Feqiyê Teyran

Vikipedi, özgür ansiklopedi
(Faki Tayran sayfasından yönlendirildi)
Şuraya atla: kullan, ara
Feqiyê Teyran
Takma ad Mihê, Feqiyê Gerok
Doğum 1590
Türkiye / Van
Ölüm 1660
Hizan/Bitlis
Meslek Şair, Yazar
Dönem 16. - 17. yüzyıl
Tür Destan, Masal
Edebî akım Kürt Edebiyatı

Feqîyê Teyran veya Fakî-yi Tayran (d.1590 Hakkari - ö.1660 Hizan), asıl adı Muhammed olan Kürt filozof, şair, masal ve destan yazarı.[1] En önemli eseri Hespê Reş'tir (Kara At). Bu eser 1965’te Moskova’da Kürtçe-Rusça olarak yayınlandı.[2][3]

Hayatı[değiştir | kaynağı değiştir]

Döneminde Van Eyaleti'ne bağlı Müküs'de (şimdilerde Van'a bağlı Bahçesaray ilçesi) doğdu[4][5]. Medrese eğitimi alan Teyran'a Feqîyê ismi, ilimden/talebe kelimesinden; Teyr/kuş ise (Mantık et-Tayr) adlı eserden gelir. Bu, Ferîdüddîn-i Attâr’ın çokça bilinen eseridir. Anlamı; “Kuşların konuşması”dır.[6] En çok bilinen ismi Feqiyê Teyra(n) olmakla beraber şiirlerinde; Feqê Têra, Feqîyê Gerok, Meksî, Xoce, Mîr Mihê, Mîm û Hê gibi isimler kullandığı saptanmıştır.[6][7]

Yaşar Kemal'in "Karıncanın Su İçtiği" isimli romanın sekizinci bölümünde masalsı bir şekilde Feqiyê Teyran anlatılmaktadır.[8]

İlahi sevgi, aşk ile gerçek sevgiyi, aşkı beraber işlemiştir. Bunun yanı sıra konu yönünden çok zengindir. Allah, din, peygamberler gibi inançla, Kürt şairleriyle, toplumsal ve tarihi olaylarla, aşk, doğa ve tasavvufla ilgili yazmıştır. Çok güçlü olan edebi dili bile sade ve anlaşılırdır.[8]

En karmaşık konu bile billurlaşmıştır ellerinde. Dili halkın diline yakındır. Halkın gündelik dilini edebi dile ustaca ve anlaşılır bir biçimde yapıtlarında kullanmıştır. Bu yönüyle de halk tarafından bilinmiş, yapıtları çok kolay olarak halk arasında yaygınlaşmıştır. Dilden dile akarak günümüze kadar gelmiştir.[8]

Kürt Tasavvufi Halk Edebiyatının ilk temsilcilerindendir. Feqiyê Teyran; Aşkın ve sevginin şairi olarak da anılmaktadır.[8]

Arapça ve Farsça dillerini, edebiyatını çok iyi bilmesine karşın o özellikle tüm yapıtlarını Kürtçe yazmıştır. Kürt edebiyatında önemli bir şair, masal ve destan yazarı olan Feqiyê Teyran Kürt edebiyatına birçok yapıt armağan etmiştir.[8]

Eserleri[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Qewlê Hespê Reş (Siyah Atın Hikâyesi)
  • Şêxê Senan (Senan Şeyhi)
  • Qiseya Bersiyayî (Bersiyay'ın Öyküsü)[9]
  • Ey Avê Av
  • Xan Dimdim
  • Bersîsê 'Abid
  • Sîseban
  • Ay Dilberê

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]