Cinsiyet

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Cinsiyet simgeleri: kadın (solda), erkek (sağda). Venüs ve Mars'ın sembollerinden türemiştir.

Cinsiyet (eşey ya da cinslik olarak da adlandırılır), erkek ve kadının arasındaki cinsellik temelli biyolojik farklılığı ve feminist teoride kadın ve erkek davranışı arasındaki sosyal olarak inşa edilmiş farklılıkları gösteren ve bu yönüyle farklı bağlamlarda farklı kullanımlara sahip bir kavramdır. Cinsiyet kavramı, bir bireyin sahip olduğu fizyolojik, biyolojik ve genetik özellikleri olarak da tanımlanabilir. Bu özellikler bireyler arasında eşitsizliğin oluşması için bir sebep değildir. Bu özellik sadece cinsiyet farkı yaratmaktadır. Yine tıp bilimlerinde cinsiyet iki şekilde; dişi ve erkek cinsiyet olarak ikiye ayrılır.

Biyolojik ve toplumsal cinsiyet[değiştir | kaynağı değiştir]

Toplumsal cinsiyet kavramı, biyolojik cinsiyetten farklı olarak, bir kişinin, “sosyal” veya “psikolojik” cinsiyetini tanımlar. Söz konusu kavram İngilizceden, özellikle toplumsal/sosyal cinsiyet (gender) ile biyolojik cinsiyet (sex) arasındaki ayrımı gözetebilmek için alınmıştır. Türkçede “cinsiyet” her iki anlamda da kullanılabilmektedir; toplum ve sosyal bilimlerde bu kavram (gender) özellik bir teknik terim olarak işlevsellik kazanmaktadır.

Biyolojik anlamda, iki cinsiyet vardır: Kadın ve erkek. Üreme sistemleri, bu cinsiyetleri ayıran özelliktir. Bireyler, mutlaka doğuştan, bu iki cinsiyetten birine ait olur. Yalnız, kadın ve erkeği tanımlamada kullanılan bu biyolojik özelliğin yanı sıra, bireylerin bir de toplum içerisinde ele alınan cinsiyet özellikleri vardır. Buna da toplumsal cinsiyet denir. Bu cinsiyette, bireyin sosyal açıdan cinsiyet özelliği ele alınır. Ayrıca, bir kültürdeki cinsiyet için belirleyici olan her şeyi (örneğin; kıyafet, meslek v.b.) içine alır. Bedensel özelliklere gönderme yapmaz. Kısaca, kadın ve erkeğe verilen roller ve onların toplumdaki sorumluluklarıdır. Toplumsal cinsiyet rejimleri bu iki cinsiyetin, toplumsal hayata ne oranda katılacağı, nerede duracağı ve nasıl temsil edileceğini belirler.

Toplumsal Cinsiyet kavramı, bu anlamda, 1955 yılında Amerikalı araştırmacı John Money tarafından, biyolojik cinsiyetleri belli olmayan, fakat belli bir cinsel kimliğe sahip olan “interseksüel’’ insanların duygu ve davranışlarını tarif etmek için ortaya atılmıştır. Interseksüellik, başlangıçta biyolojik rol ve biyolojik kimlik olarak tanımlanıyordu, fakat bu tip insanların aslında biyolojik cinsiyetleri belli değildi.

“Cinsiyet rolü kavramı, bir kişinin, kendi cinsiyet kimliğini kanıtlamak için söylediği ve yaptığı her şeyi ifade etmek için kullanılır.’’ -Money, 1955 .Toplumsal Cinsiyet ve cinsiyet kimliği kavramlarını, 1963 yılında Robert Stoller ve Ralph Greenson şu şekilde tanımlamıştır: “Cinsiyet kimliği, bilgi ve bilinçle başlar, bilinçle ya da bilinçsizce de tek bir cinsiyete ait olunur. Cinsiyet rolü, kişinin toplumda sergilediği davranışlar, özellikle de diğer insanlarla oynadığı rollerdir.’’ -Stoller, 1968

Çoğu insanda, bedensel, sosyal ve cinsiyet kimliği bir uyum içindedir. Bu kişiler, belli bir cinsiyetin özelliklerine sahiptirler ve kültürlerinin de etkisiyle bu cinsiyete uygun davranır, kendini o cinsiyete ait gibi hissederler. Bu kişilere “transcinsel’’ denir.

