IV. Władysław Waza

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
IV. Władysław Waza
Wladislaus IV of Poland.PNG
Polonya kralı
Litvanya Grandükü
Hüküm süresi 8 Kasım 1632 - 20 Mayıs 1648
Taç giymesi 6 Şubat 1633
Önce gelen III. Zygmunt Waza
Sonra gelen II. Jan Kazimierz Waza
Tüm Rusya'nın çarı
Hüküm süresi 19 Temmuz 1610 - 21 Şubat 1613
Önce gelen IV. Vasili
Sonra gelen I. Mihail
Eş(leri) Cecilia Renata of Austria
Marie Louise Gonzaga
Çocukları Sigismund Casimir
Maria Anna Isabella
Władysław Konstanty Waza
Hanedan Vasa Hanedanı
Babası III. Zygmunt Waza
Annesi Avusturya'lı Anne
Doğum 9 Haziran 1595
Łobzów,, Kraków, Polonya
Ölüm 20 Mayıs 1648 (52 yaşında)
Merkinė, Lehistan-Litvanya Birliği
Defin Kraków, Poland

IV. Władysław Waza (9 Haziran 1595, Kraków - 20 Mayıs 1648, Merkinė), 1632-1648 arasında Polonya kralı, 1610-1634 arasında Rus çarı ve 1632-1648 arasında İsveç kralıdır. Polonya'nın birliği ve istikrarı yeniden sağlamış, Kuzey Avrupa'da ve Rusya'da büyük çalkantıların yaşandığı bir dönemde Polonya'nın konumunu güvence altına alarak halkın sevgisini kazanmıştır.

İlk yılları[değiştir | kaynağı değiştir]

İzlediği politikalarla ülke içinde bölünmelere yol açmış ve Polonya'yı savaşa sürüklemiş olan Kral III. Zygmunt Waza ile Avusturyalı Anna'nın oğluydu. Rus Çarlığı'nı yıkımın eşiğine getiren Karışıklık Dönemi sırasında Polonya kuvvetleri Moskova'yı ele geçirince (1610) babası tarafından Rus çarı seçildi. Ama hiçbir zaman Rus tahtına çıkamadı. Gençliğinde Rus Çarlığı (1617-18) ve Osmanlı Devleti'yle (1621) yapılan savaşlarda gösterdiği başarılarla yetenekli bir komutan olduğunu kanıtladı; 1617'de Moskova'yı fethetmeye gitti, çarlığını ilan etti, Moskova önlerinde yenildiyse de Smolensk ve Çernigov eyaletlerini ele geçirdi.

Hükümdarlığı[değiştir | kaynağı değiştir]

IV. Władysław, Rubens'in atölyesinde yapılmış bir resimden Tommaso Dolabella'nın yağlıboya çalışması.
Wladislaw'ın Rusya, Osmanlı ve İsveç'e karşı kazandığı zaferlerin anısına yapılmış bir madalya, 1637

1632'de babasının ölümü üzerine Polonya tahtına çıktı. Bu sırada, kralın ölümüyle doğan karışıklıklardan yararlanmak isteyen Rus Çarlığı 40 bin kişilik bir orduyla Polonya'nın doğu sınırını aşmış ve daha önce Polonya'ya bırakmış olduğu Smolensk'i kuşatmıştı (1618). Mart 1633'te kuşatmayı yaran Władysław, Şubat 1634'te bir saldırı düzenleyerek Rus komutanını esir aldı. Ardından imzalanan Polyanov Antlaşması'yla Çar Mihail Romanov, Władysław'ın çarlık üzerindeki bütün iddialarından vazgeçmesi karşılığında daha önce Polonya'ya bırakılmış olan toprakların bu ülkede kalmasını ve 200 bin ruble ödemeyi kabul etti.

Władysław, daha sonra Osmanlıları kendisiyle uzlaşmaya zorlamak için güneye ordu gönderdi. İmzalanan bir antlaşmayla Polonya'nın Kazaklar, Osmanlı Devleti'nin de Tatarlar üzerindeki denetimlerini sürdürmesi, ayrıva Eflak (Valahya) ve Boğdan'ı (Moldavya) ortaklaşa yönetmeleri karara bağlandı.

Otuz Yıl Savaşları (1618-48) sırasında Władysław, İsveç'in düştüğü zor durumdan yararlanarak Eylül 1635'te bu ülkeyle Stuhmsdorf Ateşkes Antlaşması'nı imzaladı. Ama babasının hükümdarlığı sırasında kısa bir süre için Polonyalıların denetimine giren İsveç topraklarını yeniden kazanmayı başaramadı. Bu arada, yetkilerini sınırlamak için kendisine karşı mücadeleye giren Ulusal Meclis'le (Sejm) uğraşmak zorunda kaldı. 1637'de Kutsal Roma Germen İmparatoru III. Ferdinand'ın kardeşi Avusturyalı Cecilia Renata'yla evlendi. 1640'ta oğlu Zygmunt Kazimierz doğdu. Alman ve İskandinav kuvvetleri arasında arabuluculuk yapmaya çalıştıysa da bu girişiminden sonuç alamadı. Bunun üzerine Kazakları kullanarak Osmanlıları Polonya'ya karşı kışkırtmaya ve böylece kaçınılmaz hale gelecek savaşta askeri önderliği üstlenmeye karar verdi. Ama bu planını da uygulayamadı. 1647'de oğlunun ölümüyle iyice umutsuzluğa kapılan Władysław, Kazakların Polonya tahtına karşı büyük bir ayaklanma başlattıkları sırada öldü.

Önce gelen:
III. Zygmunt Waza
Polonya Kralı
1632 - 1648
Sonra gelen:
II. Jan Kazimierz Waza
Önce gelen:
IV. Vasili
Rusya Çarı
1610 - 1634
Sonra gelen:
I. Mihail

Kaynaklar[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Ana Britannica, Cilt 32, s. 7
  • Büyük Larousse, 24. Cilt, s. 12322