Türkiye Ermenileri

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Türkiye Ermenileri
Berç Keresteciyan Türker Agop Dilaçar Kenan Pars
Ara Güler Hrant Dink Hayko Cepkin

Soldan sağa
Berç Keresteciyan TürkerAgop DilaçarKenan Pars
Ara GülerHrant DinkHayko Cepkin

Toplam nüfus
40.000-76.000[1]
Diller

Türkçe ve Batı Ermenicesi

Din

Çoğunluğu Apostolik ve Katolik, Evanjelik ve çeşitli Protestan mezhepleri

İlgili etnik gruplar

Hemşinliler

Türkiye Ermenileri (Ermenice: Թուրքահայեր), nüfusu 40.000 ile 70.000 arasında değişen (Hemşinliler dahil edilmemiştir)[2][3] ve çoğunluğu İstanbul'da yaşayan topluluk. Türkiye Ermenileri, diğer gayrimüslim cemaatlerde de olduğu gibi yurtdışına göçler, düşük doğum oranları ve daha yüksek ölüm oranlarından dolayı azalmaktadır. [kaynak belirtilmeli]

Ezici çoğunluğu bağımsız bir Hıristiyan mezhebi olan Ermeni Apostolik Kilisesi mensubudur ve çok küçük bir bölümü ise Roma Katolik Kilisesi mensubudur. Tüm Türkiye Ermenileri 60 binin biraz üzerinden gösteren Uluslararası Azınlık Hakları Organizasyonu, bu nüfusun 60 binini Apostolik, 2 binini ise Katolik olarak belirtir ve az sayıda Protestan Ermeninin varlığını da bildirir.[4] Ermeni Apostolik Kilisesi mensubu olanlar İstanbul Ermeni Patrikhanesi'ne bağlıdırlar. Lozan Antlaşması'na göre azınlık statüsünde sayılıp okul açabilirler, gazete ve dergi çıkarabilirler. [kaynak belirtilmeli]

Nüfus[değiştir | kaynağı değiştir]

Türkiyede yaşayan Gizli Ermeniler (Kripto-Ermeniler)

Türkiye Ermenileri kabaca 3'e ayrılır. Bunlar;[5]

  • Resmi Ermeniler: Kiliseler bağlı olan Ermenilerdir. Alt kimliğini açıkca belli eden kişilerdir.
  • İslamlaşmış Ermeniler 17. ve 18. yüzyıllarda Müslümanlaşan bu Ermenilere Hemşinliler örnek verilebilir.
  • Gizli Ermeniler: Ermeni İsyanları ve Ermeni Kırımı sonrası Müslümanlaşan, Ermenilik bilincini koruyan ya da korumayan, genelde Anadolu'da yaşayan bireylerdir. Örneğin, Dersim Ermenileri. Günümüzde Dersim Ermenileri dernek kurarak kimliğini açıkça yaşamaya başlamıştır.

Türk vatandaşı olmayan ve nüfus olarak genel Ermeni nüfusu içinde yer almayan; ama Türkiye'de yaşayan Ermeni kökenli kaçak işçiler de ayrı bir grup olarak ele alınabilir. Nüfusları siyasi liderlerce farklı ve 100.000 gibi büyük sayılarla belirtilse de yapılan araştırmalar bu nüfusun 10-13 bin civarında olduğudur. Göçmenler Ermenistan'ı çok etkilen 7.2 şiddetindeki Spitak Depreminden sonra ve Sovyet dönemi sonrası hâlâ süren ekonomik istikrarsızlık yüzünden Türkiye'ye gelmiştir. Gelenlerin çoğu kadındır ve ev işlerinde çalışmaktadırlar.[6]

Dağılım[değiştir | kaynağı değiştir]

Türkiye'nin 60 bin üzerindeki Ermeni nüfusunun yaklaşık 50 bini İstanbul'da yaşamaktadır.[4] Bu topluluğun 30 bini ise sadece tek bir ilçede, Bakırköy'de yaşamaktadır.[7] Bir diğer önemli yerleşim yeri ise Hatay'a bağlı Vakıflı köyüdür. Nüfusunun tamamı Ermeni olan Vakıflı köyü, bu anlamda Türkiye'deki tek yerleşim yeridir.

Diaspora[değiştir | kaynağı değiştir]

Cumhuriyet sonrasında çeşitli nedenlerle Türkiye'yi terk eden Ermeniler, farklı ülkelere göç etmişlerdir. Örneğin, Ermenistan milli takımında da forma giymiş olan Türkiye doğumlu Hollandalı futbolcu Aras Özbiliz bu gruba örnektir.

Türkiye'de Ermenice[değiştir | kaynağı değiştir]

Ermeni kökenli dilbilimci Sevan Nişanyan'ın çalışmasıyla, Türkiye'de değiştirilen Ermenice yer adları haritası

Türkiye'de Ermenice (Batı Ermenice lehçesi) bugünkü Ermeni toplumunda sadece küçük bir azınlık tarafından konuşulmaktadır. Ermeni toplumunun yüzde 82'si ana dili olarak Türkçe konuşurken, Ermeni toplumunun sadece yüzde 18'i ana dili olarak Ermenice konuşuyor. Bu oran gençler arasında daha da düşüktür, ve yüzde 92'si ana dili olarak Türkçe konuşurken, sadece yüzde 8'i ana dili olarak Ermenice konuşmaktadır.[8] Ana dili olarak Türkçe Ermenicenin yerini alıyor ve bu yüzden Türkiye'de Ermenice yok olma sürecine girmiştir. UNESCO, Türkiye'de Ermeni dilini Dünya yıllık "Atlas of the World's Languages in Danger" (Tehlikede olan Dünya Dilleri Atlası)na eklemiştir ve burada Türkiye'de Batı Ermeni lehçesini "definitely endangered language" (kesinlikle tehlikede bir dil) olarak tanımlanıyor.[9][10]

Ayrıca Bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]