LGBT

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Lezbiyen, gey, biseksüel, transgender (LGBT) konuları
застава дугиних боја
Cinsel yönelim · Eşcinsellik · Demografi · Biyoloji · Çevre
Tarih
Zaman çizelgesi · Sosyal hareketler · Toplumsal hareketler
Kültür
Topluluk · Coming out · Onur Yürüyüşü · Simgeler · Argo · Gey köyü
Haklar
Dünyada haklar · Evlilik · Medeni birliktelik · Evlat edinme · Askerlik · Transeksüelliğin yasal yönleri
Toplumsal tutum
Heteronormativite · LGBT tektipleri · Queer · Din ve eşcinsellik · Din ve trans birey
Önyargı / Şiddet
LGBT stereotipleri · Bifobi · Cinsiyetçilik · Eşeyselcilik · Heteroseksizm · Homofobi · Lezbofobi · LGBT gençler arasında intihar · Binarism · Transfobi LGBT kişilere karşı şiddet · Seks Ticareti
Academik alanlar ve
söylev
Queer çalışmaları · Lezbiyen feminizm · Queer teori · Transfeminizm · Lavender linguistics
Portal LGBT.svg LGBT portalı

LGBT (ya da GLBT), "lezbiyen", "gey", "biseksüel" ve "transgender" kelimelerinin baş harfleridir.[1] Bu bazen LGBTT (lezbiyen, gey, biseksüel, transseksüel veya travesti) şeklinde de yazılır[2].[3] 1900'lardan itibaren kullanılmaya başlayan "LGBT", eşcinsel hakları mücadelesinde kullanılan çatı kelimedir. Eşcinsel hareketi olarak adlandırılan LGBT hareketi, eşcinsel kelimesinin travesti, transeksüel ve biseksüelliği kapsamıyor oluşu nedeniyle çatı kelime olmaktan çıkmıştır. Hareket GLBTT kelimesini kullanmaya başlamış ancak lezbiyenlerin toplumda "yok" sayılıyor oluşu sebebiyle, L harfi başa alınmış ve kadınlara bir tür pozitif ayrımcılık yapılmıştır. Yurtdışındaki bazı örgütler bu çatı kelimeye daha sonradan interseksüelleri temsilen I ya da queeri temsilen Q harflerini eklemişlerdir.

Etimoloji[değiştir | kaynağı değiştir]

Yaygın olarak kullanılan ilk terim "eşcinsel" olmuş, cinsel devrimlerden önce ve süregelen homofobi için olumsuz çağrışımları taşımak için düşünülmüş ve yerini eğilimine göre belirleyen sözcükler almıştır. Bunlar; lezbiyen, gey, transeksüel gibidir. Lezbiyenlerin kamudaki söylevleri ve geylerden farklı olarak farklı cinsel aktiviteleri bazı lezbiyen-feministlerin geyler aleyhine ayrılıkçı, öfkeli görüşler düşünmesine neden olmuştur.

LGBT bireyler günümüzde tanımlanmakta olup, zaman içinde genel toplum anlayışına aksi marjinal bireylerin de açık desteğini almakta olan eşcinseller toplum tarafından marjinal bireyler olarak nitelendirilmektedir.[4] Ancak halen dünya genelinde bireyler toplumun sözlü ve cinsel tacizine uğramaktadır. Transseksüel aktris Candis Cayne'ın 2009 yılında dediği gibi; "Biz hala açıkça taciz edilebilir bireyleriz".

Tarihi[değiştir | kaynağı değiştir]

"Binbir Gece Masalları" Arap toplumunda eşcinselliğin konumuna ilişkin bir düşünce kaynağı olmuş ve günümüze dek gelmiş mitolojik terimler taşır.

