III. İngiliz Afgan Savaşı

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
III. İngiliz-Afgan Savaşı
İngiliz-Afgan Savaşları
5thRoyalGurkhaRiflesNorth-WestFrontier1923.JPG
Tarih 6 Mayıs 1919-8 Ağustos 1919
Bölge Afganistan ve Hindistan
Sonuç Rawalpindi Antlaşması ve Afganistan'ın tam bağımsızlığını kazanması[1]
  • Stratejik ve Politik Afgan Zaferi
  • Taktik İngiliz Zaferi
Taraflar
Flag of Afghanistan (1880–1901).svg Afganistan Emirliği
Flag of the United Kingdom.svg Britanya İmparatorluğu
British Raj Red Ensign.svg Britanya Hindistanı
Komutanlar
Flag of Afghanistan (1880–1901).svg Emanullah Han
Flag of the United Kingdom.svg Lieutenant-General
Flag of the United Kingdom.svg Arthur Barrett
Flag of the United Kingdom.svg Reginald Dyer
Flag of the United Kingdom.svg Alexander Eustace
Kayıplar
yaklaşık 1.000 ölü [2] yaklaşık 2.000 ölü ve yaralı [3]

III. İngiliz-Afgan Savaşı, 6 Mayıs-8 Haziran 1919 tarihleri arasında Afganistan Emirliği ile Britanya İmparatorluğu arasında gerçekleşmiş olan üçüncü savaştır.[4]

Savaş Öncesi Durum[değiştir | kaynağı değiştir]

Afganistan ile Büyük Britanya savaşlarında İngilizler, Afganistan'ın herhangi bir yerini işgal edebiliyor ama hiçbir yere gerçek anlamda hâkim olamayıp, sonunda çekilmek zorunda kalıyorlardı. Afganistan’ın 19. yüzyıl’da yitirdiği toprakları geri almak için harekete geçmesi, savaşın ana nedenidir. Üçüncü Afgan Savaşı olarak anılan savaşta olaylar 1919 yılında, o sıradaki Emir Habibullah Han’ın av sırasında bir suikasta kurban giderek yerine oğullarından Emanullah Han’ın geçmesi üzerine başlamıştır. Reformcu bir kişiliğe sahip olan Amanullah Han, ordu ve kabile liderlerinin çoğunun desteğini aldıktan sonra, İngilizlerin Afganistan üzerindeki etkilerini kırmak ve 19. yüzyıl’ın sonlarında İngiltere’ye (Britanya Hindistanı'na) bırakılan bazı toprakları geri almak üzere harekete geçti. Emanullah Han, İngiltere’nin etkisini Sovyetler Birliği ile dengelemek istiyordu. Bu nedenle Sovyetler Birliği ile bir antlaşma yaptı. Bu durum 1917 Bolşevik Devrimi’nden beri sürekli olarak Sovyetler Birliği’ni sıkıştırma peşinde koşmuş olan İngilizlerin hoşuna gitmedi. Ayrıca bazı Hint milliyetçilerinin de Afganistan’da sığınak bulması, İngilizlerin sınırdaki Peştun kabileleri arasında karışıklık çıkarmaları ve Hindistan üzerinden mal giriş çıkışını sınırlayarak Afganistan'a gözdağı vermelerine neden oldu. Ancak Afganistan’a doğrudan müdahalede bulunmadılar.[5]

Savaş[değiştir | kaynağı değiştir]

Savaş 3 Mayıs 1919'da Afgan birliklerinin Hayber Geçidi'ni aşarak İngiliz denetimindeki Britanya Hindistanı topraklarına girmeleri ve İngiliz garnizonunun bulunduğu stratejik önemi olan Bağ şehrini ele geçirmeleri ile başladı.[6] Başlangıçta bu İngiltere tarafında küçük bir sınır ihlali olarak algılandı ancak Afgan birliklerini Peşaver'e kadar ilerlemeleri üzerine 6 Mayıs 1919'da İngiliz hükümeti Afganistan'a savaş ilan etti ve Hindistan'da seferberlik ilan edildi.[7] 9 Mayıs'ta İngiliz-Hint kuvvetleri İngiliz Hava Kuvvetleri'nin de desteği ile karşı taarruza geçtiler ve Peşaver'de kontrolü tekrar sağlayarak Bağ şehrini geri aldılar. 13 Mayıs'ta Afgan kuvvetleri geri çekilmiş,İngiliz-Hint kuvvetleri Hayber Geçidi'ni aşarak Hayber'in batısın ele geçirmişlerdi. 17 Mayısa kadar İngiliz askerleri iyice zayıflamış ve yıpranmıştı. Bunun üzerine Emanullah Han liderliğindeki Afgan kuvvetleri İngilizlere karşı taarruza geçti ve Hayber'in batısı tekrar ele geçirildi ancak ertesi gün İngilizler karşı saldırı başlatarak bölgeyi tekrar ele geçirdiler ve Kabil'i bombaladılar. 27 Mayıs günü İngilizler savaşın merkezi olan Kurram'a saldırı düzenlediler ancak başarız oldular. İngiltere'nin üstünlüğü ve İngiliz Hava kuvvetlerinin saldırıları sonucu Emanullah Han barış istedi.[8] Uzun görüşmeler sonucu 8 Ağustos 1919'da Rawalpindi Antlaşması kabul edildi.[9]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]