Akupunktur

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Organ Kanalları noktalar
Çin'de bir klinik

Akupunktur (Çince: 針灸, Pinyin: zhēn jiǔ) Çince düz çevirisi "iğne ve yakı" olan ve Türkçe'ye Latince'den geçen bu kavram, temel kuramları Çin Tıbbı'na dayanan özgün bir tedavi uygulamasıdır. Taş Devri dönemlerinden beri kullanılan yöntem geliştirilerek ilk derli toplu bir sistem halini MÖ 300'lü yıllarda almış ve günümüze kadar gelişerek gelmiştir. Latince Acus (İğne) ve Puncture (delmek) sözcüklerinden türetilmiş akupunktur sözcüğü Çince'deki asıl anlamını tam olarak ifade etmez. Zhēn (iğne) jiǔ (ateş tutma) Türkçe'de İğnelemek ve Ateş tutmak anlamına geliyor. Ateş tutmak; Artemisia argyi Yavşan Otu'nun pamuk inceliğine getirilip ufak parçalar halinde tutuşturularak farklı tekniklerle akupunktur noktalarına ısı ve sıcak olarak uygulamaktır. Yöntemin Buzul Çağ'lara uzandığı tahmin edilmekle birlikte iklimi soğuk olan bölgelerde sıklıkla başvurulduğu bilinmektedir. Özellikle soğuk kaynaklı rahatsızlıkların tedavisinde etkilidir. Bu teknik İğneleme tekniğinden çok daha eskidir. İkibin yılı aşkın bir süredir bu iki farklı teknik Zhēn Jiǔ adıyla kullanılmaktadır.

Kuramsal temelleri Geleneksel Çin Tıbbı'na (GÇT) dayanır. Bu tıbba göre bedende organlarla birlikte bir bütün olarak işlev gören organ kanalları vardır. Bu kanallar üzerinde kanallardaki Çi enerji akışını düzenleyen gözeler/noktalar bulunur. Bu kanal gözeleri farklı tekniklerle ve özel olarak hazırlanmış çok ince steril iğnelerle uyarılarak hastalıklar tedavi edilir. Hastalık ve rahatsızlık kavramları Modern Tıb teşhisinden farklıdır. Çin Tıbbı teşhisince rahatsızlığın türüne ve seyrine göre iğne türü ve iğneleme tekniği değişir. Modern Tıb teşhisi konarak akupunkturu tedavi yöntemi olarak belirlemek yanlıştır. Böyle bir yöntem yoktur. İki tıb tümüyle kökten farklı felsefi ve kuramsal zeminlere dayanır. Aksi halde domates yenerek elmayı tarif etme hatasına düşülür. Çin Tıbbı ve Akupunktur hakkında yapılan bilimsel araştırmalarda en sık yaşanan hata bu temel farkın yok sayılmasıdır.

Çoğu Asya ülkeleri olmak üzere dünya nüfusunun neredeyse üçte birinin tedavisinde kullanılan akupunktur, dünyanın geri kalanında da hızla ilgi görmeye başlamıştır. Akupunktur uygulamasının kolaylığı nedeniyle, "halk hekimliği" denilen uygulamalarla sıklıkla karıştırılan tedavi yöntemlerindendir. Akupunktur her ne kadar uygulaması kolay olsa da kuramsal ve bilgisel alt yapısı öğrenim ve deneyim gerektirir.

Modern Tıpta Akupunktur Tartışmaları[değiştir | kaynağı değiştir]

Akupunktur son yarım yüzyılda batı dillerinde yapılan güncel ve dini bakışlardan arındırılmış çevirilerle yoğun ilgi görmeye başlamıştır. Avrupa ve Amerika kıtasında, Avustralya'da hastanelerde gittikçe artan bir ilgi görmüştür.