Biyolojik ve toplumsal cinsiyet kavramı ayrımı, ilerleyen yıllarda, hem feminizm edebiyatı içinde, hem de cinsiyetini değiştirmek isteyen insanlarca ele alınmıştır. Böylelikle 1970 li yıllarda, Virginia Price “transcinsel’’ kavramını ortaya atmıştır: Transcinsel, biyolojik cinsiyetini değiştirmeye yanaşmayan transeksüellerin aksine, cinsiyet kimliğini, biyolojik cinsiyetine uymadığından dolayı değiştirmek isteyen insanları anlatır. Aslında transcinsel kavramının kullanımı değişmiş, günümüzde cinsiyet rolünü ya da cinsiyet kimliğini, toplumun ona verdiği role uymadığı gerekçesiyle, değiştirmek isteyen kişileri tanımlamak için kullanılmaya başlanmıştır.

Kalıtımsal yapıya göre cinsiyet[değiştir | kaynağı değiştir]

Gonozomal kromozomal yapıda Y kromozomunun bulunup bulunmamasına göre adlandırılan cinsiyettir.

44+XX kromozomlarına sahip bir birey kalıtımsal olarak dişi cinsiyettedir.

44+XY kromozomlarına sahip bir birey kalıtımsal olarak erkek cinsiyettedir.

Bunu da döllenme sırasında babadan gelen sperm hücresinin kromozomal yapısı (X kromozomu mu Y kromozomu mu içerdiği) belirler.

Kalıtımsal cinsiyeti belirleyen erkekten gelen gonozomal kromozomun (X, Y) türüdür.

İç üreme organlarına göre cinsiyet[değiştir | kaynağı değiştir]

Döllenme sonrası Y kromozomundaki "testis belirleyici faktör=TBF (testis determinating factor=TDF) geni "Testis Belirleyici Faktör" adlı ürünü sentezlemekte ve bu ürün farklılaşmamış (andiferansiye) gonadal yapıyı testis yönünde farklılaştırmaktadır. (Farklılaşım=Diferansiyasyon)

Bu faktörün bulunmaması durumunda farklılaşmamış cinsiyet bezi (over=yumurtalık=dişilik bezi ve testise=erkeklik bezi birden verilen ortak ad) over yönünde farklılaşacaktır.

Testisler başlıca androjen hormonu (testesteron) üretirler.

Overler başlıca östrojen hormonu üretirler.

Mülleryen İnhibe Edici Faktör (MİF): Duktal yapılardan Müller kanallarının gelişimini engelleyen testislerin sertoli hücresinden sentezlenen hormonal yapıdır.

Varlığında Müller kanallarında gelişim gözlenmez, Wolf kanalları testesteronun da etkisiyle duktal yapılar iç üreme organları erkek yönünde gelişim gösterirler.

Yokluğunda ise duktal yapılardan Müller kanallarından Fallop tüpleri (Döllenme tüpleri, rahim tüpleri) (Tuba Uterina), rahim (uterus), ve vajenin (dölyolu) 2/3 üst kısmı oluşur.

Duktal yapılardan over dışı kadın iç üreme organlarının ve testis-penis dışı erkek üreme organlarının farklılaşması testislerden sentezlenen Müleryen inhibe edici faktör varlığına/yokluğuna bağlıdır.

Dış görünüşe göre cinsiyet[değiştir | kaynağı değiştir]

Dış üreme organları 'ürogenital sinüs' adı verilen yapıdan köken alırlar.

Bu yapı yüksek derecede androjenik hormonlara maruz kaldığında erkek tipi dış üreme organlarına farklılaşır.

