Hattice

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla
Hattice
Bölge Anadolu
Etnik köken Hattiler
Dönem MÖ 3. ve 2. binyıl
Dil aileleri
sınıflandırılmamış
Dil kodları
ISO 639-3 xht

Hattice veya Hatti dili, MÖ 3. ve 2 binyılda Küçük Asya'da Hattiler tarafından konuşulmuş, Hint-Avrupa kökenli olmayan eklemeli bir dildir.[1][2]

Anadolu'un kaydedilmiş en eski dili olan Hatticenin merkezi, Hitit işgallerinden önce Hattuşa'dan (Hattus) kuzeye doğru Nerik'e kadar bir alanı kaplıyordu. Hattice kaydedilmiş diğer şehirler arasında Tuhumiyara ve Tissaruliya bulunmaktadır. Hititçe konuşan halkların, güneydeki Kaniş'ten gelerek Mö 18. yüzyılda Hattus'u fethi sonucunda Hattiler asimile olmuş veya bu yeni halk yerlerine geçmiştir. Buna rağmen bölge adı olarak Hatti ismini Hitit devrinde de korumuştur.

Yerli Hattice konuşuru halk, kendi dillerinde yazılı eser bırakmamış olduğundan ötürü, akademisyenler komşuları ve ardılları olan Hititlerin ürettiği dolaylı eserleri inceleyerek Hattice hakkında bilgi edinirler. Bazı Hattice kelimeler, MÖ 14. ve 13. yüzyıllardan kalma Hitit rahiplerinin dini tabletlerinde bulunabilir. Bu metinlerdeki Hattice kısımlar özel olarak belirtilmiştir.[3]

Hattice kelimelerin kökleri dağlar, nehirler, şehirler ve tanrıların adlarında da bulunabilir. Ayrıca bazı mitolojik metinlerde bu kelimeleri içerir. Bunlardan en önemlisi, Hattice ve Hititçe yazılmış "Gökten Düşen Ay Tanrısı" efsanesidir.

Muhafazakar görüş, Hatticenin komşu Hint-Avrupa ve Sami dillerinden farklı bir yalıtık dil olduğudur. Ancak toponim ve kişisel isimlere dayanarak, Kaşkaların konuştuğu diğer bir sınıflandırılmamış dil olan Kaşka dili ile ilgili olabilir.

Söz varlığı[değiştir | kaynağı değiştir]

Hattice bilinen kelimeler şu sözcükleri içerir:

  • alef = "dil"
  • ashaf = "tanrı"
  • fa-zari = "insanlık, nüfus"
  • fel = "ev"
  • *findu = "şarap" ("şarap kepçesi" anlamına gelen findu-qqaram sözcüğünde yer alır)
  • fur = "kara"
  • Furun-Katte = "Toprağın Kralı", Hatti savaş tanrısı
  • Furu-Semu = Hatti güneş tanrıçası
  • Hanfasuit = Hatti tahta tanrıça
  • hilamar = "tapınak"
  • Kasku = Hatti ay tanrısı
  • katte = "kral"
  • -nifas = "oturmak"
  • pinu = "çocuk"
  • zari = "ölümlü"
  • -zi = "koymak"

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Kevin James, A Mystery in Clay: Codes, Languages, and a Journey Through Time to the Last Ice Age, p.148, AuthorHouse, 2009: "They called themselves Hattie, and spoke a non-Indo-European language called Hattic."
  2. ^ The New Encyclopædia Britannica, Vol. 22, p.593: "The non-Indo-European Hattic is an agglutinative language ..."
  3. ^ Akurgal, Ekrem – The Hattian and Hittite Civilizations ( p.4 and p.5)

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]