Cadı makigiller

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Vikipedi:TaksokutuVikipedi:Taksokutu
Cadı makigiller
Filipin cadı makisi
Bilimsel sınıflandırma
Alem: Animalia (Hayvanlar)
Şube: Chordata (Kordalılar)
Sınıf: Mammalia (Memeliler)
Takım: Primates (Primatlar)
Alt takım: Haplorrhini (Kuru burunlu maymunlar)
İnfra takım: Tarsiiformes
Gregory, 1915
Familya: Tarsiidae (Cadı makigiller)
Gray, 1825
Cins: Tarsius (Cadı makisi)
Storr, 1780
Türler

Metne bakınız

Dış bağlantılar
Commons-logo.svg Wikimedia Commons'ta Cadı makigiller ile ilgili çoklu ortam belgeleri bulunur.
Wikispecies-logo.svg Wikispecies'te Cadı makigiller ile ilgili detaylı taksonomi bilgileri bulunur.

Cadı makigiller veya Uzun bacaklıgiller (Tarsiidae, Tarsius), bir primat familyası. Güneydoğu Asya'nın adalarında yaşayan, küçük, gece faal hayvanlardır. Maki olarak adlandırılmalarına rağmen makimsilere dahil değildirler. Eski sınıflandırmalarda, makimsiler ile birlikte artık kabul edilmeyen önmaymunlar grubuna koyulurlardı. Güncel sınıflandırmada kuru burunlu maymunlar (Haplorhini) arasında yer alırlar.

Sevimli görünüşlerinden dolayı Güneydoğu Asya'da ev hayvanı olarak da tutulurlar.

Özellikleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Cadı makileri çok küçük primatlardır. Uzunlukları 9 – 16 cm ulaşırken, kuyrukları 13 – 28 cm ile vücutlarının iki misli olur. Ağırlıkları 60 - 160 gram arası değişir. Postları kısa ve yumuşak, çoğunlukla gri, ama bazen gri-kahverengi veya kızıl kahverengi de olabilir. Vücut ölçülerine göre elleri büyük ve bacakları çok uzundur. Tüm maymun takımı içersinde en uzun bacaklara sahiptir (vücut büyüklüğüne göre).

Uzun atlayışlarında uzun kuyrukları ile dengeyi sağlarlar. Dik duran bir dala tutunurken kuyruk destek olarak da kullanılır. Vücut ölçülerine göre tüm memelilerin arasında en büyük gözlere sahiptirler. Gözler hatta beyinden büyüktür. Hareket ettirebildiği kulaklarıda gayet büyüktür.

Yayılım[değiştir | kaynağı değiştir]

Cadı makileri Güneydoğu Asya'nın adalarında yaşar. Sumatra'nın güneyinde, Borneo, Filipin'in güneyinde ve Sulavezi adasında yaşarlar

Çok farklı yaşam alanlarını feth etmişlerdir. Onlara yağmur ormanlarında, dağ ormanlarında, mangrov ormanlarında, bataklık bölgelerde ve bambu çalılıklarında raslamak mümkündür. Bazı türlere 1500 metre yüksekliğe kadar raslamak mümkündür. Cüce uzun bacaklı maki hatta sadece 1800 ila 2200 metre yükseklik arasında yaşar.

Yaşam şekli[değiştir | kaynağı değiştir]

Dik ve ince dalların üzerinde durmayı tercih ederler.
Sulavezi cadı makileri aile grupları içinde yaşar.

Cadı makileri gece faal hayvanlardır. Gündüzleri bitkilerin sık durduğu yerlere girip saklanırlar.[1] Gece yiyecek arayışında fazla yükseklere çıkmaz, daima yerden 2 metre yüksekliğin altında hareket ederler. Dik duran ince dallara tutunarak durmayı tercih ederler. Uzun bacakları sayesinde 5 metre atlayabilirler.[2]

Sunda ve Filipin cadı makisi Yalnız yaşarken, Sulavezi cadı makisi 4 ila 8 bireyden oluşan aile grupları içinde yaşar.

Beslenme[değiştir | kaynağı değiştir]

Uzun parmakları ile avlarını yakalarlar.