Bir çok akademik araştırmaya konu olmuş, bir çok bedensel ve psikolojik rahatsızlıkların tedavisinde etkisi üzerine makaleler yayınlanmıştır. Bu rahatsızlıklarla ilgili protokoller çıkarılmaya çabalanmıştır. Ancak, Çin Tıbbı kuramlarında hastalık tanımlanmaz, organ ve kanallardaki Çi enerji dengesinin, iç veya dış etkenlerle bozulması gözlemlenir. Çin Tıbbı'nda genel rahatsızlık adı ve genel bir klinik protokol yoktur. Dao evren anlayışındaki Bütünlükçü Felsefe'yle hareket eden Çin Tıbbı kişide, kendisi ve içinde bulunduğu sosyal ve doğal çevre koşullarının etkisine göre değişen organ ve kanallarının geçici Çi Şablonu'nu ortaya serer. Organ ve kanallarındaki çi enerjisi değişimi takip edilerek sürekli yeni şablonlarla dinamik bir iyileşme süreci izler. Allopatik veya Modern Tıb, Bilimsel Nedensellik ve Determinizm gereği sabit önkoşullar üzerinden deneyler ve gözlemler yapar. Buradan elde edilen sonuçlara dayanarak herkese yarayacak organsal genel bir hastalık tanımı ve o hastalığı tedavi eden genel bir ilaç bulmaya çabalar. Bu iki tıbbi yaklaşım felsefi olarak tabandan ayrışmaktadır. Modern tıbda bir hastalık katagorisine giren bir kişi, GÇT bakış açısında organ ve kanallarındaki çok farklı çi enerji şablonlarına denk düşebilmektedir. Dolayısıyla modern tıb katagorisinde tanımlanan bir hastalığa ilaç niyetiyle akupunktur tedavisi uygulayıp tutarlı sonuç beklemenin kendisinin hatalı olabileceğini belirten akademisyenler olmuştur.[1] Burada bilimsel bir çalışma yapabilmek için her iki tıbbın geldiği felsefi alt yapının derinlemesine incelenmesi, anlaşılması ve yetersiz verilerle kesin yargılara varılmaması önerilmektedir. Öte yandan, Modern Tıbbın kıstaslarınca akupunktur üzerine yapılan çalışmaların tutarsız sonuç veridiğini bu yüzden bir tedavi yöntemi olamayacağı savunulmaktadır.[2] Buna karşılık Çin Tıbbı veya akupunktur ile ilgili bilimsel araştırmalar ilaçların araştırılmasında kullanılan esaslar temel alınarak yapılmaktadır. Akupunktur bir ilaç gibi düşünülmektedir. Deneysel alt yapı baştan yanlış hazırlanmaktadır. İlaç sektörü bu konuda yapılan bilimsel araştırmları gereksiz bulmaktadır. Yapılan araştırmaların çoğu ise yine Çin, Kore gibi yöntemin en çok kullanıldığı ülkelerde Modern Tıbba katkı olarak sürdürülmektedir. Bu gerekçelerle Çin Tıbbı yöntemlerinin bilimsel olup olmadığını söyleyecek sağlıklı bilimsel bir çalışma çok azdır. Böyle bir araştırma mümkün müdür o da tam bilinmemektedir.

Önyargılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Akupunktur sıklıkla kilo vermek, sigara, alkol gibi bağımlılıklardan kurtulmak için kullanılan bir tedavi sanılmaktadır. Ancak bu yaklaşım hem GÇT kuramlarına aykırıdır. Bu daha çok Avrupa ve ABD'de ortaya çıkmış ve geçerliliğini kaybetmiş bir anlayıştır. GÇT ile dolayısıyla akupunktur tedavi anlayışıyla ilgisi yoktur.

GÇT kuramsal alt yapısı rahatsızlıklara tekil belirtiler üzerinden yaklaşmaz ve kabul etmez. Kişinin bağımlılığın olması, yemek yemeyi kontrol edememesi veya beden yapısının beslenmeyle ilgili yaşadığı işlevsel bozukluklar ve eşlik eden bir çok belirti, GÇT rahatsızlık teşhisi pratiğinde topluca bir arada ele alınır. Bu bilgilerle kişinin yaşadığı rahatsızlık hangi organ ve kanalı üzerinde işlev ve enerji denegezisliği yarattığı tespit edilerek yin yang uyum bozukluğu paternleri ortaya konur. Bunun üzerinden hangi akupunktur noktaları hangi tetikleme yöntemiyle ne süre uygulanacağı tespiti yapılır ve uygulama boyunca bu noktalar, kanalların enerji seviyesi ve kişinin yeni gösterdiği belirtilere bağlı olarak sürekli değiştirilir.