Bu yapı düşük derecede androjenik hormonlara maruz kaldığında ise dişi tipi dış üreme organlarına farklılaşır.

Dış üreme organlarının farklılaşması değişik derecelerde androjenik hormonlara maruz kalmalarına bağlı bir olaydır.

Psikososyal yönden cinsiyet[değiştir | kaynağı değiştir]

Kişinin kendisini ya da yaşadığı toplumun dişi mi erkek mi olarak gördüğüdür. Bu da insanın ruhsal gelişim evrelerinde belirlenir.

Cinsiyet rolü[değiştir | kaynağı değiştir]

Cinsiyet rolü, bir kültürde belli bir cinsiyet için kabul edilen ve geçerli sayılan davranış biçimleridir. Diğer bir deyişle, bir bireyin kendi cinsiyet kimliğiyle bağdaşan ve bu kimliğini ifade etmeye yarayan davranış biçimleridir.

Günümüzde, kişiye verilen toplumsal (kültürel) cinsiyet rolüyle, biyolojik rolün farkını anlamak için, biyolojik cinsiyet (seks cinsiyet) ve toplumsal cinsiyet (İngilizce: gender) kavramı sosyolojik ve psikolojik alanlarda farklı iki kavram olarak ele alınmıştır.

Toplumsal cinsiyet rolü[değiştir | kaynağı değiştir]

Toplumsal Cinsiyet, toplumsallaşma süreci ve bireyin yaşadığı toplum içerisinde edindiği cinsiyettir. Bu kavram ilk defa 1972 yılında kullanılmıştır. Doğuştan edinilen biyolojik cinsiyetin tam tersi özellikler gösterir. Kadın ve erkeğin, toplumda üstlendikleri rollerin çoğu zaman kültür tarafından belirlendiğini anlatır ve bu nedenle de değişebilir olduğunu söyler. Toplumsal cinsiyet rolleri, toplumların sosyal, ekonomik ve kültürel yapısından etkilendiği için, buna uygun mekanizmalar da üretir. Bu mekanizmalar da toplumun koşullarına göre zamanla değişiklik gösterir.

Cinsiyet rollerin kültürel boyutu çok geniş yelpaze içinde biçimlenir. Bu genişlik içinde belli başlı ana yönelimler belirginleşse de, kültürel görev dağılım olanaklarının hemen hemen tümü bir yerde ve belli bir zamanda uygulama alanı bulmuştur.

Bugüne kadar, her kültürde, bir cinsiyet rolü var olmuştur. Bu rollerin her biri tarihsel olarak ortaya çıkmış ve sürekli değişime uğramışlardır. Sadece, üreme konusunda kadın ve erkeğin biyolojik rolleri, 20. yy.ın ortasına kadar sorgulanmamıştır, fakat tıbbın olanak sunmasıyla birlikte, bu biyolojik roller kısmen değişmiş ve bu konuda tartışmalar yürütülmüştür. Yalnız bu tartışmalar, toplumun sadece küçük bir kesimiyle sınırlı kalmıştır.

Toplumsal cinsiyet rollerinin en bilindik şekli, geçmiş yüzyıllarda, Batı’da giderek sorgulanan ve değişen heteronormatif ve ataerkil rollerdir.

Geleneksel roller, “erkek” ve “kadın” olarak birbirinden kati bir şekilde ayrılan ve her iki cinsiyete de doğuştan verilen cinsiyet rollerinin var olduğu iddiasındadır. Bu roller: Erkek:

  • Aile reisi ve evin geçiminden sorumlu,
  • Dışarıyla olan bağı kurmada sorumlu,
  • Güçlü, mantıkla hareket eden, cesur, cinsel açıdan aktif,
  • Kadınlara, yani “besleyicilere” hemen hemen hiç bağlı olmayan “avcılar” olarak erkekler.