Cadı makigiller sırf etoburdur ve böylece tüm maymunlar takımı içinde hiç bitkisel beslenmeyen tek familyadır. Birçok farklı böcek türleri, kelebek, örümcek, yengeç, termit ve karınca ile beslenirler. Türden türe farklı derecede yakalayabildikleri, yarasa, kurbağa, kuş veya yılan gibi küçük omurgalılarıda yerler. Büyük parmakları ile uçan bir hayvanı havadan kapabilir veya aniden sıçrayıp av hayvanın üstüne atlayabilirler. Sonra o hayvanı ısırarak öldürdükten sonra bir dala çıkıp avı önce kafası ile başlayarak yerler.

Üreme[değiştir | kaynağı değiştir]

Bu kadar küçük hayvanlar için gayet uzun sayılan 180 - 190 gün süren bir gebelikten sonra tek bir yavru doğar. Gebeliğin uzun sürmesinden dolayı yavru bayağı iyi gelişmiş, yetişkinlerin %33'ü büyüklüğünde dünyaya gelir. Doğduğunda vücudu tamamen post ile kaplıdır ve gözleri açık olur.

Yavrusu ile bir filipin cadı makisi

İlk haftalarda anne yavruyu ağzında taşır ve yiyecek arayışına çıkınca sık sık dalların arasında Yalnız bırakır. Ama kısa aralarla yavrunun yanına uğrar. Sulavezi cadı makisi hatta her gece yavrusunu 10 - 12 defa başka bir yere götürüp bırakır. 80 gün sonra emzirme süresi biter. Yavru 1 - 2 yıl içinde ergenleşir. Evcil bireyler 16 yaşına kadar varır ama doğada ömür uzunluğu bilinmemekte.

Sınıflandırma[değiştir | kaynağı değiştir]

Bugün familyanın 9 yaşayan türü tanılmakta, ama henüz bulunmamış türlerin varolması ve sayılarının dahada artması mümkündür. Tarsius cinsi üç gruba ayrılabilir:[3]

  • Batı veya Sunda grubu
  • Filipin grubu
  • Sulavezi grubu
    • Sangihe cadı makisi (Tarsius sangirensis) Sulavezi'nin kuzeyinde bulunan Sangihe adasında yaşar
    • Siau cadı makisi (Tarsius tumpara) Sulavezi'nin kuzeyinde bulunan Siau adasında yaşar. Ancak 2008 yılında bulunmuştur ve soyu tükenme tehlikesi altındadır.
    • Sulavezi cadı makisi (Tarsius tarsier, eskiden T. spectrum) Tüm Sulavezi adasında yaşar. Adanın kuzeyinde yaşayan popülasyonlar heniz tarif edilmemiş ayrı bir tür olabilir.
    • Diana cadı makisi (Tarsius dentatus) Sulavezi adasının merkez kısmında yaşar.
    • Lariang cadı makisi (Tarsius lariang) ancak 2006 yılında yeni tür olarak tarif edilmiştir.[4]
    • Peleng cadı makisi (Tarsius pelengensis) Sulavezi'nin doğusunda bulunan Peleng adasında yaşar.
    • Cüce cadı maki (Tarsius pumilus) Familyanın en küçüğü. Soyu tükendi sanılırken 2008 yılında 70 yıl aradan sonra tekrar yaşayanları bulunmuştur.

Genetik araştırmalar türlerin birbirlerine düşünüldüğü kadar yakın olduğunu göstermiş ve böylece cinsin 3 gruba ayrılmasını gerektirmiştir.[5]

Kitaplar[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Ronald M. Nowak: Walker’s Mammals of the World. Johns Hopkins University Press, 1999 ISBN 0-8018-5789-9
  • Thomas Geissmann: Vergleichende Primatologie. Springer-Verlag 2003, ISBN 3-540-43645-6
  • D. E. Wilson & D. M. Reeder: Mammal Species of the World. Johns Hopkins University Press, 2005. ISBN 0-8018-8221-4

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ K. J. Gron: Primate Factsheets: Tarsier (Tarsius) Taxonomy, Morphology, & Ecology, abgerufen am 24. Februar 2009
  2. ^ Geissmann (2003), S. 114
  3. ^ Bu sınıflandırma, yeni bulunan 2 türün dışında Wilson & Reeder (2005) kitabına dayanmaktadır
  4. ^ S. Merker, C. P. Groves: Tarsius lariang: A New Primate Species from Western Central Sulawesi. In: International Journal of Primatology 27 (2), 2006, S. 465–485
  5. ^ Geissmann (2003), S. 107

Dışbağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]