Rol yapma oyunu

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara

Rol yapma oyunu (RYO), (İngilizce: Role-Playing Game, RPG); oyuncuların kurgusal bir sahnede karakterlerin rollerini üstlendikleri oyunların genel bir ailesidir. Oyuncular ya gerçek oyunculukla ya da planlanmış karar üretme veya karakter geliştirmeyle, bir hikâye kapsamında bu rolleri oyunculuk sorumluluğunu üstlenirler.[1] Eylemler, kurallar ve ilkelerden oluşan resmî bir sisteme göre başarılı veya başarısız oyun kapsamında üstenilmiştir. Bu oyunlar kalem ve kâğıt RYO

Kalem ve kâğıt ROY denilen orijinal biçimi, baştan sona konuşma aracılığıyla iletilir; oysa canlandırmalı rol yapma oyunlarında (LARP - Live Action Role Playing), oyuncular, karakterlerinin eylemlerini fiziksel olarak oynarlar. Bu biçimlerin her ikisinde de her oyuncu tek bir karakterin rolünü yaparken; oyun yöneticisi (GM - Game Master) denilen bir aranjör, hakem olarak çoğunlukla davranışları ve kullanılacak ilkeler ve sahne üzerinde karar verir.

RYO'larının birkaç çeşiti, çok oyunculu metin tabanlı MUD'ları ve grafiklerini içeren elektronik medyada bulunur. Rol yapma oyunları, oyuncuların, maceraları üstlenen ve kabiliyetlerini, istatistiğe dayanan mekaniği kullanarak geliştiren bir karakteri veya takımı kontrol ettikleri tek oyunculu çevrimdışı rol yapma video oyunlarını da kapsar. Bu oyunlar, sıkça kalem ve kâğıt RYO'larıyla sahneleri ve kuralları ortak kullanır; ama, işbirlikçi hikâye anlatımından daha fazla, karakter geliştirmenin üzerinde durur.

Biçimlerin bu çeşitliliğine rağmen; rol yapma oyunlarına bağlı olan ticarî kart oyunları ve savaş oyunları gibi bazı oyunlar dahil olmayabilmektedirler. Rol yapma etkinliği, bazen, böyle oyunlarda bulunabilmektedir ama temel odak noktası değildir. Terim, bazen de rol simülasyonu oyunları ve eğitim, antrenman ve akademik araştırmada kullanılmış egzersizleri açıklamak üzere kullanılır.

Amacı[değiştir | kaynağı değiştir]

Rol yapma oyunları, sosyal etkileşimi ve işbirliğini vurguladıkları oyunların diğer birçok türünden esas olarak farklıdır. Hâlbuki, genel oyunlar, kart oyunları ve spor oyunları rekabeti vurgular.

Kalem ve kâğıt rol yapma oyunlarının hem yazarları hem de büyük yayıncıları, etkileşimli ve işbirlikçi hikâye anlatımının biçimi olması için onları vurgularlar; ancak, rol yapma oyunu dahilinde hiç gerçek hikâye yokken, romanlar ve filmler gibi gerçek öyküler dikkate alınmaz. Olaylar, karakterler ve öykü yapısı yerine, öykü tecrübesinden bir fikir verir. Hikâyeler gibi rol yapma oyunları, hayali gücünü tuttukları için başvururlar. Etkileşim, rol yapma oyunları ve geleneksel kurgu arasındaki kritik farktır. Hâlbuki, bir televizyon programının seyircisi pasif bir gözlemci, rol yapma oyunda bir oyuncu hikâyeyi etkileyen seçimler yapar. Bu gibi rol yapma oyunları, hikâye meydana getirmek amacıyla arkadaşların, küçük bir partide işbirliği yaptıkları hikâye anlatma oyunlarının eski bir geleneğini devam ettirmektedir.

Basit rol yapma kalıpları, "polisler ve hırsızlar" ve "kovboylar ve Kızılderililer" gibi çocuk geleneksel çocuk oyunlarında bulunurken; rol yapma oyunları, oyun kolaylaştırıcıları ve etkileşimin ilkeleri gibi eklerle, bu temel kanıya, bir entelektüellik ve süreklilik seviyesi ilave eder. Rol yapma oyunundaki katılımcılar, özel karakterler ve gelişmekte olan bir plot oluşturacaklardır. İlkelerin ve oyunlardaki daha fazla veya daha az gerçeğe uygun bir kampanya sahnesinin tutarlı sistemi, güvensizliğin asılmasına yardım eder.

Özellikleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Belli kurallar çerçevesinde, oyun yöneticisinin (Dungeon Master) yazdığı bir hikâyeyi oyunculara oynatmasıdır. Oyun sırasında oyun yöneticisi oyuncuların gözü ve kulağı olur. Yönetici oyuncuların hangi durumda olduğunu söyler; oyuncular da ona göre yöneticiye ne yaptıklarını söylerler. Kısaca özetlemek gerekirse bilgisayarın bir insan olduğu, sınırının hayal gücünüz olduğu bir bilgisayar oyunu.
Örnek
DM = Oyun Yöneticisi
O = Oyuncu
DM: Bir ormandasın. Etraf zifiri karanlık ve ileride bir ateş gördün. Ne yapıyorsun?
O: Saklanarak yavaş yavaş ilerliyorum. (İyi saklanmak için başarı zarı atılır)
TG: The Game (Oyuncuların başarılı olarak bitirdikleri maceralardan sonra GM tarafından takdir amaçlı söylenen laf)
DM: İki haydut sarhoş ve şarkı söylüyor.
O: Okumu çekip ikisini de vuruyorum. (Başarılı bir vuruş için oyuncu zar atar)

Çeşitleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Kalem ve kâğıt[değiştir | kaynağı değiştir]

Oyun, küçük bir sosyal toplantıda konuşma aracılığıyla yönlendirilir. GM, oyun dünyasını ve onun sakinlerini anlatır. Diğer oyuncular tasarlanmış karakterlerinin tasarlanmış eylemlerini anlatırlar ve GM sonları anlatır. Bazı sonlar oyun sistemi tarafından belirlenirler ve bazıları GM tarafından seçilirler.

Bu, rol yapma oyunlarının ilk kez halka sevdirildikleri biçimidir. İlk kez ticarî olarak piyasada bulunur RPG D&D, düşlem yazını ve svaş oyunu hobisiyle esinlendi ve 1974'te yayınlandı. D&D'nin tutulması, oyun konuları, ilkeleri ve tarzlarının geniş bir çeşitliliğiyle oyunları yayınlayan kalem ve kâğıt rol yapma oyunu endüstrisinin doğuşuna yol açtı.

Bu biçim, sıklıkla bir rol yapma oyunu olarak basit bir biçimde atfedilir. Bu RPG biçimini diğer kalıplardan ayırt etmek için retroyms rol yapma oyunu ya da masaüstü rol yapma oyunu, ne kalem ve kâğıt ne de bir masa gerekli olmamasına rağmen, bazen kullanılırlar.

Canlandırmalı[değiştir | kaynağı değiştir]

Bir LARP doğaçlama tiyatro gibi daha iyi oynanır. Katımcılar onları anlatmak yerine karakterlerinin eylemlerini davranışlarıyla ortaya koyarlar ve asıl sahne, oyun dünyasının hayalî sahnesini temsil etmek için kullanılır. Oyuncular sıklıkla onlarınkarakterleri olarak kostümlü olup uygun sahne donanımları kullanırlar ve buluşma yeri oyun dünyasının düşsel sahnesini çalmak için donatılabilmektedir. Diğer LARP'lar, airsoft tabancaları veya köpük silahları gibi taklit cephaneyle fiziksel savaşı kullanırken; bazı canlı eylem rol yapma oyunları, sembolik olarak anlaşmazlıkları çözmek üzere özelliklerden taş-kâğıt-makası veya kıyaslamayı kullanırlar.

LARP'lar boyca, birkaç bine yakın bir avuç dolusu oyuncudan ve sürece, birkaç güne yakın bir çift mesai saatinden değişime uğrarlar. Bir LARP'taki oyuncu sayısı genellikle bir rol yapma oyunundakinden daha bol olduğu ve oyuncular ayrı fiziksel alanlarda etkileşime geçebildikleri için, bir öyküyü veya oyuncuları doğrudan doğruya eğlendirici sıkı bir şekilde koruma konusunda karakteristik olarak daha az önemi vardır ve oyun devreleri daha iyi paylaştırılmış bir tutumda sıklıkla yönetilirler.

Elektronik ortam[değiştir | kaynağı değiştir]

Kalem ve kâğıt rol yapma oyunları, elektronik biçimlerin bir çeşitine dönüştürülmüşler. 1974 öncesine kadar, D&D sürümü olarak aynı yıl lisansız sürümleri dnd ve Dungeon gibi başlıklar altında üniversite anabilgisayar sistemlerinde geliştirildiler. Bu eski bilgisayar RPG'leri, çoğalan rol yapma video oyunu tarzı yanında, bütün elektronik kumarı etkiledi. Bazı yazarlar, rol yapma oyunlarını, RPG stil mekaniğini kullanarak tek oyunculu oyunlar ve sosyal etkileşimi katarak çok oyunculu oyunlar, birbirine geçmiş iki gruba ayırırlar. Lethal Love'u inceleyebilirsiniz.

Tek oyunculu[değiştir | kaynağı değiştir]

Tek oyunculu rol yapma video oyunları, sahneler ve oyun mekaniği terminolojilerini fazlaca kurdukları Dungeons & Dragons gibi rol yapma oyunlarında kökenlerle bilgisayar ve konsol oyunlarını dağınık olarak tanımlı bir tarzını oluştururlar. Bu çeviri, dünyanın görsel bir temsilini sağlayarak ama işbirlikçi, etkileşimli hikâye anlatımı üzerinde istatistiksel karakter geliştirme üzerinde durarak oyun tecrübesini değiştirir.

