Zerdeçal

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Zerdeçal
Curcuma longa - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-199.jpg
Bilimsel sınıflandırma Bu sınıflandırmayı düzenle
Âlem: Plantae
Klad: Tracheophyta
Klad: Angiosperms
Klad: Monocots
Klad: Commelinids
Takım: Zingiberales
Familya: Zingiberaceae
Oymak: Zingibereae
Cins: Curcuma
Tür: C. longa
İkili adlandırma
Curcuma longa

Zerdeçal (Curcuma longa), zencefilgiller (Zingiberaceae) familyasından sarı çiçekli, büyük yapraklı, çok yıllık otsu bir bitki cinsidir. Hint safranı olarak da bilinir. Anavatanı Güney Asya'dır.

Diğer isimleri zerdeçöp, safran kökü, sarıboya, zerdeçav, hint safranıdır. Başta Pakistan, Hindistan, Çin ve Bangladeş olmak üzere Asya’nın tropik bölgelerinde yetişir. Bitkinin toprak altındaki ana kökleri yumurta veya armut seklindedir. Yan kökleri ise parmak şeklindedir. Rizomların üst yüzü sarımsı, iç yüzü ise sarı renklidir. Acımsı bir tadı vardır.

Kullanımı[değiştir | kaynağı değiştir]

Zerdeçal, ipek kumaşlar ve ince derilerin boyanmasında ve kına yakmada da renklendirici olarak kullanılmaktadır. Aynı zamanda eskiden turnusol kağıdı yerine zerdeçal kağıdı kullanılmaktaydı. Baharat olarak kullanılması için, zerdeçal bitkisinin temizlendikten sonra suda kaynatılıp kurutulmuş, koyu sarı renkli kök saplarının öğütülmesi gerekir. Elde edilen baharat safran yerine de kullanılır. Balık çorbası, pilav, söğüş ve çeşitli sebze yemeklerine çeşni olarak katılır. İspanyolların deniz ürünlerinden yapılan ünlü "paella" adlı yemeğinde ve Hintlerin "köri" sosunda kullanılır.

Öğütülmüş zerdeçal karanlıkta ya da ışıktan koruyan kaplarda saklanmalıdır; ışıkta bozulur.

Tıbbi kullanım[değiştir | kaynağı değiştir]

Piyasada parmak şeklinde (rizom) ve toz şeklinde bulunur. İçinde çok fazla madde bulundurur. Etken maddesi kurkumindir. Kurkumin uzun zamandır geleneksel ilaçlarda birçok sindirim rahatsızlığının tedavisinde kullanılmaktadır. Yapılan güncel araştırmalarda kurkuminin ülseratif kolit hastalarında hastalığın nüks oranını önemli ölçüde düşürdüğü bulunmuştur. Ayrıca kurkumin, irritabl barsak sendromu (IBS) ile ilişkili ağrıyı azaltmaya iyileştirmeye yardımcı olabilmektedir.[1] 1 silme tatlı kaşığı zerdeçal (~3 gram), ortalama 30–90 mg kurkumin içerir. 200 mg/gün’lük dozlarda (yaklaşık 2-4 silme tatlı kaşığı toz) kullanılır.[kaynak belirtilmeli]

Bazı araştırmalarda zerdeçalın antienflamatuvar, antikanserojen ve antiaterojenik olarak kullanılmasının olası olduğu gösterilmiştir.[2]

Zerdeçal (Zerdeçöp): Mide ülserinde ve safra kanalı tıkanıklıklarında kullanılmamalı, safra taşı olması durumunda doktor kontrolünde kullanılmalıdır.[kaynak belirtilmeli]

Resim galerisi[değiştir | kaynağı değiştir]

Etimoloji[değiştir | kaynağı değiştir]

Farsça "zerd" (sarı) ve "çub" (çöp, odun) sözcüklerinin birleşmesiyle meydana gelen "zerdeçub" adı Türkçeye geçerken önce zerdeçöp, sonradan ise zerdeçal halini almıştır.[3]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Zerdeçal çayının özellikleri, Medikal Akademi
  2. ^ Greger M.D., Michael. "Which spices fight inflammation?". nutritionfacts.org. 1 Şubat 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Haz 2015. 
  3. ^ "Zerdeçal Kelime Kökeni". 14 Ağustos 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Temmuz 2016.