Ziryab

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Ziryab
Ziryab hakla kilam söylerken.
Genel bilgiler
Doğum adı Ebü’l-Hasen Alî b. Nâfi‘ - أبو الحسن علي ابن نافع
Doğum 789
(?)[1]
Ölüm 857
Córdoba
Alanı şiir, müzik, botanik ve coğrafya
Etkin yıllar 8. ve 9. Yüzyıl, (İslam'ın Altın Çağı)

Ebü’l-Hasen Alî b. Nâfi‘ (Arapça: أبو الحسن علي ابن نافع, d. 789 Musul - ö.857 Endülüs) lakabı Ziryab (Arapça زرياب), Endülüs'te Kurtuba'da hükümdarlık süren Emeviler döneminde yaşayan şair, müzisyen, şarkıcı, botanikçi ve coğrafyacı.[2][3]

Kökeni[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynaklarda doğum tarihi ve yeri hakkında kesin bilgi bulunmamaktadır.[1] İbrahim el-Mevsılî'nin ya da Abbasi halifesinin siyahi kölesi olduğu rivayet edilir.[1] İran kökenli olduğunu söyleyenlerin yanında siyahî oluşu sebebiyle Afrika kökenli olacağının daha güçlü olduğu söylenir.[1] Fars,[4][5][6][7] Arap,[4] Kürt[8][9] veya Afrikalı[9] olduğuna dair çeşitli görüşler vardır.

Hayatı[değiştir | kaynağı değiştir]

İlk olarak Bağdat, Irak gibi Abbasi egemenliğindeki yerlerde bir sanatçı, büyük bir müzisyen ve besteci bir öğrenci olarak tanındı. Daha sonra Kurtuba'ya gitti. Flamenkonun kurucularından sayılır. O ana kadar 4 telli ola gitara, bir çalgı ruhsuz olamaz deyip 5. teli bütün tellerin ortasına bağlayan kişi. Avrupa'da ilk müzik okulunu İspanya Endülüse Kurtuba'da kurdu ve çocukları o okulun 300 yıl yaşamasını sağladılar. Muhtemelen Mezopotamya'dan Tembûr'u (ته‌مبوور ) yani sazı Avrupa'ya ilk getiren kişi.

Yemek kültürü[değiştir | kaynağı değiştir]

Ziryab yemek kültürü konusunda söz sahibi bir insandı. Kuşkonmaz sebzesini ve yemeğini çağdaşlarına tanıtmıştır. Yemeğin üç öğün olarak yenmesi, masa örtüsü üzerinde sunulması, sırayla çorba, ana yemek ve son olarak tatlının takdim edilmesi geleneklerini o başlatmıştır.[10] Ayrıca, içecekler için metal kaplar yerine daha kullanışlı olan kristal kap kullanımını da getirmiştir.[11] Ondan önce, Romalılarda da olduğu gibi, yemekler çıplak masa üzerinde tabaklar ile yenirdi.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ a b c d TDV, İslam Ansiklopedisi, cilt: 44,  sayfa: 464
  2. ^ "Andalusian Feast". 3 Mart 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Mart 2009. 
  3. ^ van Sertima, Ivan (1985), African Presence in Early Europe, Transaction Publishers, ss. 159-61, ISBN 0887386644 
  4. ^ a b Grajter, Małgorzata (18 Nisan 2018). The Orient in Music - Music of the Orient (İngilizce). Cambridge Scholars Publishing. s. 44. ISBN 978-1-5275-1026-5. 
  5. ^ O'Callaghan, Joseph F. (15 Nisan 2013). A History of Medieval Spain (İngilizce). Cornell University Press. ISBN 9780801468711. The most influential courtier was the musician Ziryab, a Persian, who had held high position in the court at Baghdad 
  6. ^ Monroe, James T. (30 Ocak 2004). Hispano-Arabic poetry: a student anthology. Gorgias Press LLC. Modernism had been brought from the court of Harun ar-Rashid by Ziryab, the Persian singer who became an arbiter ... 
  7. ^ Scheindlin, R. P.; Barletta, V. (24 Ağustos 2017). "Al-Andalus, Poetry of". Greene, Roland (Ed.). The Princeton Encyclopedia of Poetry and Poetics (4 bas.). Princeton University Press. ISBN 9780691154916. (...) in the career of Abū al-Ḥassan ʿAlī ibn Nafayni (known as Ziryāb), a 9th-c. ce Iranian polymath who, arriving in Córdoba, used the prestige of his origins to set the court fashions in poetry, music, and manners in accordance with those of Baghdad. 
  8. ^ Sardar, Ziauddin; Yassin-Kassab, Robin (2013). Critical Muslim 06: Reclaiming Al-Andalus (İngilizce). Hurst. s. 105. ISBN 9781849043830. 
  9. ^ a b Grajter, Małgorzata (2018). The Orient in Music - Music of the Orient (İngilizce). Cambridge Scholars Publishing. ISBN 9781527510265. 
  10. ^ Susanne Utzt, Sahar Eslah, Martin Carazo Mendez, Christian Twente (30 Ekim 2016). Große Völker 2: Die Araber [Büyük Kişiler 2: Araplar] (Video belgesel) (Almanca). Almanya: Terra X via ZDF. Etkinlik zamanı: 24:05 dk. Erişim tarihi: 13 Ocak 2017. 
  11. ^ Salma Khadra Jayyusi ve Manuela Marin (1994), The Legacy of Muslim Spain, s. 117, Brill Publishers, ISBN 90-04-09599-3