Kâğıt

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Kağıt

Kâğıt, çoğunlukla yazma işlemlerinde kullanılan, üzerine baskı ya da çizim yapılabilen veya ambalaj amacıyla kullanılan ince malzemedir. Genellikle nemli ağaç lifleri veya otların bezlerinden elde edilen selüloz hamurunun preslenmesinin ardından esnek levhalar içinde kurutulması sonucunda elde edilir.

Kağıt çok fazla kullanım alanına sahip olan, çok yönlü bir malzemedir. En çok üzerine yazı yazılması veya baskı amacıyla kullanımı yaygın olsa da, endüstriyel ve inşaat sektöründe gerçekleştirilen işlemlerde, pek çok alanda temizlik ve paketleme malzemesi olarak, hatta özellikle bazı Asya kültürlerinde yiyecek katkı maddesi olarak kullanım bulmuştur. Kâğıt özellikle yazı amacıyla kullanıldığından dolayı, belge ve doküman anlamında da kullanılır. Ayrıca borsada işlem gören tahvil veya hisse senedi gibi mali değeri olan malzeme de kâğıt olarak adlandırılır. Bunların yanı sıra kâğıt kelimesi, kağıt parayı tanımlamak için de kullanılır. [1] Farsça kökenli olan kelime, Türkiye Türkçesi Ağızlarında çeşitli şekillerde telaffuz edilir. Örneğin; Rize ilinde k'aad, Ordu İli ve Yöresinde kaat, Güney-Batı Anadolu grubunda kayıt gibi. [2]

Kağıt ve kağıt hamurunun yapım sürecinde; kağıdın arkeolojik olarak ilk defa parçaları Çin'de bulunmuş ve bu parçaların MÖ 2'nci yüzyıla ait olduğu tespit edilmiştir. Bu dönemde Çin Han hanedanlığında bulunan mahkemelerde görevli Cai Lun (Eski Mısır'da kullanılan papirüs'ten farklı olarak) kağıt ve kağıt yapımının mucidi sayılır. [3]

2009 yılı verileri doğrultusunda, dünyadaki kağıt ve karton üretimi yaklaşık olarak 370,7 milyon ton civarındadır. Günümüzde modern kağıt hamuru ve kağıt endüstrisinde küresel olarak Çin ve hemen ardından ABD en büyük üreticilerdir. Çin dünya kağıt ve karton üretiminin %24'ünü yapmaktadır. Türkiye ise yıllık 2,5 milyon ton kağıt ve karton üretimiyle 25. sırada bulunmaktadır. [4] [5]

Tarihçesi[değiştir | kaynağı değiştir]

Çin'de MÖ 100 yıllarına ait Kenevir'den üretilmiş hediye sarmak amacıyla kullanılan kağıt parçaları.

Çin'de MÖ 2. yüzyıla ait, bugünkü modern kağıdın temsilcisi olarak sayılabilen eski arkeolojik parçalar bulunmuştur. Kağıdın yapım süreci, Çin'li Cai Lun'a atfedilir. [3] Kağıda etkili bir alternatif ise İpek'tir ve Altınçağda Çin büyük miktarda İpek ihracatı yapan ülke konumundaydı.

13. yüzyıl Orta Çağ'da kâğıt Çin'den Orta Doğu ve Avrupa'ya yayıldı ve burada ilk suyla çalışan kağıt fabrikaları inşa edildi. [6] 19. yüzyılda sanayi üretimine geçilmesiyle birlikte maliyet düştü. Kâğıt önemli oranda kitlesel bilgi alışverişine katkılarda bulundu. 1844 yılında, Kanadalı mucit Charles Fenerty ve Alman FG Keller bağımsız ağaç liflerinin hamurlaştırılması sürecini geliştirdi.[7]

Etimoloji[değiştir | kaynağı değiştir]

Türkçe "kağıt" kelimesi Farsça kökenli olmasına rağmen, [1] etimolojik olarak ingilizce "Paper" kelimesi, Latince "Papirüs" den türetilmiştir. Papirüs ise bir bitki ve Yunanca adı Cyperus papyrus olan πάπυρος ( papuros )'tan gelir. [8][9] Papirüs, Orta Doğu ve Avrupa'ya kağıdın gelmesinden önce, yazmak için eski Mısır ve diğer Akdeniz kültürlerinde kullanılan Cyperus papyrus bitkisinin liflerinden üretilen kalın ve kağıt benzeri bir malzemedir. [10] Kağıt etimolojik olarak papirüsten türetilmesine rağmen, ikisinin üretimi birbirinden çok farklıdır ve günümüz modern kâğıdının gelişimi ile papirüsün gelişimi birbirinden ayrıdır.[3]