Çok oyunculu[değiştir | kaynağı değiştir]

Çevrimiçi metin bazlı rol yapma oyunları bir RPG oynamak için bazı tür metin bazlı arayüz ve bir İnternet bağlantısı kullanarak çoğu oyuncuyu kapsar. Oyunlar MUD'lar, MUSH'ler ve MU*'nun diğer çeşitleri dahil gerçek zamanlı bir şekilde oynandı. Posta oyunlarıyla oynama ve post oyunlarıyla oynama da dahil dönüş bazlı bir tarzla oynandı.

Tek parça halinde çok oyunculu çevrimiçi rol yapma oyunları (MMORPG) grafik arayüzleriyle MUD'ların büyük ölçekli sosyal etkileşimini ve sürekli dünyasını birleştirirler. Çoğu MMORPG'ler karakterine uygun rol yapmayı etkin bir şekilde desteklememektedir; ancak oyuncular diğer oyuncularla işbirliği yaptıkları sürece oyunların iletişim işlevlerini rol yapmak için kullanabilirler. MMORPG'lerde oyuncuların çoğunluğu, Rol yapma oyunları oldukça çeşitlidir. Bilinen firmaların oyunlarının (Wizards of the Coast- D&D, White Wolf- World of Darkness, Steve Jackson Games- GURPS (Generic Universal RolePlaying System)) oynanabileceği gibi, oyuncular veya oyun kurgucusu kendi yarattığı bir dünyayı, evreni oynatmakta da özgürdür. Ayrıca indie olarak yayımlanan yaygın sistemlerde vardır.

Klasik rol yapma oyunlarında bulunan ortam ve oyun mekanikleri içeren bilgisayar oyunları ise "bilgisayar rol yapma oyunları" olarak adlandırılırlar. Bilgisayar endüstrisinin sık kullanımı ile RYO şimdilerde daha çok bu oyunları anlatmakta ve klasik oyunlara ise, kâğıt kalem rol yapma oyunu ve masaüstü rol yapma oyunu adı verilir. Buna rağmen oyun için ne kâğıt kalem ne de masa bir ihtiyaçtır. Tek ihtiyaç bir arkadaş grubu, zarlar ve hayal gücüdür.

İnternet üzerinde de yöneticilerin (DM veya GM), sanal forumlar oluşturarak, çok büyük kitleler için yarattıkları RPG'ler de (kısaca RP olarak da bilinir) yeni bir çeşittir. RP'ler de en büyük fark bir DM (oyun yöneticisi) olmadan da kişilerin, birbirleriyle kurgu yaratıp, oynayabilmesidir.

Örnek
A Kişisi: A bugün kötü bir kabus ile kalkmıştı. ABC hanına doğru ilerlerken B'i gördü, ancak onu görmek bile kendisini neşelendirmemişti.
B Kişisi: A'ya gülümseyerek "Merhaba" dedi ve koşarak boynuna atladı. "Sonunda Abim savaştan döndü, Siyah Yüreği devirmişler. Yanında yaratığın kendisine düşün parçası, bir pençesini getirdi. Buna inanabiliyor musun?" dedi hayranlıkla...
A Kişisi: Bu beklemedi haber karşısında B'lerin evine doğru son hızla koşmaya başladı. Eğer gördüğü doğru ise, C'nin başı çok büyük belaydaydı.

Masaüstü RPG en fazla 10-12 kişilik bir gruba hitap ederken, sanal forumlar da bu sayı en az 100 kişidir. Ayrıca programların getirdiği pratik çözümlerle de, oyunlar etkileşimli bir hale gelir.

Ülkemizde en çok sevilerek oynanan RP'ler; FRP örneklerinden, Ejderha Mızrağı Destanı, Unutulmuş Diyarlar, Yüzüklerin Efendisi ve Harry Potter Serisi, (Proudloud olarak da özel bir çeşite sahiptir Harry Potter) kitap serileridir. Bunun en büyük nedeni hayran sayısının yüksek olması ve kişilerin bu dünyaları yaşama arzusudur.

Fantasy Role Playing (FRP), yani Fantastik Rol Yapma Oyunu, rol yapma oyununun bir alt türüdür.

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Jennifer Grouling, The Creation of Narrative in Tabletop Role-Playing Games, (Masaüstü Rol Yapma Oyunlarında Öykünün Oluşumu), s. 6, McFarland & Company, Bu madde İngilizce Vikipedi'deki Role-Playing Game makalesinden Türkçeye tercüme edildiği için bu kaynaklar da o maddenin kaynaklarından Türkçeye tercüme edilerek alınmıştır, 2010.