Primatlar

Vikipedi, özgür ansiklopedi

(Primat sayfasından yönlendirildi)

Primatlar

Zeytin yeşili habeş maymunu (Papio anubis)

Bilimsel sınıflandırma

Üst alem:	Eukaryota - Ökaryotlar
Alem:	Animalia - Hayvanlar
Alt alem:	Eumetazoa - Gerçek dokulular
(Grup)	Bilateria - Bilateral simetrililer
Üst şube:	Deuterostomia - İkincil ağızlılar
Şube:	Chordata - Sırt iplikliler
Alt şube:	Vertebrata - Omurgalılar
İnfa şube:	Gnathostomata - Gerçekçeneliler
Üst sınıf:	Tetrapoda - Dört üyeliler
Sınıf:	Mammalia - Memeliler
Alt sınıf:	Theria
İnfra sınıf:	Placentalia - Eteneliler
Üst takım:	Euarchonta
Takım:	Primates -Primatlar Linnaeus, 1758

Sınıflandırma

Metne bakınız.

Primatlar, hayvanlar âleminin memeliler sınıfından maymun ve benzeri hayvanları içeren takım. İnsansı maymunları (goril, orangutan, şempanze, gibon ve insan), maymunları, ayrıca lemur, marmoset, galago, tarsiyer ve lorisleri içerir. Primatlar çevik ve hızlı canlılardır. Çoğunluğu agaçlarda yaşar. Hepsinin elleri, ele benzer ayakları, ileri bakan gözleri vardır. ^[1]

[değiştir] Etimoloji

Tekil ad olan "primat", bu takım içindeki herhangi bir tür için kullanılabilecek ortak isimdir. "Primat" sözcüğü, Latince'de "en başta, mükemmel, asil" gibi anlamları olan primas sözcüğünün çoğulu primatesten Fransızca'ya tekilleşerek geçen primate sözcüğünden türemiştir.

[değiştir] Dağılımı

Primatlar tüm dünyaya yayılmışlardır. İnsan dışındaki primatlar başlıca Güney ve Orta Amerika'da, Afrika'da ve Asya'nın güneyinde bulunurlar. Bazı türlerin yaşadıkları alanlar, Amerika kıtasında Meksika'nın güneyi ile Asya'da Japonya'nın kuzeyi kadar kuzey bölgelere ulaşır.

[değiştir] Sınıflandırma

Resmi olmayan bir gruplamayla, primatlar takımı kabaca üç ana gruba ayrılır:

Önmaymunlar (prosimiyenler): Vücutları erken dönem ilkel primatlarınkine en çok benzeyen türlerdir. Bu grubun en bilinen tüleri olan lemurlar, Madagaskar adası ve daha az olarak da Komoros Adaları'nda, dünyanın geri kalanından izole bir durumda yaşarlar.
Yeni Dünya maymunları: Simiyenlerin kapuçin, havlayan ve sincap maymunları gibi türleridir; esasen Amerika kıtasında yaşarlar.
Eski Dünya maymunları ve insansı maymunlar: Simiyenlerin Yeni Dünya maymunları dışındaki türleridir ve insan hariç tutulursa, Asya'nın orta ve güney kesimleri ile Afrika'da yaşarlar. Ayrıca, fosil bulguları bu gruba ait pek çok türün Avrupa'da da yaşamış olduğunu gösterir.

[değiştir] Güncel sınıflandırma

Varlığını sürdüren primat familyalarının güncel sınıflaması şöyledir:

Takım: Primates - Primatlar

Alt takım: Haplorrhini - tarsiyerler, maymunlar ve insansı maymunlar

İnfra takım: Simiiformes

Parvo takım: Catarrhini

Üst familya: Cercopithecoidea

Familya: Cercopithecidae - Eski Dünya maymunları (134 tür)

Üst familya: Hominoidea

Familya: Hominidae - insanlar ve diğer büyük insansı maymunlar (7 tür)
Familya: Hylobatidae - gibonlar (13 tür)

Parvo takım: Platyrrhini - Yeni Dünya maymunları

Familya: Aotidae - gece (baykuş) maymunları (7 tür)
Familya: Atelidae - havlayan, örümcek ve yünlü maymunlar (24 tür)
Familya: Cebidae - marmosetler, tamarinler, kapuçinler ve sincap maymunları (56 tür)
Familya: Pitheciidae (41 tür)