İnsansılar
Vikipedi, özgür ansiklopedi
 |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
 Gorilla beringei
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Bilimsel sınıflandırma | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
İnsansı, insansı maymun veya ape, primatlar takımının Hominoidea üst familyasında sınıflanan canlı türlerinin ortak adıdır. İnsansı maymunlar üst familyası, goril, orangutan, şempanze, gibon ve insanı kapsar.
Konu başlıkları |
[değiştir] "Maymun" kabul edilmeme durumu
İnsansılar, akraba olmalarına rağmen bilimsel olarak "maymun" kabul edilmezler. Ancak Türkçe'de "ape" kelimesini karşılamak için oluşturulmuş "insansı maymun" terimi halen yaygın olarak kullanılmaktadır. İnsansılar halk arasında genellikle maymun olarak anılmaya devam ederler.
İsminin sonunda 'ape' ibaresi bulunan birkaç primat daha vardır ancak bunlar çoğu otorite tarafından insansı maymun olarak kabul edilmezler.
[değiştir] Maymunlar ile insansılar arasındaki farklar
- Maymun ile insansı maymun arasındaki en belirgin fark kuyruktur. Tüm insansılar kuyruksuzdur.
- İnsansılarda apandis bulunur.
- İnsansıların beyni maymunlardan daha karmaşıktır.
- İnsansılar, çoğu maymun türünden iri yapılıdır.
[değiştir] Özellikleri
- İnsansıların tamamı kuyruksuzdur.[1]
- İnsansılar, maymunlara göre iriyarı ve güçlüdürler.
- Hareketli omuzları vardır. Tüm insansıların omuzları tamamen dönebilme özelliğine sahiptir. Gibonlar ağaç dallarına asılarak ve sallanarak dolaşırlar. Bir zamanlar tüm insansıların bu şekilde hareket ettiği düşünülmektedir.
- İnsanlar hariç hepsi tropik ormanlarda yaşarlar. İnsan ve goril hariç hepsi zamanlarının çoğunu ağaçlarda geçirirler.
- Büyük insansılar oldukça gelişmiş bir beyne ve soyut düşünme kabiliyetine sahiptirler. Bazı türleri esaret altındayken ya da vahşi doğada basit aletler yapabilme yetisine sahiptirler. Büyük insansılar, şişeburunlu yunus ile birlikte aynada kendisini tanıyabilen yegane canlılardır.[1]
[değiştir] Yokolma tehdidi
Çoğu insansı türü yokolma tehdidi altındadır. Bunun en büyük nedeni tropik yağmur ormanlarının yokolması ve kaçak avlanmadır.
[değiştir] Aileler
[değiştir] Büyük insansı maymunlar
- Ana madde: Hominidae
Goril, şempanze, orangutan ve insanı kapsayan Hominidae familyası. [2]
[değiştir] Küçük insansı maymunlar
- Ana madde: Hylobatidae
13 gibon türünü kapsayan Hylobatidae familyası.
[değiştir] Evrimsel tarih
Hominidae ve Hylobatidae birbirlerinden 18 milyon yıl önce ayrıldılar. İnsansıların evrimsel tarihi birçok soyu tükenmiş tür ile doludur. Bu türlere ait mevcut bilgiler sadece ufak fosil parçalarından ibarettir.
Bilinen en eski hominoid kalıntıları 36.6 milyon yıl öncesine aittir ve Mısır'da bulunmuştur. Bu fosiller Catopithecus ve Aegyptopithecus cinslerine aittir ve insansılar ile Eski Dünya maymunlarının ortak ataları oldukları düşünülmektedir. Daha sonra bulunan fosiller önceleri gibonun atası sanılan ancak çok daha ilkel olduğu anlaşılan Pliopithecus'a aittir. Modern insansılarla akraba olduğu düşünülen türler Proconsul, Afropithecus, Dryopithecus, ve orangutanın atası olduğu düşünülen Sivapithecustur.
[değiştir] İnsansı fotoğrafları
 Tropik ormanlarda yaşamayan tek insansı, insan |
 İnsan haricinde yerde yaşayan tek insansı türü, goril |
||
 Tek kuyruklu insansı türü, gibon |
 İnsanın yaşayan en yakın akrabası pigme şempanze (bonobo) |
 Profilden bir şempanze kafası çizimi |
[değiştir] Kaynakça
- Oxford Dictionary of English 2e, Oxford University Press, 2003, "ape"
- WINSTON, Human, the Definitive Visual Guide
[değiştir] Dipnotlar
 |
Wikimedia Commons'da İnsansılar ile ilgili çoklu ortam belgeleri bulunur. |
 |
Wikispecies'de İnsansılar ile ilgili taksonomi bilgileri bulunur. |
 Primat ile ilgili bu madde bir taslaktır. Maddenin içeriğini geliştirerek Vikipedi'ye katkıda bulunabilirsiniz. |
