Mahmud Beyazidi

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla
Mahmud Beyazidi
Doğumu Mele Mehmûdê Bazîdî
1797
Ağrı, Doğubeyazit
Ölümü 1863
Erzurum
Çağı 19. Yüzyıl
Bölgesi Serhed Bölgesi (Doğu Anadolu Bölgesi)
Okulu Medrese
İlgi alanları Kürt Tarihi, Kürt Kültürü

Mahmud Beyazidi (Kürtçe Mehmûdê Bazîdî, d.1797 Doğubayazıt, Ağrı - ö.1863 Erzurum) Kürt tarihçisi, İslam alimi ve Kürdolog.[1][2]

Mahmud Beyazidi 1797'de Ağrı'nın Doğubayazıt ilçesinde doğmuş, 1863'da Erzurum'da vefat etmiştir. Önce medrese'de dinî eğitim almış daha sonra Kürt edebiyatı ve Kürt tarihi ile ilginlendi.

Mahmud Beyazidi 19. yüzyıl Kürt rönesansının öncülerinden biridir. Kürt edebiyatında düz yazıyla ilk metin yazan kişi olup, Kürtçe nesirin temeli onun eliyle atıldı. Mahmud Beyazidi denemeleri ve değerli ansiklopedik yazılarıyla Kürt edebiyatının yönünü değiştirdi. Kürt edebiyata yeni bir tarz getirdi ve nesirle yeni bir süreci başlatmak istedi. Çünkü Mahmud Beyazidi'ye kadar Kürt edebiyat tarihi sadece şiirden oluşuyordu. Fakat onunla birlikte, artık şiir yerini yavaş yavaş nesire bırakmaya başladı.[3]

Mahmud Beyazidi Doğu'nun il ve ilçelerini gezip Kürtlerin örf ve adetlerini içeren Adat û Rusûmatnameyê Ekradiye (Kürt Adetleri) adında kitap yazdı. Kürtlerin örf ve adetleri ismini taşıyan bu eser, dönemin Erzurum Rus Konsolosu Aleksandr Jaba'nın desteğiyle Mahmud tarafından yazılmıştır. Bu eser, Kürtlerin örf ve adetlerine dair yazılmış bir eser olarak kendi alanında ilktir ve büyük bir tarihi öneme sahiptir.[4]

Eser'in el yazmaları Aleksandr Auguste Jaba (1801-1894) tarafından korunmuş olup onun sayesinde günümüze ulaşmıştır. Eserin daha sonra çeşitli baskı ve tercümeleri yayınlanmıştır. Bu eser, Kürtlerin Örf ve Adetleri ismiyle Abdullah Babekir Pişdari tarafından 1998'de Türkçeye çevrilmiştir.[5] 2010'da Ziya Avcı tarafından hazırlanan kitap[6], 2012'de yazar ve araştırmacı Jan Dost tarafından yayına hazırlanmış ve notlandırılmış, Arapça harflerle yazılmış orijinal metinle birlikte yayınlanmıştır.[7]

Mahmud Beyazidi'nin Eserleri[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Adat û Rusumatnameê Ekradiye (Kürtlerin Adetleri)[8]
  • Kîtaba Tewarîxê Cedîdê Kurdistan (Kürdistan Tarihi)
  • Cami’iyê Risaleyan û Hikâyetan (Çirok ve Kürt kültürü'nün yazıldığı eser)

Mahmud Beyazidi ayrıca Şerefhan Bitlisi'nin Farsça kaleme aldığı Şerefname adlı kitabını da Kürtçe'ye çevirmiştir.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ http://www.kabalci.com.tr/mele-mahmude-bazidi-w143186.html
  2. ^ http://www.nadirkitap.com/adat-ras-matnamey-ekradiye-mele-mehm-d-baz-d-kitap4291013.html
  3. ^ Mela Mehmûdê Beyazîdî, Adat û Rusûmatnameê Ekradiye, Jan Dost, s. 102, Nûbihar, İstanbul, 2010.
  4. ^ http://krd.riataza.com/2016/11/11/mela-mehmude-bazidi-u-adat-u-rusumatnameye-ekradiye/
  5. ^ Mella Mahmude Beyazıdi, Kürtlerin Örf ve Adetleri, Çeviren: Abdullah Babekir Pişdari, Peri Yayınları, İstanbul 1998, 72 sayfa.
  6. ^ Mela Mehmudê Bazîdî, Adat û Rusûtnameyê Ekradiye, Lîs Yayınları, Hazırlayan: Ziya Avci, 2010, 92 sayfa.
  7. ^ Mela Mehmûdê Bayezîdî, Adat û Rusumatnameê Ekradiye, Hazırlayan: Jan Dost, Nûbihar Yayınları, İstanbul 2012, 392 sayfa.
  8. ^ http://www.ilkehaber.com/haber/nbihardan-kurt-klasikleri-dizisi-11403.htm