Bayağı peçeli baykuş

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Şuraya atla: kullan, ara
Vikipedi:TaksokutuVikipedi:Taksokutu
Bayağı peçeli baykuş
LC IUCN
Tyto alba -British Wildlife Centre, Surrey, England-8a (1).jpg
Bilimsel sınıflandırma
Alem: Animalia (Hayvanlar)
Şube: Chordata (Kordalılar)
Sınıf: Aves (Kuşlar)
Takım: Strigiformes
(Gece yırtıcı kuşları)
Familya: Tytonidae
(Peçeli baykuşgiller)
Cins: Tyto
Tür: T. alba
Binominal adı
Tyto alba
Scopoli, 1769
Yaşam alanları
Yaşam alanları
Dış bağlantılar
Commons-logo.svg Wikimedia Commons'ta Bayağı peçeli baykuş ile ilgili çoklu ortam belgeleri bulunur.
Wikispecies-logo.svg Wikispecies'te Bayağı peçeli baykuş ile ilgili detaylı taksonomi bilgileri bulunur.

Bayağı peçeli baykuş (Tyto alba) ya da peçeli baykuş en yaygın dağılmış baykuş türü olmasının yanısıra en yaygın kuş türlerinden de biridir. Gece yırtıcıları (Strigiformes) takımının Peçeli baykuşgiller (Tytonidae) familyasında sınıflandırılır. Dünya üzerinde kutuplar, çöller, Asya'da Himalayaların kuzeyi, Endonezya'nın çoğu bölgesi ile bazı Pasifik Adaları dışında her yerde yaşarlar.[1]

Filogenetik kanıtlar peçeli baykuşların biri Avrasya ve Afrika'da biri Avustralasya'da ve diğeri de Amerikalarda olmak üzere üç ana soyu olduğunu göstermektedir. Ayrıca adalarda da oldukça farklı taksonları vardır. Bazı otoriteler grubu bölerek beş ayrı tür olarak sınıflandırır ancak bu durumu açıklığa kavuşturabilmek için daha ileri inceleme ve araştırmaya gerek duyulmaktadır. Yaklaşık 28 alt türü arasında boyut ve renk açısından geniş bir çeşitlilik olmasına rağmen çoğunun boyu 33 ila 39 cm. arasında iken kanat genişlikleri de 80 ila 95 cm. arasındadır. Kafa ve sırt tüyleri boz ve kahverenginin benekli tonlarındadır. Alt tüyleri ise beyaz ile kahverengi arasındadır ve bazen koyu benekleri vardır. Yüzleri belirgin olarak kalp şeklindedir ve birçok alt türünde beyaz tüylerle kaplıdır. Normal baykuşlar gibi "hu hu" sesi çıkarmaz ancak ürkütücü ve uzun süren çığlık şeklinde ses çıkarır.

Yaşadığı bölgelerin tamamına yakınında geceleri avlanır ancak Britanya'da ve bazı Pasifik Adalarında gündüzleri de avlanır. Peçeli baykuş yerdeki hayvanları avlama üzerinde uzmanlaşmıştır ve avlarının tamamı çok iyi işitme yetileri sayesinde ses ile yerini tespit ettikleri küçük memelilerden oluşur. Tekeşlidirler ancak eşlerden biri öldüğünde yeni bir çift bağı kurabilirler. Üreme dönemi yöreye göre yılın değişik zamanlarındadır ve dişiler aşaç kovuklarında, eski binalarda ya da kayalık yamaçlarda bulunan yuvalara ortalama dört yumurta yumurtlayarak kuluçkaya yatarlar. Kuluçka döneminin tamamını yuvada geçiren dişi peçeli baykuş ve yumurtadan çıkan yavrular beslenmek için tamamen erkek peçeli baykuşa bağımlıdır. Çok sayıda küçük memeli avlanmak için bulunduğu takdirde peçeli baykuş populasyonu hızlıca artabilir ve küresel olarak asgari endişe altındaki türler arasındadır. Sınırlı yaşam alanına sahip bazı alt türleri korunma açısından daha büyük tehdit altındadır.

Taksonomi ve sınıflandırma[değiştir | kaynağı değiştir]

Peçeli baykuş uçarken
Erkek Tyto alba alba (solda) ve dişi T. a. guttata (sağda).

Peçeli baykuş, doktor ve doğa bilimci Giovanni Antonio Scopoli tarafından 1769 yılında Anni Historico-Naturales adlı eserinde ilk olarak tanımlanmış kuş türlerinden biridir. Scopoli Strix alba adını kullanmıştır.[2][3] Daha çok baykuş türü tanımlandıkça cins adı olarak Strix baykuşgiller (Strigidae) familyasında bulunan baykuşlar için kullanılmaya başlandı ve peçeli baykuş ise Tyto alba olarak kendisine ait peçeli baykuşgiller (Tytonidae) familyasında sınıflandırıldı. Peçeli baykuşun bilimsel adı "beyaz baykuş" demektir ve Eski Yunanca "baykuş" anlamına gelen τυτώ ile Latince "beyaz" anlamına gelen alba sözcüklerinden oluşur.[1]