Tarihçe[değiştir | kaynağı değiştir]

Çin'de tıbbı uygulamaların tarihin yazılı döneminden çok eskilere dayandığı öne sürülmektedir. İğnelerin kullanımından çok önce bian denilen keskin kenarlı taşların kullanılmakta olduğu Han Hanedanlığı döneminde (M.Ö.206-M.S.220) kaleme alınmış olan Shuo Wen Jie Za adlı kitapta ifade edilmektedir. Zamanla bian taşlarının yerine kemik veya bambudan yapılan iğneler kullanılmaya başlanmıştır. Shang Hanedanlığı (M.Ö. 16.yüzyıldan 11.yüzyıla kadar) döneminde bronz döküm tekniği geliştirildiğinde bronz iğne kullanım imkânı ortaya çıkmış ve metal iğnelerin kullanımı önem kazanmıştır. Akupunkturun uygulanışı hakkındaki en geniş ilk bilgi Çin'de Savaşan Eyaletler Döneminde (M.Ö. 475-221) yazılan Huangdi Nei Jing (Dahiliyenin Klasiği-Huangdi) adlı tıbbi kitapta verilmektedir. Eserde hem dönemde uygulanan teknikler hem de kadim dönemden aktarılan bilgiler yer almaktadır.

Doğu ve Batı Tsin Hanedanlıkları döneminden (M.S.265-420) Güney ve Kuzey Hanedanlıkları (M.S.420-589) dönemine değin akupunktur uygulaması yaygınlaşarak gelişmiş ve bu dönemde kaleme alınan Zhen Jiu Jia Yi Jing adlı kitapta akupunkturda kullanılan organ kanalları göze veya noktalarının tam yeri, özellikleri, tesiri ve isimleri belirlenmiştir. Kitapta ayrıca her bir noktanın diğer noktalarla ilişkisi ile tedavide kullanılan takviye tahliye yöntemleri de anlatılmıştır.

Sung, Kin ve Yuan hanedanlıkları (960-1368) döneminde akupunktur alanına en önemli katkı Wang Wei-yi tarafından yazılan Tong Jen Shu Xue Zhen Jiu Tu Jing adlı eserle olmuştur. Bu kitapta akupunktur noktaları hakkında ayrıntılı açıklamalar yapılmış ve insan bedenindeki 657 nokta tam olarak tarif edilmiştir. Wang Wei-yi aynı zamanda eğitim alanında da kullanılması için gerçek insan bedeni büyüklüğünde ve üzerinde akupunktur noktaları gösteren bronz heykellerin de yapılmasını sağlamıştır.

Tang Hanedanlığı döneminde Kraliyet Tıp Akademisi'nde akupunktur, öğrencilere yetiştirilmeye başlanmış ve akupunkturun gelişmesinde önemli rol oynayan doktorlar eğitilmiştir. Opium savaşları döneminde Birleşik Krallık tarafından işgal edilen Çin'de bu uygulamalar tümden yasaklanmıştır. Mao Zedung ile başlayan günümüz Çin Halk Cumhuriyeti'nde, Çin Tıbbı'nın hurafelerden arındırılmış gelişimi için önü açılmış ve üniversitelerde bölümler oluşturulmuştur. Çıplak Ayaklı Doktorlar akımı oluşturulmuş ve Çin Tıbbı'nın sağladığı kolaylıklarla yoksul ve erişimi uzak yerlerde yaşayan halkın sağlığı korunmaya çalışılmıştır. Çin'de hastaneler Geleneksel ve Modern tıb servisleri birlikte bulunmaktadır.

Akupunktur ilk olarak Dabry (1853) ve Morant (1927) tarafından Batı'ya tanıtılmıştır.

Bilgi dayanağı[değiştir | kaynağı değiştir]

Geleneksel Çin Tıbbı (GÇT), grek felsefelerine uzanan modern tıbdan farklı olarak, dao evren anlayışı üzerine kuruludur: GÇT'de bütün kuramlar Yin ve Yang karşıtlık ilkeleri ve Çi enerjisiyle açıklanır. İnsan da doğa gibi bu enerjinin bir parçası olarak içinde bulunduğumuz soğuk, sıcak, nemli veya kuru, vs. iklimsel veya diğer iç ve dış koşullardan doğrudan etkilenmektedir. Bu dıştan maruz kalınan enerjilerle, beden enerjisi etkileşim halinde sürekli bir uyum arar. Her bireyin, geldiği kökler ve farklı enerjisel ortamlara maruz kalması yüzünden, yakaladığı uyum halleri farklılık gösterir.