Kadın:

  • Erkeğe bağlı ve onun korumasına muhtaç,
  • Eşiyle ve ailesiyle olan ilişki de sosyalliği sağlayan,
  • Güçsüz, duygusal, mantıkla hareket etmeyen, her zaman kendinden ödün veren, cinsel açıdan pasif
  • “Avcılara” muhtaç “Kuluçka sağlayıcısı” olarak kadınlar

19. yy. da ortaya çıkan kadın hareketleri, sanayi devrimi gibi politik değişiklikler ve özellikle de I. Dünya Savaşı ile II. Dünya Savaşı, kadının toplumdaki konumunun değişmesini sağlamıştır. Böylelikle, cinsiyet rolü bağlamında da çok önemli değişiklikler meydana gelmiştir. Kadının rolü, erkeklere oranla, daha çok liberalleşmiştir. Bu liberalleşme, kadınlara verilen olanakların, erkeklere göre daha fazla olmasına yol açmıştır.

Cinsiyet rolleri, geleneksel rol dağılımı görüşüne karşı çıkan ruh ve doğa bilimlerinin çalışmalarına ve araştırma sonuçlarına da konu olmuştur ve çalışmaların sonucunda, gerçekten birbirinden kati bir şekilde ayrılmış cinsiyetlerin var olduğuna dair şüpheler doğmuştur. Burada da transcinsel hareketler ve interseksüelliğin farkına varılmıştır.

Cinsiyet kimliği[değiştir | kaynağı değiştir]

Cinsiyet kimliği psikolojide, bir bireyin kendini ait hissettiği cinsiyet olarak tanımlanır ve bu kimlik, çoğunlukla bireyin bedensel özellikleri ile ilgilidir. Yani bu kavram, bireyin kendisini sadece dişi ya da erkek olarak algılaması ile sınırlıdır. Cinsel kimlik, cinsiyet kimliğinden daha geniş kapsamlı bir kavramdır. Bireyin cinsel eğilimlerini, dış görünüşünü ve bunların toplum içindeki yansımasını da içerir. Bir kişinin cinsiyetini anlamak dışarıdan kolaydır, fakat cinsel kimliğini anlamak oldukça zor ve karmaşıktır. Bu, kişinin hissettiği içsel duygularla ilgilidir.

Doğduğu cinsiyetten memnun olmayan kişiler, “transcinsel’’ olarak adlandırılır. Diğer bir deyişle, bu kişide cinsiyet kimliği rahatsızlığı vardır. Bu rahatsızlık, bireyin sahip olduğu cinsiyetinden memnun olmaması, cinsiyeti hakkında olumsuz görüşlere sahip olması ve biyolojik cinsiyetiyle toplumsal cinsiyetinin uyuşmadığı düşüncesinden ortaya çıkar. Biyolojik cinsiyetinden rahatsız olan birey, toplumda kendi cinsiyetiyle ilgili huzursuzluk yaşar ve yanlış beden içinde yaşıyor olduğuna inanır.

Cinsel kimlik bozukluğu küçük yaşlardan itibaren şu şekilde kendisini gösterir:

  • Erkek çocukların kızlara, kız çocukların erkeklere özenmesi
  • Karşı cinsten oyun arkadaşı seçme,
  • Cinsel rolünü toplumsal yaşama uydurmada zorluk yaşaması
  • Diğer cinsiyette olma isteği

Kişi her şeye rağmen cinsiyetine alışamamışsa ve bu cinsiyetini kabullenememişse, bu durumda uygulanacak işlem, cinsiyet değiştirme ameliyatıdır. Bu ameliyatla, vücut istenilen cinsiyet kimliğine benzetilir. Bu kişilere de “transeksüel” denir.

Toplumsal cinsiyet araştırmalarında cinsiyet sorunsalı[değiştir | kaynağı değiştir]

Toplumsal Cinsiyet, sosyal ve kültürel koşullara bağlı cinsiyettir ve bu sebepten ötürü de sosyokültürel bir oluşumdur.