Tyto glaucops bir ara T. alba türü içine dahil edilmiştir, ve Küçük Antillerde yaşayan populasyonu bazı yazarlar tarafından hâlâ dahil edilmektedir. DNA kanıtlarına dayanarak, König, Weick ve Becking 2009 yılında Tyto furcata ve Tyto bargei'yi ayrı tür olarak tanımlamışlardır.[4] Ayrıca T. a. delicatula alt türünün de ayrı bir tür olarak tanınmasını ve altında T. d. sumbaensis, T. d. meeki, T. d. crassirostris ve T. d. interposita alt türlerinin sınıflandırılmasını da önermişlerdir.[5] Ancak Uluslararası Ornitoloji Komitesi'nin bu konuda şüpheleri olduğundan Tyto delicatula'nın T. alba'dan ayrılmasının "yeniden gözden geçirilmesi gerektiğini" belirtmiştir.[6] Adalarda yaşayan bazı alt türler de zaman zaman ayrı birer tür olarak değerlendirilmektedir ancak bu değişiklikler bayağı peçeli baykuş filocoğrafyası üzerine daha fazla araştırma yapılmasını beklemektedir. Handbook of Birds of the World, Volume 5: Barn-owls to Hummingbirds adlı kitapta Bruce'a göre "tüm grubun yeniden gözden geçirilme zamanı çoktan gelip geçmiştir".[1] Mitokondriyal DNA'nın moleküler analizi türün iki klâda ayrıldığını göstermektedir: Eski Dünya'da alba ve Yeni Dünya'da furcata. Ancak bu çalışmada yazarların ayrı bir tür olarak kabul ettiği T. a. delicatula dahil edilmemiştir. Ayrıca Endonezya'da yaşayan T. a. stertens alt türü ile alba klâdının diğer üyeleri arasında büyük bir genetik farklılık da bulunmuştur.[7]

Peçeli baykuş, diğer tüm baykuş türlerinden daha geniş bir dağılım gösterir. Yıllar boyunca çok sayıda alt tür önerilmiştir ancak birçoğu genellikle belirgin olarak ayrık populasyonlar arasında geçiş olarak değerlendirilmiştir. Gövde oranları, boyut ve renk açışından farklılık gösteren yirmi ila otuz alt türü ekseriyetle tanınmaktadır. Adalarda yaşayanlar çoğunlukla anakarada yaşayanardan daha küçük boyutlara sahiptir; ormanlarda yaşayanların tüyleri açık alanlarda yaşayanlardan daha koyu ve kanatları da daha kısadır.[8] Peçeli baykuş alt türlerinin renkleri erlangeri ve niveicauda alt türlerinin hemen hemen tamamen bej ve beyaz renklerinden contempta alt türünün siyah ve kahverengiye yakın renklerine kadar çeşitlilik gösterir.[1]

Handbook of Birds of the World, Volume 5: Barn-owls to Hummingbirds adlı kitapta aşağıdaki alt türler listelenmiştir:[1]

Notlar[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x Bruce (1999) s. 34–75
  2. ^ Peters, James Lee (1964). Check-list of Birds of the World. Volume IV. Harvard University Press. s. 77. https://archive.org/stream/checklistofbirds41940pete#page/77/mode/1up. 
  3. ^ Scopoli, Giovanni Antonio (1769). "Strix alba" (Latince). Annus I Historico-Naturalis. C. G. Hilscheri. s. 21–22. http://biodiversitylibrary.org/page/31117670. 
  4. ^ König, Claus; Weick, Friedhelm; Becking, Jan-Hendrik (2009). Owls of the World. Bloomsbury Publishing. s. 46–48. ISBN 978-1-4081-0884-0. https://books.google.com/books?id=Rnz1c8olgWcC&pg=PP46. 
  5. ^ König, Claus; Weick, Friedhelm; Becking, Jan-Hendrik (2009). Owls of the World. Bloomsbury Publishing. s. 209. ISBN 978-1-4081-0884-0. https://books.google.com/books?id=Rnz1c8olgWcC&pg=PP209. 
  6. ^ "Owls". IOC World Bird List: Version 4.3. IOC. http://www.worldbirdnames.org/BOW/owls/. Erişim tarihi: 2014-09-18. 
  7. ^ Alaie Kakhki, N.; Aliabadian, M. (2012). "Mitochondrial DNA (CYTB) divergences in two distinct, Old World and New World barn owls". Iranian Journal of Animal Biosystematics 8 (1): 47–55. ISSN 1735-434X. 
  8. ^ Taylor (2004) p. 24
  9. ^ Olson, Storrs L.; James, Helen F.; Meister, Charles A. (1981). "Winter field notes and specimen weights of Cayman Island Birds". Bulletin of the British Ornithologists' Club 101 (3): 339–346. http://si-pddr.si.edu/dspace/bitstream/10088/6535/1/VZ_119_Cayman_bird_weights.pdf. 

Bibliyografya[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Bruce, M. D. (1999). "Family Tytonidae (Barn-owls)". del Hoyo, J.; Elliott, A.; Sargatal, J.. Handbook of Birds of the World, Volume 5: Barn-owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 84-87334-25-3. 

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]