Doğu bilimleri, enerjileri yin ve yang ilkeleriyle olduğu kadar Beş Dönüşüm (simgesel adları: ateş, toprak, metal, su ve odun) kuramından da faydalanır. Bu unsurların özellikle uyum ve uyumsuzluk halleri teşhis ve tedavide yardımcı bilgi sağlar. Akupunkturda çi kuramı, yin ve yang ilkeleri, Beş Dönüşüm kuramı, organlar ve kanalları kuramları, dolu ve boş organlar kuramları teşhis ve tedavi için kullanılmaktadır. Herhangi bir organsal rahatsızlık, belirli bir Shen (psikolojik rahatsızlıklar ve benzeri) uyumsuzluğunu tetikleyeceği gibi; herhangi bir shen uyumsuzluğu da organsal bir rahatsızlığa etki edebilir.

Etkileri[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Analjezik Etki: Akupunktur'un en çok bilinen ve kullanılan etkilerinin başında baş, bel, eklem, kanser ve romatizma ağrıları, ameliyat sonrası ağrı kesici etkisidir.[3]
  • Sedasyon Etkisi: Akupunktur tedavisi sırasında alınan EEG'lerde hastaların beyin dalgalarında değişimler tespit edilmiştir. Uykusuzluk, epilepsi, anksiyete gibi problemlerin tedavisinde akupunkturun bu etkisinden yararlanılmaktadır.[4]
  • Homeostazis Etki: Vücudun sempatik, parasempatik ve endokrin sistemlerinde denge kurulmasına yardımcı olur.[5]
  • Bağışıklık sistemini yükseltme: Akupunktur vücudun direncini arttıran antikor, gamaglobulinleri yükselterek bağışıklık sistemini güçlendirmektedir.[6]
  • Psikolojik Etki: Beyindeki dopamin ve seratonin seviyesi akupunktur ile artmaktadır.[kaynak belirtilmeli]
  • Motor Tamir Etkisi: Oluşan paralizilerde motor iyileşme akupunktur ile hızlanmaktadır.
  • Rejenerasyon Etkisi: Bölgesel kan akımını arttırarak hücre yenilenmesini sağlar.[kaynak belirtilmeli]

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  • The Academy of Traditional Chinese Medicine, An Outline of Chinese Acupuncture, Foreign Languages Press, Peking, 1975.
  • Acupuncture (Wikipedia)
  1. ^ "Kaptchuk, Ted Jack: Acupuncture: theory, efficacy, and practice". https://doi.org/10.7326/0003-4819-136-5-200203050-00010 (İngilizce). 28 Kasım 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Nisan 2021.  |çalışma= dış bağlantı (yardım)
  2. ^ Ernst E, Lee MS, Choi TY (April 2011). "Acupuncture: does it alleviate pain and are there serious risks? A review of reviews" (PDF). Pain. 152 (4): 755-64. doi:10.1016/j.pain.2010.11.004. PMID 21440191. 
  3. ^ Xiang, Anfeng; Cheng, Ke; Shen, Xueyong; Xu, Ping; Liu, Sheng (2017). "The Immediate Analgesic Effect of Acupuncture for Pain: A Systematic Review and Meta-Analysis". Evidence-Based Complementary and Alternative Medicine: eCAM. 2017: 3837194. doi:10.1155/2017/3837194. ISSN 1741-427X. PMC 5676441 $2. PMID 29234385. 
  4. ^ Lo, C. W.; Chung, Q. Y. (1979). "The sedative effect of acupuncture". The American Journal of Chinese Medicine. 7 (3): 253-258. doi:10.1142/s0192415x79000210. ISSN 0192-415X. PMID 506988. 
  5. ^ Plummer, J. P. (1981). "Acupuncture and homeostasis: physiological, physical (postural) and psychological". The American Journal of Chinese Medicine. 9 (1): 1-14. doi:10.1142/s0192415x81000020. ISSN 0192-415X. PMID 7304495. 
  6. ^ "Acupuncture and immune modulation". Autonomic Neuroscience (İngilizce). 157 (1-2): 38-41. 28 Ekim 2010. doi:10.1016/j.autneu.2010.03.010. ISSN 1566-0702. 

Bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Savunmalar[değiştir | kaynağı değiştir]

Eleştiriler[değiştir | kaynağı değiştir]