Holosen

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Zaman Sistem Seri Devre Kronozon Günümüzden;(bin yıl)
Senozoik Kuvaterner Holocen Subatlantik 0 - 2.400
Subboreal 2.400 - 5.660
Atlantik 5.660 - 9.220
Boreal 9.220 - 10.640
Preboreal 10.640 - 11.700
Pleyistosen Weichseliyen Son Buzul Maksimumu 11.700 - 12.700


Holosen,Kuvaterner devri içerisinde yer alan Pleistosen devresinin bitmesinden (11.000- 12.000 yıl önce)[1] günümüze kadar sürmekte olan jeolojik devredir. Adı antik Yunancada “tamamen yenilenmiş” anlamına gelir. Dönem Genç Buzul çağının (Younger Dryas) bitmesiyle başlayan buzul durgun (interstadial) dönemine karşılık gelir. Adını Yunanca kelimeler olan ὅλος (Holos, "tamamen") ve καινός (kainos, "yeni") sözcüklerinden alır ve "tamamen yeni" anlamına gelir.

Holosen, insan türünün mevcut yerleşik hayata ve yazılı tarihe doğru önemli bir geçiş yaptığı ve dünya çapında kültürel gelişimlerin görüldüğü bir çağ olduğu ve yaşadığımız zamanı tanımladığı için jeolojik devirler arasında önemli bir yer kapsar.

Konu başlıkları

İklim[değiştir]

Holosen devresine ait atmosfer salınımları

Holosen döneminin başlangıcı günümüzden 11.000 by önce genç buzul çağının bitmesi olarak kabul edilir.İklim değişikliğine göre pek çok seriye ayrılmaktadır.Genel itibariyle sıcak olan bu dönem içerisinde atmosferik soğuk salınım dönemleri meydana gelmiştir.

Genç Buzul Çağının bitmesi ile Holosen iklim optimumu (HİO, Holcene Climate Optimum günümüzden 9500-5000 yıl önce) yaşanmıştır. Bu dönem günümüze göre nispeten daha ılımandır.Güney ve kuzet yarımkürede 11-7 by öncesinde buzullar kutuplara doğru çekilmeye başlamıştır.Yakın dönem içerisinde 10 ile 14. yüzyıllarda Ortaçağ Sıcak Dönemi yaşanmıştır.14-ile 19. yüzyıla kadar Küçük Buz Çağı yaşanmıştır.[2]


Holosen Buzullaşmaları[değiştir]

MIS 2'de Buzul Yayılış Bölgeleri

Buzul arası (İnterstadial) bir dönem olan Holosen, aslında küresel anlamda ciddi bir buzullaşmanın meydana gelmediği bir dönemdir. Grönland Buzulu’ndan elde edilen GRIP ve GISP2 sondajlarından elde edilen denizel iztop verileri neticesinde 8 defa soğuk (bond dönemi) dönem yaşandığı belirlenmiştir. Özellikle yüksek dağ kütlelerinde buzulların alanların bazı dönemler genişlemeler olmuştur.

Geç Holosen içerisinde Küçük Buz Çağı (Little Ice Age:LIA) olarak adlandırılan kısa dönemli bir ara soğuk dönem meydana gelmiştir. 1550- 1850 yılları arasında 300 yıl kadar devam eden bu soğuk dönem içerisinde, kutup bölgelerinde örtü buzulları ilerlemiş, dağlık bölgeler ise vadi buzulları daha alçak bölgelere kadar ilerlemiştir.[3]

Holosen Döneminde Deniz Seviyesi Değişmleri

Deniz Seviyesi Değişmeleri[değiştir]

Kuvaternerin soğuk buzul dönemlerinde küresel çapta deniz seviyesi alçalmış, nispeten sıcak dönemlerde ise deniz seviyesinde yükselmeler meydana gelmiştir.Son 20 by içerisinde deniz seviyesindeki değişim sabit hıza sahip değildir. Buzulların erime dönemlerinde meydana gelen erime suyu baskınları deniz seviyesinin yükselmesine neden olmuştur.Erken Holosen döneminde deniz seviyesi bugüne kıyasla 55 metre alçakta iken 6500 yıl önce bugünkü düzeyine yükselmiştir. Son 300 yılda ise küresel ölçekte deniz seviyesinde 28 metre yükselme meydana gelmiştir.[4]


Tektonizma[değiştir]

Erken Holosen döneminde döneminde levhalar, günümüzdeki hızlarında hareket ettiklerinden ötürün yerküre gerek levha tektoniği gerekse de paleocoğrafik anlamda kıyı bölgeleri hariç genel görünüm günümüzdeki gibidir. Buzulların erimesi sonucunda öztatik hareketler hız kazanmış ve eski buzul sahalarında yükselmeler meydana gelmekterdir. Buzuk sonrası esneme hareketleri litosferde yükselme meydana getirmektedir. Günümüzde en belirgin yükselme örnekleri Kuzey Kanada ve İskandinavya kütlelerindeki yükselmelerdir.Son buzul sonrası esneme sürecinin, "küresel ölçekte" levhaların yatay hızlarında 1mm/y'lık bir etkiye sahip olduğunu ve tektonik levha mevcudiyetleri ile litosferik kalınlığın yatay yöndeki çeşitliliğine bağlı olduğunu göstermektedir[4]


Beşeri Gelişmeler[değiştir]

Holosen döneminde bitki ve hayvan türlerinde bir takım değişmeler meydana gelmiştir.Hayvanların sayılarında azalma olmuş bunlardan Mamut, Mostadon ve Kılıç Dişli Kaplan gibi pek çok tür varlığını sürdüremeiştir. Bu dönem içerisinde insanoğlu yeryüzünde en etkin varlık olmuştur.

Mezolitik: Kuzey Avrupa'da buzul dönemi sonrasında ortaya çıkan kültürleri ifade etmek için kullanılan bir deyimdir.M.Ö.10.000-5.000) Bu dönemde iklim koşullarında meydana gelen değişmeler bağlı olarak flora ve fauna dünyasında değişmeler meydana gelmiştir.Bu dönemde insanoğlu avcı toplayıcı türü özelliğe bağlı kalmıştır. Köpek ilk kez bu dönemde evcilleştirilmiştir.

Neolitik: Yeni yada Cilalı Taş Çağı olarak bilinir.Bu dönemde insanlar yerleşik hayata geçmiştir.İlk kez mimari ortaya çıkmış ve taş temeller üzerinde kerpiç evler yapılmaya başlamış. Ayrıca sanat ve zanaat faaliyetlerine bağlı ürünler ortaya konulmuş ve ilk ticari faliyetler bu dönemde yapılmıştır[5]


Kaynakça[değiştir]

  1. ^ "International Stratigraphic Chart". International Commission on Stratigraphy. http://www.stratigraphy.org/upload/ISChart2009.pdf. Erişim tarihi: 2009-12-23. 
  2. ^ Bayan, Serdar (2012). Speleoloji ve Paleoiklim. 
  3. ^ Erlat, Ecmel (2009). Küçük Buzul Çağı. ss. 379. 
  4. ^ a b Kayan, İlhan (2012). Deniz Seviyesi Değişmeleri. ss. 70-71. 
  5. ^ Taşkıran, Harun (2012). Prehistorya. ss. 190-191. 

Dış Bağlantılar[değiştir]

Stub icon Jeoloji ile ile ilgili bu madde bir taslaktır. Madde içeriğini genişleterek Vikipedi'ye katkıda bulunabilirsiniz.
"http://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=Holosen&oldid=13441757" adresinden alındı.