Özellikle toplumsal cinsiyet araştırmaları, biyolojik ve sosyal cinsiyet arasında nedenselliğe dayanan bir bağ olduğunu ve onların devamlılık çabalarını reddeder. Toplumsal cinsiyet, bir cinsiyet yapısından daha fazlasıdır. Burada insanların “tipik erkek’’ veya “tipik kadın’’ özelliklerinden hangisinde yer aldığı ve bu rollerin değerleri önceliklidir. Her şeyden önce, kadın ve erkeğin kendi başlarına toplumdaki rollerinin nasıl olduğunu ve bunları nasıl değerlendirdiklerinden bahseder. Bu bakımdan, örnek olarak, bir yandan biyolojik cinsiyetine doğası gereği önem verip, diğer yandan da belli bir toplumsal kesime ait olup, kendi toplumsal değerini oluşturmuş kadınlar ele alınabilir.

Bu tür toplumsal cinsiyetlerin, sosyal anlamları, çeşitli biçimlerde açıklanabilir. Bir toplumdaki cinsiyet ve bu cinsiyetin değeri, orada baskın olan güç değerlerine bağlıdır. Böylelikle, anaerkil bir toplumdaki cinsiyet problemi, ataerkil toplumdakinden az çok farklıdır diyebiliriz çünkü “erkeklik’’ ve “kadınlık’’ kavramları her kültürde farklı değerlendirilir. Bu değerlendirmeler üzerine, kendi kendine gelişen, toplumsal hak ve çıkar anlayışları belirlenir. Her birey, sosyalleşme koşullarının etkisiyle, bu rollerin ve anlayış farklılığının normal olduğunu hisseder.

Biyolojik ve toplumsal cinsiyet kavramına eleştirel yaklaşım[değiştir | kaynağı değiştir]

Biyolojik ve toplumsal cinsiyet kavramlarının ayrımı, yıllardan beri var olan bir konudur. her şeyden önce, bu ayrım, 60’lı yıllarda sosyo bilimsel-feminizm tartışmalarının merkezi haline gelmiştir. Judith Butler toplumsal ve biyolojik cinsiyet arasındaki ayrımı kesinlikle reddeder çünkü bu ayrımı yapmak tamamıyla yanlış olur. Tıpkı Dekart’ın Dualizm felsefesinde olduğu gibi. Onun görüşüne göre, beden ve zihin bir arada ama birbirinden bağımsız şekilde var olmuşlardır. Toplumsal ve biyolojik ayrım, Dekart’ın vücut ve zihin ikilisinde olduğu gibi, insanların;

  1. Biyolojik cinsiyetten meydana geldiğini söyler: Bu da demektir ki; insanlar kendilerine doğuştan verilen seks cinsiyetinden ve bedenlerinden oluşurlar,
  2. Toplumsal cinsiyetlerinden meydana geldiğini söyler: Yani, kişinin toplumsal cinsiyeti, bedeninden bağımsızca seçebileceği cinsiyettir.

Yalnız, Butler’ a göre, toplumsal cinsiyetin yanı sıra, biyolojik cinsiyet de sorgulanabilir bir gerçeklik ve bedenin kültürel yorumlanmasıdır. Toplumsal cinsiyet bağlamında yaşanılabilecek şeyler, insan bedeninin sahip olduğu olanaklara bağlıdır. Zaten bu olanaklar da, yeniden kültürel yollarla yorumlanır.

Heteronormatiflik[değiştir | kaynağı değiştir]

Heteronormatiflik, heteroseksüelliği, sosyal norm olarak kabul eden bir görüştür. Bu tanımdan yola çıkarak, bu ikili cinsiyet sistemine ilişkin varılan sonuç; bu sistemin içinde bireyin biyolojik cinsiyetinin, cinsiyet kimliğinin, cinsiyet rolünün ve seksüel yöneliminin her bireyde aynı olduğudur.

