Türkiye Futbol Şampiyonası

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Şuraya atla: kullan, ara
Türkiye Futbol Şampiyonası
Ülke Türkiye Türkiye
Açılış sezonu 1924
Takım sayısı değişik
Seviye 1
Kapanış sezonu 1951
Diğer kupalar Başbakanlık Kupası
Son şampiyon Beşiktaş (2. kez)
En başarılı takım Fenerbahçe (3 kez)
Harp Okulu (3 kez)
Fenerbahçe'nin finalde Altınordu'yu 3-1 yendikten sonra Son Posta gazetesinin 9 Eylül 1935 tarihindeki başlığı: "Fenerbahçe Türkiye Şampiyonluğunu Kazandı"
Fenerbahçe'nin finalde Altınordu'yu 3-1 yendikten sonra Son Posta gazetesinin 9 Eylül 1935 tarihindeki başlığı: "Fenerbahçe Türkiye Şampiyonluğunu Kazandı"

Türkiye Futbol Şampiyonası ya da Türkiye Futbol Birinciliği, Türkiye'de ülke çapında yapılan ilk futbol şampiyonasıdır. Türk İdman Cemiyetleri İttifakı'nın 1924 yılında Ankara'da yapılan bir genel kurul toplantısında düzenlenmesi kararlaştırıldı. Lig formatında düzenlenen bölgesel liglerde şampiyon olan takımları, eliminasyon usulüne göre karşılaştıran organizasyon, farklı şehir takımlarını bir araya getiren ilk ulusal futbol organizasyonu olma özelliğini taşımaktadır.[1]

İlk şampiyona kısıtlı zaman kalması sebebiyle, özellikle İstanbul şampiyonunu belirleyecek İstanbul Futbol Ligi eliminasyonlu turnuva şeklinde düzenlendi. Acele kararlaştırılarak düzenlenen bu ilk şampiyonadan sonra, 1925 ve 1926 yıllarında bu organizasyon tekrarlanmadı. 1927 yılında ikinci kez yapılan Türkiye Futbol Şampiyonası dört yıl düzenlenemedi. 1950 yılına kadar bu şampiyona aralıklarla düzenlendi. 1952 yılından 1996 yılına kadar, Türkiye Amatör Takımlar Şampiyonası veya Türkiye Amatör Futbol Şampiyonası adı altında sadece kulüplerin amatör takımları arasında oynandı ve birinci seviye olmaktan çıktı.

Deplasman maliyetlerinin yüksek olmasından ötürü kimi yıllar şampiyonaya katılmayan takımlar olurken, askerliğin 2 yıla kadar sürdüğü dönemlerde Harbiye ve Muhafızgücü gibi takımlar askerliğini yapan futbolcular sayesinde başarılar elde ettiler.

Tarihçe[değiştir | kaynağı değiştir]

1920'ler[değiştir | kaynağı değiştir]

1923'te Türkiye Cumhuriyeti'nin kurulmasından sonra 1924'te ilk Türk Spor Kongresi toplandı. Bu kongre sırasında tamamlanmak üzere ilk kez Türkiye çapında bir turnuva düzenlendi. Bu turnuvayı kazanan Harbiye takımı ilk Türkiye şampiyonu oldu. Ancak turnuvanın detayları farklı kaynaklarda farklı biçimde anlatıldı. TFF'ye göre Harbiye, İstanbul şampiyonu Beşiktaş'ı 2-0 yenerek şampiyon olmuştur.[2] Ancak dönemin gazetelerine dayanan diğer kaynaklara göre Harbiye, Beşiktaş'ı çeyrek finalde 2-0 yenerek elemiş, finalde ise Bahriye'yi 3-0 yenerek şampiyon olmuş, üçüncü ise Ankara şampiyonu Turan Sanatkârangücü olmuştur.[2][3] Diğer bir kaynağa göre ise Beşiktaş, yarı finalde Harbiye'ye 2-0 yenildikten sonra üçüncülük maçında Turan Sanatkâran'ı yendi. Şampiyonluk maçında ise Harbiye, Bahriye'yi 1-0 yendi.[4] 1925 ve 1926 yıllarında Futbol Birinciliği programları hazırlanıp, hakemlerin belirlenmesine karşın hükümetin turnuvaya bütçe tahsis edememesi yüzünden turnuva hayata geçirilemedi.[5] 1927'de ikinci kez düzenlenen turnuvayı kazanan takım Altınordu'yu finalde 5-1 yenen Mühafızgücü oldu. Böylece Türkiye'nin ilk iki şampiyonluğuna ordu takımları erişmişlerdi. Muhafızgücü, çeyrek finalde İstanbul şampiyonu Galatasaray'ı 1-1 ve 3-2 ile geçmişti. Finalde üç gol atan Şekip Bey, bir Türkiye şampiyonasında hat-trick yapan ilk futbolcu oldu.[5]

