Ahmed-i Hani

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Şuraya atla: kullan, ara
Ahmed-i Hani
Doğumu: 1650/1651
Doğum yeri: Hakkari, Çukurca, Han Köyü
Ölümü: 1707
Ölüm yeri: Ağrı, Doğubeyazıt
Okul/gelenek: Medrese
İlgilendikleri: İslam, Astronomi, Tarih, ve Kürt Edebiyatı
Etnik köken: Kürt
Çağ: 17. Yüzyıl
Bölge: Osmanlı İmparatorluğu
Fikirleri: Kürt İttifakı
Etkilendikleri: Ali Hariri, Molla Ahmed-i Cezirî, Faki Tayran
Etkiledikleri: Mahmud Beyazidi, Evdirehman Şerefkendî, Mestûrey Erdelan, Nali, Hecî Qadirê Koyî, Hêmin
Önemli çalışmaları: Eserleri
  • Mem û Zîn
  • Nûbihara Biçûkan
  • Eqîdeya Îmanê
  • Eqîdeya Îslamê
  • Fî Beyanî Erkanî Îslam
  • Erdê Xweda
  • Dîwana Helbestan

Ahmed-i Hani (Kürtçe: Ehmedê Xanî) (d. 1650/1651, Han köyü,[1] Çukurca, Hakkari - ö. 1707, Doğubayazıt, Ağrı), 17. yüzyılda yaşamış Kürt edebiyaçısı, astronom, şair, tarihçi ve İslam alimi[2][3]

Hayatı[değiştir | kaynağı değiştir]

Yaşadığı yörede zaman zaman şeyh[4][5] olarak kabul edilmiş, halk arasında Hani Baba adıyla da anılmıştır. Ayrıca, molla[6](Molla Ahmed) olarak da tanınmaktadır. Hânî Aşiretinden olmasından ve Han köyünde doğması ötürü Ahmed Hânî (Ahmed-i Hânî) olarak tanınmaktadır. Doğu Bayazıt medreselerinde müderrislik ve İshak Paşa Sarayında kâtiplik yapmıştır. Dört dil (Arapça, Farsça, Kürtçe ve Türkçe) bilen Hani, eserlerini, dönemin tercih edilen edebiyat dili olan Farsça yerine Kürtçe yazmıştır.

En bilinen eseri, 17. yüzyılda Kürtçe'nin Kurmanci lehçesiyle yazdığı "Mem û Zîn"dir. Xanî, Mem û Zîn adlı eserinde, Emir Zeynettin'in güzellikleriyle dillere destan olan Zin ve Sti adlı iki kız kardeşinin Mem ve Tajdin ismindeki iki gençle olan aşklarını şiir şeklinde anlatır. Eser, aynı adla sinemaya da uyarlanmıştır.

Türbesi Ağrı Doğubeyazıt'tadır.2015 yılında Ağrı Havalimanın adı Ağrı Ahmed-i Hani Havalimanı olarak değiştirildi.

Eserleri[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Mem û Zîn (Mem ve Zin)
  • Nûbihara Biçûkan (Küçüklerin Baharı)
  • Eqîdeya Îmanê (İman'ın Akidesi)
  • Eqîdeya Îslamê (İslam'ın Akidesi)
  • Fî Beyanî Erkanî Îslam (İslam'ın Temelleri)
  • Erdê Xweda (Astronomi ve Coğrafya ile ilgili kayıp eser)
  • Dîwana Helbestan (Şiir Dîvanı)

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ http://www.iranicaonline.org/articles/ahmad-e-kani
  2. ^ http://www.kurdishacademy.org/?q=node/81
  3. ^ http://www.hinishaber.net/biyografi/ahmed-xaniyi-taniyalim-h312.html
  4. ^ Risale-i Nur, Münazarat, s. 105
  5. ^ Risale-i Nur, Kastamonu Lahikası, s. 186
  6. ^ Risale-i Nur, Tarihçe-i Hayat, s. 32