Kâğıdın yapımı[değiştir | kaynağı değiştir]

Ana madde: Kağıt yapımı

Kabukları soyulduktan sonra suyun içerisinde çeşitli kimyasallar ile birlikte seyreltilen ağaç, birbirine geçmiş halde olan hamurlaştırılmış bitki lifleri (fiberler) haline getirilir. Artık hamur haline gelmiş hammadde, ağacın lignin denilen ve lifleri bir arada tutan maddeden arınmıştır. Buradan bir karıştırıcıya gönderilen hamura, kalitesine uygun olarak çin kireci benzeri beyazlaştırıcı malzemeler veya renklendirme için çeşitli kimyasallar, suya dayanıklı olması isteniliyorsa bunun için çeşitli maddeler katılarak karıştırılır ve lifler pürüzsüz hamur haline getirilmiş olur. Bu aşamalar açma, temizleme, dövme, parçalama,öğütme ve katkı maddeleri ilavesi adını alır.

Hamurun sudan arındırılması işlemleri ise tel örgü şeklinde yürüyen bir bandın üzerinde yapılır. İşlemin hızlandırılması için presleme ve kurutma işlemleri de bu aşamada gerçekleşir. Silindirlere giren hamur sürekli sıkıştırıldıkça düzleşir ve sudan daha fazla arınır. Biraz daha kurutma işleminin ardından, kâğıt halini alan pürüzlerinin giderilmesi işleminden geçer. Elde edilen kâğıt istenilen boyutlarda kesme işlemi aşamasına gelmiştir. [11] [5] [4]

Kullanım alanları[değiştir | kaynağı değiştir]

Kâğıt kullanım alanına bağlı olarak oldukça fazla geniş bir yelpazede imal edilebilir.[12]

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ a b "Güncel Türkçe Sözlük kâğıt -dı". tdk. http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_gts&kelime=K%C3%82%C4%9EIT. Erişim tarihi: 17 Eylül 2013. 
  2. ^ "Türkiye Türkçesi Ağızları Sözlüğü'nde Söz Arama". tdk.gov.tr. http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_ttas&view=ttas&kategori1=derlay&kelime1=k%C3%A2%C4%9F%C4%B1t. Erişim tarihi: 17 Eylül 2013. 
  3. ^ a b c Tsien 1985, sayfa 38
  4. ^ a b "Kâğıt-Karton Sektör Raporu". turkishpaper. Ağustos 2011. http://www.turkishpaper.org/Eklenti/19,kagitkarton.pdf?0&_tag1=02F08980ECAAE90CA649F16548FD9E581F31A38B&crefer=E00A5E2E4F56D4FD7C4309E37686B82E2D191945BBE51DD3CD09E3FB5B609A05. Erişim tarihi: 17 Eylül 2013. 
  5. ^ a b Usta, Hilal. "Kâğıt Sektörü Profil Araştırması". ito.org.tr. http://www.ito.org.tr/Dokuman/Sektor/1-47.pdf. Erişim tarihi: 17 Eylül 2013. 
  6. ^ Burns 1996, sayfalar 417f.
  7. ^ Burger, Peter. Charles Fenerty and his Paper Invention. Toronto: Peter Burger, 2007. ISBN 978-0-9783318-1-8 pp.25-30
  8. ^ πάπυρος, Henry George Liddell, Robert Scott, A Greek-English Lexicon, Perseus
  9. ^ Oxford Dictionaries'ta papyrus
  10. ^ "Papyrus definition". Dictionary.com. http://dictionary.reference.com/browse/Papyrus. Erişim tarihi: 2008-11-20. 
  11. ^ Özpolat, Duygu. "Kağıt nasıl yapılır?". tubitak. http://biltek.tubitak.gov.tr/merak_ettikleriniz/index.php?kategori_id=5&soru_id=473. Erişim tarihi: 17 Eylül 2013. 
  12. ^ "Grades and uses of paper". http://www.paperonweb.com/grade11.htm. Erişim tarihi: 2007-10-12. 

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]