İnsanlık tarihi kadar[5] eski LGBT ve eşcinsellik eski kaynaklarda M.Ö. 2000-3000 arasındaki döneme kadar uzanan LGBT'nin tarihi ile ilgili en eski yazılı belgeler Eski Mısır, Sümerler ve Hititlere uzanmaktadır. Bazı Mezopotamya tapınaklarında, yakın zamana değin Hindistan'da süren bir uygulamaya benzer biçimde, kutsal fahişelerin[6] yanı sıra kültün hizmetine verilmiş eşcinsel fahişeler bulunmaktaydı. Yine LGBT tarihinde özel bir önemi olan iki eski Doğu halklarından Hititler ve Yahudiler tarihte yer almıştır. M.Ö. 1400'lerden kalma bir Hitit yasa derlemesinde erkekler arasında evliliğe izin veren bir madde belirlenmiştir. Bu yasa tarihte eşcinsel evliliğe izin tanıyan ilk yasa olma özelliğinide taşımaktadır. Bir diğer topluluk; Yahudiler ise eşcinselliğe karşı yürüttükleri mücadeleyle tanınırlar. Batı uygarlığının eşcinselliği mahkum etmesinin temelinde önce Musevilik, daha sonra Hıristiyanlık kaynaklarında yer alan bu mücadele yatmaktadır.

Akdeniz uygarlığında "LGBT" ve eşcinselliğin göreceli olarak daha serbest olduğu, sosyal açıdan kabul gördüğü, hatta bazı boyutlarıyla yüceltildiği bir ülke de Antik Yunanistan olup burada pederastik (Türkçe: erkeklerle genç erkekler arasındaki ilişki ve aşk veya (Türkçe: kadınlarla başka kadınlar arasındaki ilişki ve aşk[6]) edebi, sanatsal ve felsefi konuılarda saygınlık kazanmıştır. Yine Eski Yunan sanatının büyük bölümünde eşcinsellik bir esin kaynağı olmuştur. Sanatta çıplak, yarı çıplak erkek figürleriyle başlayan bu akım, M.Ö. 4. ve 5. yüzyıllarda heykel sanatıyla daha da ilerlemiş ve tarihte bir daha eşine ulaşılamayan bir yoğunluğa ulaşmıştır. Eski Yunan şiirinde de eşcinselliğe dayanan esinin büyük yeri vardı. Ama yalnızca erkek eşcinselliği değil, kadın eşcinselliği[6] de işleniyordu. Kendiside biseksüel olan Sappho'nun şiirleri bunun kanıtıdır. Tarihi kaynaklarda Sapp­ho'nun Midilli (eski adıyla: "Lesbos")'ta sa­de­ce kız­ öğrencilerin eği­tim gör­dü­ğü bir cim­naz­yu­mu bulunmaktaydı. Ken­di­sinin de eş­cin­sel olduğu düşünülen Sapp­ho'nun cim­naz­yu­mu, öğ­ren­ci­le­ri ara­sın­da eş­cin­sel iliş­ki ya­şan­dı­ğı ge­rek­çe­siy­le[7] hal­kın ve yö­ne­ti­ci­le­rin tep­ki­si­ni çek­miş ve ada­da eşcinsel olduğu düşünülen kişilere karşı homofobik olay­lar ya­şan­mış­tı. Yine Sappho yazdığı şiirlerinde, kadın arkadaşlarına ve öğrencilerine tutkuyla ve aşk ile seslendiği için onun lezbiyen olduğu düşünülerek Lesbos Tiranı tarafından Sicilya'ya sürgüne gönderilmiştir. Sappho bir şiirinde imge olarak eşcinselliğe atıfla şöyle yazmıştır;

"Dön yalvarıyorum sana,

Süt beyazı tuniğini giyerek.
Ah güzel endamını nasıl bir ateş sarıyor,
Baştan çıkarıcılığın karşısında her kadın titrer"[8] (Sappho)

Antik Yunan'da, “tribades” denilen[9] kadınlarla cinsel ilişki kurmaya, erkeklerle olduğundan daha fazla düşkün olan kadınlar için kullanılmış terimde eski kaynaklarda yer almaktadır. Yine cumhuriyet dönemi Roma Uygarlığı'nda eşcinsel ilişkiler sert bir baskıyla karşılanıyor, bu baskı sadece bir Roma vatandaşı söz konusu olduğunda uygulanıyor, eşcinsellik bütünüyle yadsınmıyordu. Antik Çin'in bütün tarihi boyunca, özellikle Han hanedanı döneminde (MÖ. 206 - MS. 220) eşcinsellik çok yaygındı. Feodal Japonya'da askeri çevrelerde eşcinsellik tipik bir olguydu. Akdeniz Bölgesi'nde ise ortaçağ Arap uygarlığında erkekler arasında eşcinsel ilişkilerden esinlenilen bir şiir geleneğinin geliştiği bilinmektedir. Yine bu konuya ilişkin birçok anekdot vardır. Binbir Gece Masalları okunduğunda, Arap toplumunda eşcinselliğin konumuna ilişkin bir düşünce edinilebilmektedir. Arap ülkelerinde erkekler arasında eşcinselliğe ait gelenekler günümüze kadar sürmüştür. Afganistan'da, kadın gibi giyinmiş ve makyajlı[10] oğlanlar, ondokuzuncu yüzyıla kadar zengin erkeklerin haremlerinin bir parçasıydılar. Kaşif Richard Francis Burton bir yazısında Afganistan'daki bu durum için şöyle yazmıştır:

"Afganlar büyük ölçüde ticari gezginlerdir. Her bir kervanda neredeyse tümüyle kadın giysileri giymiş oğlanlar ve gençler vardır. Gözleri sürmeli, yanaklarına allık sürülmüş, uzun bukleli, kınalı parmakları, görkem içinde develerini süren bu oğlanlara gezgin karılar denir, kocaları yanlarında sabırla uzun yolculuğa katlanırlar."

Hıritiyanlığın eşcinselliği yasaklamasına karşın, Batı ülkelerinde de ortaçağ boyunca eşcinsel ilişkilerin, çok yaygın olmamakla birlikte, sürdüğü bilinmektedir. Papa ve kardinallerin yasakları, mahkeme kararları ve infazlar bu yasaklara karşın LGBT'ler arasında cinsel ilişki ve aşkın varlığını sürdürdüğünü kanıtlamaktadır. Yine Rönesans'ın sürdüğü 15. ve 16. yüzyıllarda eşcinselliğin Eski Yunan'ı anımsatan bir biçimde canlanmasını getirdi. Rönesans Avrupası'nda eşcinsel olan ya da bu eğilimi heteroseksüel ilişkiyle birlikte sürdüren pek çok ünlü kişi vardı. Aynı durumun modern çağ için de geçerli olduğu söylenebilir.

1968'deki cinsel devrimden ve 1969'daki Stonewall ayaklanmalarından önce[11] toplumda LGBT bireyler için aşağılayıcı kelimeler, polis şiddeti, antipati ve homofobi vardı. Cinsel yönelim kavramı heteroseksüellik ile özdeşleştirilmişti. Cinsel devrimlerin ardından hızla büyüyen LGBT hak mücadelesi Batı Avrupa'dan başlayarak dünya çapında (Kuzey ve Güney Amerika, Avustralya, Orta ve Doğu Avrupa) kabul görmeye başlarken; Güney Afrika, İsrail, Filipinler, Güney Kore, Japonya, Nepal ve Tayvan dışındaki Afrika ve Asya ülkeleri eşcinselliği suç kabul etmek, cinsiyet düzeltme ameliyatlarına izin vermemek gibi ayrımcı uygulamaları sürdürmektedir.

Stonewall ayaklanmalarıyla beraber içe kapanıklığın dışa açılımı 1970'lerin sonu ve 1980'lerin başında başlamış, LGBT bireyler için bir algı değişimi olmuş; bazı gey ve lezbiyenlerin toplumsal ilk kabulleri yaşanmış, biseksüel ya da transseksüel kişiler de hak ve kabul için çeşitli aktivitelerde bulunmuş ve örgütlenmeler yoluna gitmiştir.

Kültür[değiştir | kaynağı değiştir]

Ana madde: LGBT kültürü
Gökkuşağı bayrağı LGBT bireyleri temsil eder ve çok sık LGBT kültürünün simgesi olarak kullanılır.

Cinsel kimlik ve yönelimi lezbiyen, gey, biseksüel ve transgender (travesti, transseksüel) bireylerce düzenlenen etkinlikler, aktiviteler veya yine LGBT ile ilgili yapılanlar ve yapılacakları tanımlamakta genel adlandırma "LGBT kültürü"dür. Terim eşanlamlı olmadığı hâlde yine bu kavramı tanımlamak için "Gey kültürü" adıda kullanılır.

Haklar[değiştir | kaynağı değiştir]

Ana madde: LGBT hakları

LGBT sosyal hareketleri[değiştir | kaynağı değiştir]

LGBT'ler arasında aktivist veya sosyal hareketin sıkça belirtilen bir amaç, LGBT kişiler için sosyal eşitliktir; bazı kişiler ayrıca LGBT toplulukları geliştirmek ya da daha geniş toplumu cinsel baskılardan kurtarmak için çabalamışlardır. Günümüzde örgütlenen LGBT hareketleri lobicilik ve sokak yürüyüşleri; sosyal gruplar, destek grupları ve topluluk etkinlikleri; dergiler, filmler ve edebiyat; akademik araştırma ve yazı; ve iş faaliyetleri gibi çok çeşitli siyasî eylemcilik ve kültürel faaliyetlerden oluşur.

Onur yürüyüşü[değiştir | kaynağı değiştir]

Tanımlamalar[değiştir | kaynağı değiştir]

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "Ne Hastaılk, Ne Suç, Ne Günah! LGBT Hakları İnsan Haklarıdır". KAOS GL. Ekim 2011, Ankara. http://panel.stgm.org.tr/vera/app/var/files/l/g/lgbt-haklari-insan-haklaridir-saglik.pdf. Erişim tarihi: 15 Haziran 2013. 
  2. ^ ""LGBTT" için arama sonuçları". KAOS GL. http://www.kaosgl.com/search/google/lgbtt?query=lgbtt&cx=010442115826745078255%3Af5b2iea1ci0&cof=FORID%3A11&sitesearch=#924. Erişim tarihi: 10 Kasım 2010. 
  3. ^ "Kadınlar ve LGBTT'ler Cinsel-Bedensel Hakları İçin Sokakta". Lambdaistanbul. 9 Kasım 2010. http://www.lambdaistanbul.org/s/medya/kadinlar-ve-lgbttler-cinsel-bedensel-haklari-icin-sokakta/. Erişim tarihi: 10 Kasım 2010. 
  4. ^ Medyada Cinsiyet Alanları (Marjinal Bir Kimlik Algısı Olarak Eşcinselliğin Tv Haberlerinde Sunumu) Yazar: Yusuf Yurdigül, İ. Etem Zinderen, Yayınlayan: İys.İnonu.edu.tr, İş: İnönü Üniversitesi
  5. ^ Doç. Dr. Özgür Öztürk. "Zor Bir Konu: Eşcinselliğe Bilimsel ve Objektif Bakabilmek". İpe. http://www.ipe.com.tr/tr/makaleler/escinsellige-bilimsel-ve-objektif-bakis. Erişim tarihi: 10 Kasım 2013. 
  6. ^ a b c "Antik Yunanda Kadın Eşcinselliği". ZihniminKadrajı. 5 Haziran 2011. http://www.zihniminkadraji.com/2011/07/antik-yunanda-kadn-escinselligi.html. Erişim tarihi: 10 Kasım 2013. 
  7. ^ Engin Tatlıbal (29 Mayıs 2013). "Midilli’de Lezbiyen Festivali". MGKmedya. http://www.mgkmedya.com/2013/05/29/midilli-de-lezbiyen-festivali. Erişim tarihi: 10 Kasım 2013. 
  8. ^ Tannail, R., Tarihte Eşcinsellik, çev. Sinem Gül, Dost, 2003. Akt. Gezgin, İ., a.g.e., s. 253.
  9. ^ Halperin, D., Cinsellikten önce Seks, s. 46.
  10. ^ Colin Spencer, KAOS GL, Temmuz-Ağustos 1998 (Sayı: 4748) Geocities.
  11. ^ "Homophobia: A Weapon of Sexism (Homofobi: Cinsiyet Ayrımı Bir Silah)". Suzanne Pharr. 1997. http://www.csusm.edu/sjs/documents/homophobiaaweaponofsexismcondensed.pdf. Erişim tarihi: 15 Haziran 2013. 

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Konuyla ilgili diğer Wikimedia sayfaları :

Commons'ta LGBT ile ilgili çoklu ortam dosyaları bulunmaktadır.

Vikisözlük'te LGBT ile ilgili kelime açıklaması bulunmaktadır.

Vikisöz'de LGBT ile ilgili alıntılar bulunmaktadır.

Vikihaber'de LGBT ile ilgili haberler bulunmaktadır.

Wikimedia koordinasyon merkezinde LGBT ile ilgili bilgi bulunmaktadır.