Giganotosaurus

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Giganotosaurus
Yaşadığı dönem aralığı: 99,6-97 Ma
Üst kretase-Turoniyen[1] 
Giganotosaurus AustMus email.jpg
İskelet rekonstrüksiyonu
Bilimsel sınıflandırma Bu sınıflandırmayı düzenle
Âlem: Animalia
Şube: Chordata
Klad: Dinosauria
Klad: Saurischia
Klad: Theropoda
İnfra takım: Carnosauria
Familya: Carcharodontosauridae
Oymak: Giganotosaurini
Cins: Giganotosaurus
Coria & Salgado, 1995
Tür: G. carolinii
İkili adlandırma
Giganotosaurus carolinii
Coria & Salgado, 1995

Giganotosaurus (Latince: "Dev güneyli sürüngen"), Geç Kretase döneminin erken Senomaniyen çağında (yaklaşık 97-98 milyon yıl önce) Güney Amerika'da yaşamış bir teropod dinozor cinsi.

Kökenbilim[değiştir | kaynağı değiştir]

Bu canlının tam bilimsel adı Giganotosaurus carolinii'dir. Cins adı 'Giga' (Latince: büyük), 'Notos' (Antik Yunanca: güney) ve 'Sauros' (Antik Yunanca: kertenkele) kelimelerinin birleşmesinden oluşur. Tür adı olan 'carolinii' ise fosil kalıntılarını keşfeden Ruben D. Carolini'ye ithafen verilmiştir.[2]

Giganotosaurus'un bir insanla boyutsal kıyası

Keşif[değiştir | kaynağı değiştir]

Amatör bir fosil avcısı olan Ruben D. Carolini bu canlının kalıntılarını 1993 yılında Arjantin'in güneyinde Patagonya bölgesinde keşfetmiştir.[3] İlgili bölgenin stratigrafik çözümlemesi yapılmış ve bölgedeki fosillerin paleoekolojik yorumlamaları için kullanılmıştır. Neuquen Eyaleti içinde Villa El Chocon şehrinin 15 km güneyinde yer alan fosil bölgesi, Candeleros üyesi, Rio Limay Formasyonu ve Neuquen grubuna aittir. MUCPv- CH-1 olarak adlandırılan (Museo de la Universidad Nacional del Comahue, El Chocon Koleksiyonu) fosil numunesi parçalı bir kafatası, neredeyse tam bir omurga dizisi, leğen kemiği kemeri, göğüs kemiği kemeri, uyluk kemiği ve sol kaval kemiği ile sol kamış kemiğinden oluşan eklemli bir iskeletten oluşur.[2] 1995 yılında Coria ve Salgado tarafından bu fosil parçaları incelenmiş ve bilimsel olarak adlandırma ve sınıflandırma yapılmıştır.[2]

Fiziksel Özellikler[değiştir | kaynağı değiştir]

Bu dinozor cinsinin ortalama uzunluğunun, yaklaşık 13 metre olarak düşünülmektedir. Ağırlığı konusunda ise eksik iskeleti nedeniyle tam bir ortak noktaya varılamamıştır. Kafatası boyutu ve ağırlık arasında kurulan deneysel formüllerle 13 ton kadar geldiği ileri sürülmektedir. Coria ve Salgado ise 6,5 ton gibi bir ağırlık değeri üzerinde durmaktadırlar.[4]

Hayfa Müzesi'nde bir Giganotosaurus kafatası

Giganotosaurus'un üst çene kemiği oldukça uzun ve yüksektir. 1,56 m kafatası uzunluğuyla teropodlar içindeki en büyük kafataslarından birisine sahiptir.[4] Kafatasında belirgin bir burun aşağısı çıkıntısı yer alırken; Allosaurus veya Tyrannosaurus gibi cinslerdekine benzer üst çene kemiği oyukları vardır. Bu canlının boyun yapısı pek ve güçlüdür, zira boynu güçlü bir merkeze (centrum) sahiptir, ayrıca dişsi çıkıntılar barındırır. Göğüs kemeri oransal olarak Tyrannosaurus'unkinden ufaktır. Kalıntılarının eksik olması diğer teropodlarla doğrudan kıyaslanması konusunda sorun yaratsa da uyluk kemiğinin ünlü T-rex fosili Sue'dan 5 cm uzun olduğu bilinmektedir.[2]

Allosaurus

Carcharodontosauria

Neovenatoridae

Carcharodontosauridae

Concavenator

Acrocanthosaurus

Eocarcharia

Shaochilong

Carcharodontosaurinae

Carcharodontosaurus saharicus

Carcharodontosaurus iguidensis

Giganotosaurini

Tyrannotitan

Mapusaurus

Giganotosaurus

Habitat ve Beslenme[değiştir | kaynağı değiştir]

Günümüz Patagonya toprakları ciddi olarak farklı tür dinozorları içeren formasyonlara sahiptir, sadece teropodlar değil ünlü saurapodlar da bu fosilli tabakalardan çıkarılmaktadır, en büyük dinozorlardan biri olan Argentinosaurus huinculensis de buralı dinozorlardan biridir. Candelos üyesi içinde bir sauropod olmasa da taşkın ovası dahilinde öncü titanosauruslardan biri Andesaurus delgadoi ve henüz isimlendirilmemiş bir diplodocus benzeri sauropod fosilleri bulunmuştur. Etçil dinozorların da bölgede bulunması Giganotosaurus'un bulunduğu paleoekosistem hakkında bilgiler vermektedir.[2] 2006 yılında yapılan bir çalışmada akraba bir cins olan Mapusaurus ile ilgili bir keşif gerçekleşmiştir. Bu çalışmaya göre aynı fosil yatağında birçok Mapusaurus üyesine ait fosiller çıkarılmıştır. Net bir şey söylemek zor da olsa akraba bir tür olan Giganotosaurus'un da grup halinde avlandığı ileri sürülebilir.[3]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "Fossilworks: Giganotosaurus". fossilworks.org. 20 Temmuz 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Mayıs 2021. 
  2. ^ a b c d e Coria and Salgado, Rodolfo and Leonardo. "A new giant carnivorous dinosaur from the Cretaceous of Patagonia". www.nature.com. Nature. 1 Ekim 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  3. ^ a b Castro, Joseph. "Giganotosaurus: Facts About the 'Giant Southern Lizard'". www.livescience.com. LiveScience. 19 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  4. ^ a b Therrien and Henderson, François and Donald. "My theropod is bigger than yours...or not: Estimating body size from skull length in theropods is bigger than yours...or not: Estimating body size from skull length in theropods". www.researchgate.com. Researchgate. 17 Kasım 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi.