Irak Cephesi

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Irak Cephesi
I. Dünya Savaşı Osmanlı Cephesi
Mesopotamian campaign 6th Army Siege of Kut.png
6. Osmanlı Ordusu askerleri Kut'ül Ammare Kuşatması sırasında.
Tarih Kasım 1914 - 14 Kasım 1918
Bölge Irak
Sonuç İngiliz zaferi
Taraflar
 Osmanlı İmparatorluğu
 Almanya
 Birleşik Krallık

Kuveyt (1914)[1]

Komutanlar
Osmanlı İmparatorluğu Süleyman Askerî Bey
Alman İmparatorluğu Colmar Freiherr von der Goltz (tifüsten öldü)
Osmanlı İmparatorluğu Nureddin Bey
Osmanlı İmparatorluğu Halil Paşa
Osmanlı İmparatorluğu Kâzım Karabekir
Osmanlı İmparatorluğu Ali İhsan Paşa
Birleşik Krallık General Nixon
Birleşik Krallık Percy Lake
Birleşik Krallık Frederick Maude
Birleşik Krallık Charles Townshend (Esir)
Mübarek El-Sabah
Güçler
100,000+ 350,000[2]–410,000+[3]
Kayıplar
100,000+ 92,000

Irak Cephesi, İngilizlerın petrol sahalarını ele geçirmek amacıyla, 15 Ekim 1914'te Bahreyn'i ve 23 Kasım 1914'te Basra'yı işgali üzerine açıldı. Yerli askerlerle karışık Osmanlı kuvvetleri işgale karşı koyamadı. İngilizler, İran'da Ahvaz'ı da ele geçirdiler.

Cephenin açılması[değiştir | kaynağı değiştir]

Britanyalılar bu cephedeki harekatlarını Hindistan Genel Valiliği üzerinden tertip etmiş ve ağırlıklı olarak bu sömürgesinden topladığı askerleri cepheye sürmüştür.

Britanyalıların ilk silahlı hareketi Fav yarımadasına karşıdır. Burayı denizden bombardıman eden Britanyalılar bir gün sonra çıkarma yapmak suretiyle yarımadayı ele geçirmiştir. 300 Türk askeri bu noktada düşmana esir düşmüştür.

Süleyman Askeri'nin girişimi[değiştir | kaynağı değiştir]

Ana madde: Süleyman Askeri

20 Aralık 1914 tarihinde, Basra'yı geri almak amacıyla cephe komutanlığına atanan, Yüzbaşı Süleyman Bey aşiretlerden ve gönüllülerden yararlanarak topladığı kuvvetle, 12 Nisan 1915 tarihinde taarruz etti. Şuaybiye Muharebesi'nde başarılı olamadı, Kutülamare'ye çekildi ve intihar etti.

Kut'ül Ammare Kuşatması[değiştir | kaynağı değiştir]

Britanyalılar burayı da ele geçirip Bağdat'ı almak için, General Townshend komutasında saldırdılar. Osmanlı Kuvvetleri, Britanyalıları Selmanpak'ta durdurdu. Kanlı çarpışmalardan sonra Britanyalılar, 26 Kasım 1915 tarihinde çekildiler. Kut'ül amare'de 8 aralık 1915'te kuşatılan İngiliz birlikleri, beş ay süren bir direnişten sonra 28 Nisan 1916'da teslim oldu. General Townshend dahil 13.399 esir alındı.

1916 yılı başında bir kısım Britanyalı birlikleri General Townshend'in yardımına geldiyse de İran'da Hamedan'a kadar sürüldüler. İngiliz birlikleri 1917 yılı başında bekledikleri güce ulaştılar. Taarruza geçtiler. 11 Mart 1917'de General Maude yönetimindeki Britanyalı birlikleri Bağdat girerken Halil Paşa'nın komutasındaki Osmanlı askerleri Bağdat'ı boşalttı.

Osmanlı kuvvetlerinin Bağdat'ı geri alma teşebbüsü başarılı olamadı. Samerra'yı da ele geçiren Britanyalı Ordusu, Musul'a doğru ilerlemeye başladı. Bağdat'ı geri almak için 6. Ordu'yla Halep'te kurulan 7. Ordu birleştirilerek General Falkenhayn komutasında Yıldırım Ordular Grubu kuruldu. Halep'te hazırlıklar sürerken, İngilizler Tikrit'e kadar ilerlediler.

Musul'da İngiliz işgali[değiştir | kaynağı değiştir]

1918 yılında aldıkları takviyelerle iyice güçlenen Britanya birlikleri, petrol yataklarının bulunduğu Musul'a ulaşmadı. Ancak, Mondros Mütarekesi'nin imzalanmasından sonra, 15 Kasım 1918 tarihinde, mütarekenin 7. maddesini dayanak göstererek Musul'a asker çıkardılar.[4][5][6][7][6] 6. Ordu Kumandanı Ali İhsan Paşa General Marshall'ın Musul'un İngilizlere terkedilmesi isteğini reddetti. Aslında General Marshall kendi hükümetinden mütareke gereği Musul'a girilmesi gibi bir emir almamış blöf yapıyordu. Ali İhsan Paşa önce direndi sonra İstanbul Hükümeti'nden gelen emre uyarak Nusaybin'e geri çekildi ve Britanyalılar çarpışmadan Musul'a asker çıkarabildiler.[8]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Slot 2005, sayfalar 406–09
  2. ^ Erickson 2007, page 154.
  3. ^ A naval history of World War I, Paul G. Halpern, Routledge, 1995, ISBN 1-85728-498-4, page 132.
  4. ^ Ana Britanicca Ansiklopedisi, Musul Maddesi
  5. ^ Büyük Oyunun Eski Perdesi, Doğu Güneydoğu ve Musul Üçgeni, (1918-1923) Yaşar Ertürk
  6. ^ a b Baybars, Ergün (1975). İstiklal Mahkemeleri. Bilgi. "Konu için bak.: Mehmet Gönlübol ve Cem Sar Atatürk ve Türkiyenin Dış Politikası, İstanbul, 1963. Ali Naci Karacan, Lozan, İkinci Baskı, İstanbul, 1971. Yusuf Hikmet Bayur, Yeni Türkiye'nin Harici Siyaseti, İstanbul, 1935. Salahi R. Sonyel, Türk Kurtuluş Savaşı ve Dış Politikası, TTK yay., Ankara, 1986" 
  7. ^ Atatürk'ün Hatay Davası, Ercan Karakoç, Ahmet Yesevi Üniversitesi, s.99
  8. ^ Musul'u böyle kaybettik, Radikal

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]