1930'lar[değiştir | kaynağı değiştir]

1927'den sonra tekrar bir duraklama dönemine giren turnuva 1932 üçüncü kez düzenlendi. 21 Ekim 1932'de Alsancak Stadyumu'nda oynanan maçta İstanbul şampiyonu İstanbulspor, Altınordu'yu 3-1 yenerek şampiyon oldu.[6] Böylece İstanbulspor, bu turnuvayı kazanan ilk İstanbul takımı ve ilk sivil futbol takımı oldu. 1933 yılında ise finale Fenerbahçe ve İzmirspor kaldı. 29 Ekim 1933'te Ankara İstiklal Sahası'nda oynanan finalde İzmirspor son dakikalara 1-0 önde girdi. Ancak maçın sonlarına doğru hakem Fenerbahçe lehine bir penaltı verince saha karıştı. Seyircilerin de sahaya inmesi ile maç yarıda kaldı.[7] 10 Kasım 1933'te, bu kez İzmir'de, iki takım tekrar karşı karşıya geldi. Maçı, Fenerbahçe 8-0 kazanarak kupayı ilk kez müzesine götürdü.[7] 1934 tarihinde final Bursa'da Altay ve Beşiktaş arasında oynandı. Altay oyuna çok iyi başlayıp, ilk dakikadan gol buldu. Daha sonra da bir penaltı vuruşunu gole çeviremedi. İkinci yarı toparlanan Beşiktaş, Hakkı Yeten'in penaltı golü ile eşitliği yakaladı. Maçın normal süresi 1-1 bittikten sonra uzatmalarda iki gol bulan Beşiktaş, tarihinin ilk Türkiye şampiyonluğunu kazandı.[8] 1935'te Fenerbahçe, Altınordu'yu 3-1 yenerek kupayı ikinci kez müzesine götürdü. Altınordu ise altı şampiyonanın yarısında finale kalsa da kupaya bir kez daha erişemedi. Bu turnuva sonrası 1930'ların sonuna dek kupa yine düzenlenemedi.

1940'lar[değiştir | kaynağı değiştir]

Turnuva, 1940'ta tekrar düzenlenmeye başladı. O sezonun finalinde kupanın en başarılı takımı olan Fenerbahçe ile kuruluşunun 10. yılını kutlayan Eskişehir Demirspor karşı karşıya geldi. İlk maç 0-0 bitince, bir gün sonra tekrar bir maç yapılmasına karar verildi. Bu maçı 3-1 kazanan Demirspor, kupayı Ankara ve İstanbul dışına çıkarmış oldu.[9] 1941'de finalde Gençlerbirliği ve Beşiktaş karşı karşıya geldi. O sezon Millî Küme'yi Beşiktaş namağlup şampiyon, Gençlerbirliği ise sonuncu bitirdiği için kimse Gençlerbirliği'ne şans vermiyordu ama Gençlerbirliği maça hızlı başlayıp ilk yarım saatte 3-0 öne geçti. Çok gergin geçen ve iki takımın da maçı 9 kişi tamamladığı final Gençlerbirliği'nin 4-1'lik galibiyeti ile sonuçlandı.[10] 1942'de şampiyonluğu Harp Okulu (eski adıyla Harbiye) ikinci kez müzesine götürdü. 1943'te düzenlenmeyen turnuva, 1944'te farklı bir formatla düzenlendi. Eleme gruplarını birinci bitiren takımlar kendi aralarında gruplar şampiyonunu belirlemek için karşılaştılar. Gruplar şampiyonu olan Mersin İdman Yurdu, üç büyük ligin şampiyonlarının doğrudan yer aldığı Final Grubu'na katılmaya hak kazandı. Final Grubu ise tek devreli bir lig halinde oynandı. Bütün rakiplerini yenen Fenerbahçe, üçüncü kez Türkiye Birinciliği'nin sahibi oldu.[11] Bu turnuva sonrası Türkiye futbol tarihindeki ilk Başbakanlık Kupası maçı tertip edildi. Türkiye Futbol Birinciliği'ni kazanan takım, bu kupada Millî Küme birincisi ile karşı karşıya gelecekti. İlk Başbakanlık Kupası'nda Fenerbahçe, Millî Küme şampiyonu Beşiktaş'a 4-1 yenildi.

