seviyesi akupunktur ile artmaktadır.[kaynak belirtilmeli]
  • Motor Tamir Etkisi: Oluşan paralizilerde motor iyileşme akupunktur ile hızlanmaktadır.
  • Rejenerasyon Etkisi: Bölgesel kan akımını arttırarak hücre yenilenmesini sağlar.[kaynak belirtilmeli]

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Colquhoun D, Novella SP (June 2013). "Acupuncture is theatrical placebo" (PDF). Anesthesia and Analgesia. 116 (6): 1360-63. doi:10.1213/ANE.0b013e31828f2d5e. PMID 23709076. 20 Kasım 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 3 Mayıs 2022. 
  2. ^ Ernst E, Lee MS, Choi TY (April 2011). "Acupuncture: does it alleviate pain and are there serious risks? A review of reviews" (PDF). Pain. 152 (4): 755-64. doi:10.1016/j.pain.2010.11.004. PMID 21440191. 20 Eylül 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 30 Ocak 2021. 
  3. ^ Ernst E (April 2009). "Acupuncture: what does the most reliable evidence tell us?". Journal of Pain and Symptom Management. 37 (4): 709-14. doi:10.1016/j.jpainsymman.2008.04.009. PMID 18789644. 
  4. ^ Kaptchuk, T. The Web That Has No Weaver (İngilizce). 

Bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Savunmalar[değiştir | kaynağı değiştir]

Eleştiriler[değiştir | kaynağı değiştir]