1950 yılına dek bu format devam etti. Ancak her zaman Millî Küme şampiyonu, Türkiye Futbol Birinciliği şampiyonuna üstün geldi. 1945'te kupayı bir kez daha Harp Okulu kazandı. 1946'da yine son dört takımın tek devreli lig usulü mücadele ettiği turnuvayı ikinci kez Gençlerbirliği müzesine götürdü. 1947'de yine bir Ankara takımı olan Ankara Demirspor kupayı kazandı. Ankara Demirspor, yıllar sonra bu şampiyonlukların kayıtlara geçmesi için Federasyon'a başvurularda bulunan ilk takım oldu ancak TFF'den olumlu yanıt alamadı.[12] 1949 yılında da kupa Ankara'da kaldı ve kupanın sahibi Ankaragücü oldu. Ankaragücü, ilk maçta Galatasaray'ı, 1-3 yenik duruma düşmesine rağmen, 4-3 yenerek turnuva finaline çok iyi bir başlangıç yaptı.[13] Diğer rakiplerini ise kolay yenen takım Türkiye Birinciliği'nin sahibi oldu.

Son turnuvalar[değiştir | kaynağı değiştir]

1950 yılında İzmir'de düzenlenen turnuvayı Göztepe kazanarak, kupayı ilk kez İzmir'e getirmiş oldu. ABD turnesine çıkan Beşiktaş'ın B takımını gönderdiği turnuvada Göztepe ve Gençlerbirliği mücadele etti ancak Göztepe, kupanın bir kez daha Ankara'ya gitmesine izin vermedi. 1951'de son kez düzenlenen kupayı ise kazanan takım Beşiktaş JK oldu. 24 Eylül 1951'de resmen profesyonelliğe geçilmesinden dolayı son buldu.

Türkiye Amatör Futbol Şampiyonası[değiştir | kaynağı değiştir]

TFF, turnuvayı amatör takımlar için devam ettirmeye karar verdi. 1952'de ilk kez yeni formatında düzenlenen kupayı Galatasaray Amatör takımı kazandı. Bu turnuvanın en ilginç hikâyelerinden biri 1958 yılında yaşandı. Trabzon'da düzenlenen kupanın son maçında Trabzon İdmanocağı ve Ankara Havagücü arasında oynanan son maç berabere bitti. İdmanocağı Trabzon'da oynanacak tekrar bir maç isterken, Havagücü ise maçın tarafsız sahada oynanmasında ısrar etti. İki taraf anlaşamayınca ise kupa Sanat Lisesi'nde ikiye bölünüp, iki takıma da verildi.[14] 1966'da Başbakanlık Kupası yeniden oynatılmaya başlandı. Kupanın yeni formatında ise Amatör Şampiyona birincisi ile 2. Lig birincisi karşı karşıya geldi. Ahmet Suat Özyazıcı'lı, Necmi Perekli'li İdmanocağı, Başbakanlık Kupası'nda mücadele eden ilk amatör şampiyon oldu. 1967 ve 1968 yıllarında şampiyon olan İzmir Denizgücü ikinci denemesinde İzmirspor'u uzatmalarda 2-0 yenerek Başbakanlık Kupası'nı kazanan tek amatör takım oldu. 1970'te kupanın formatı tekrar değişti ve amatör şampiyonlar bu kupaya katılma hakkını kaybettiler. Öte yandan bir süre Amatör Futbol Şampiyonu, bir sonraki sezon Türkiye Kupası'na katılmaya hak kazandı.

Şampiyonlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Sezon Şampiyon (şampiyonluk sayısı)[15] İkinci
1924 Harbiye (1) Bahriye
1925
Maddî imkansızlıktan yapılamadı
1926
1927 Muhafızgücü (1) Altınordu
1928
Maddî imkansızlıktan yapılamadı
1929
1930
1931
1932 İstanbulspor (1) Altınordu
1933 Fenerbahçe (1) İzmirspor
1934 Beşiktaş (1) Altay
1935 Fenerbahçe (2) Altınordu
1936
yapılmadı
1937
Millî Küme'nin başlatılmasından dolayı yapılmadı
1938
1939
1940 Eskişehir Demirspor (1) Fenerbahçe
1941 Gençlerbirliği (1) Beşiktaş
1942 Harp Okulu (2) Göztepe
1943
yapılmadı
1944 Fenerbahçe (3) Harp Okulu
1945 Harp Okulu (3) İzmit Harp Filosu
1946 Gençlerbirliği (2) Beşiktaş
1947 Ankara Demirspor (1) Fenerbahçe
1948
yapılmadı
1949 Ankaragücü (1) Galatasaray
1950 Göztepe (1) Gençlerbirliği
1951 Beşiktaş (2) Altay

Şampiyonluk sayıları[değiştir | kaynağı değiştir]

Takım Şampiyon İkinci Şampiyonluk yılları
Fenerbahçe
3
2
1933, 1935, 1944
Harp Okulu
3
1
1924, 1942, 1945
Beşiktaş
2
2
1934, 1951
Gençlerbirliği
2
1
1941, 1946
Göztepe
1
1
1950
Muhafızgücü
1
-
1927
İstanbulspor
1
-
1932
Eskişehir Demirspor
1
-
1940
Ankara Demirspor
1
-
1947
MKE Ankaragücü
1
-
1949
Altınordu
-
3
Altay
-
2
Bahriye
-
1
İzmirspor
-
1
İzmit Harp Filosu
-
1
Galatasaray
-
1

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "1936'ya kadar süren bu dönemde ilk Türkiye Şampiyonası Ankara'da yapılmış ve şampiyon Harbiye olmuştur.", www.tff.org (Türkiye Futbol Federasyonu), http://www.tff.org/default.aspx?pageID=294, erişim tarihi: 26 Ekim 2017 
  2. ^ a b Yüce, Mehmet. İdmancı Ruhlar : Futbol Tarihimizİn Klasik Devreleri (1923-1952) - Türkiye Futbol Tarihi 2. Cilt.
  3. ^ TamSaha dergisi - Memleketin ilk futbol birincisi, Türkiye Futbol Federasyonu, Mayıs 2015, ss. 60-66, http://www.tff.org.tr/Resources/Tamsaha/126/files/assets/basic-html/page34.html, erişim tarihi: 18 Aralık 2017 
  4. ^ Atabeyoğlu, Cem. 1453-1991 Türk Spor Tarihi Ansiklopedisi.
  5. ^ a b Yüce, Mehmet. "Muhafızgücü’nün muazzam başarısı", Tam Saha dergisi. Sayfa 90. http://www.tff.org/resources/tamsaha/135/files/assets/common/downloads/TamSaha.pdf
  6. ^ http://www.istanbulspor.gen.tr/Home/Istanbulspor
  7. ^ a b http://www.izmirspor1923taraftardernegi.org/ne-penaltiymis-izmirspor-fenerbahce-yil-1933.html
  8. ^ https://www.macanilari.com/29.Ekim.1934_1934.Sezonu.Turkiye.Futbol.Birinciligi.Final.Maci.Altay.1-3.Besiktas._Uzatmalarda_-193419347001--.html
  9. ^ http://www.eskisehirdemirspor.com/tarihce.html
  10. ^ Bora, Taner. Ankara Rüzgarı : Gençlerbirliği Spor Kulübü Tarihi.
  11. ^ Büyük Futbol Ansiklopedisi - Tercüman Gazetesi. 3. cilt. s:477-478.
  12. ^ http://www.hurriyet.com.tr/65-yil-sonra-sampiyonlugunun-pesinde-20416503
  13. ^ Sal, Orhan. Ankaragücü Dergisi. Sayı 2.
  14. ^ https://www.haber61.net/spor/trabzonsporun-yarim-kupasi-h113391.html
  15. ^ "Türkiye Futbol Birinciliği" (İngilizce), www.angelfire.com (Erdinç Sivritepe), http://www.angelfire.com/nj/sivritepe/5758/TB.html, erişim tarihi: 26 Ekim 2017 
  • Somalı, Vâlâ. Teknik, Taktik Yönleriyle Futbol ve Tarihi. İnkılâp Kitabevi
  • San, Haluk; Dağlaroğlu, Rüştü. Türk Futbol Tarihi - TFF Yayınları