Bu kavram, Queer çalışmaları ve Queer teorilerinde kullanılan bir terimdir. Queer, heteroseksüelliği sosyal norm olarak eleştiren, eşcinselliğe de eğilim gösteren bir yaklaşımdır. Queer teorisinin, toplumsal cinsiyet araştırmalarında ne ölçüde kabul edildiğini, araştırmalarla, bu teoriyi ilişkilendirerek görebiliriz.

Heteronormatif toplum modeli
Cinsiyet özelliği Cinsiyet kimliği Davranış Seksüel yönelim ebeveyn, ailedeki rol
Kadın Dişil Dişil Dişil Erkek partneri arzulama Anne
Erkek Eril Eril Eril Kadın partneri arzulama Baba

Bunun yanı sıra, heteronormatiflik, toplumsal bir düzen sistemidir. Aslında her birey, heteroseksüel yapıda dünyaya gelir. Bu nedenle, toplumda heteroseksüel yaklaşımlar söz konusudur, bu da toplumun kurallarında yer alır. Kısacası, heteroseksüelliğin gelişimi sorgulanmaz ve araştırılmaz. O, içinde tüm normların ölçüldüğü bir standarttır. Buna karşın örneğin Freud her insanda ilkesel olarak “çok yapılı bir sapkınlık” öngörmüştür, kısacası herkese çok katmanlı, çok boyutlu ve tek yönlü olmayan bir karşı cins odaklı cinsellik atfetmiştir. Bu düzen, yalnızca insanların birlikte yaşama anlayışlarını (örneğin; çekirdek ailedeki bölünmeler veya tek eşli bir aşktaki baskınlık) biçimlendirmez, aksine tüm dünya görüşünü belirler. (örneğin; kültür/ doğa, kadın /erkek gibi ikili modellerin yapıları)

Heteronormatiflik, tüm önemli toplumsal ve kültürel alanları, bunun yanı sıra, bireyleri de içine alan bir sistemdir. Başka kültürlerin araştırma ve tanımlarına göre de, heteroseksüellik sağlıklı bir bedene sahip olmaktır.

Bu sistem kesinlikle şu görüşlerin kabulüne yer vermez:

  • İnterseksüellik (hem erkeksi hem de kadınsı cinsiyet özelliğine sahip bireyler)
  • Eşcinsellik (aynı cinsten bireyler arasındaki ilişki)
  • Biseksüellik (Cinsel yönden eğilimi, hem kendi cinsine, hem de karşı cinsine dönük birey)
  • Panseksüellik (Dışkılamadan duyulan cinsel haz)
  • Aseksüellik (Cinsel açıdan tarafsız, cinselliğe ilgisi olmayan birey)
  • Transcinsel (kendi doğduğu cinsiyete uymadığına inanıp, kendisini başka cinsiyete ait hisseden birey)
  • Poliamori (birden fazla kişiye aşık olma durumu)

Bu sistem, yukarıdaki kategoriye dâhil olan bireyleri, tamamen toplumdan dışlamaz. Onlara karşı tolerans da göstermektedir, fakat bunun için bireyler toplumun normlarına uymalı ve toplumda göze çarpmamalıdırlar. Yalnız şu da unutulmamalıdır ki, bir normun toplumda yerleşmesi için, zıt normlara da ihtiyacı vardır.

Damgalama ve Asimilasyon[değiştir | kaynağı değiştir]

Toplum sistemiyle ayrı düşen ve bu sistemin kabul etmediği duygu ve davranışlar, beklenilmeyen bir durumu doğurabilir ve çoğu zaman bu duygular içindeki birey, toplum dışına itilmeye maruz kalabilir. Birini karalamak veya onun itibarını sarsmak, sadece bireyin kendisine zarar vermekle kalmaz, aynı zamanda insanlarla olan ilişkisine ve toplumdaki basmakalıp düşüncelerin zarar görmesine de sebep olabilir.

Stigmalar, normalliğin sınırını çizen işaretler gibidir ve bu işaretler, içinde toplumsal sapmalar göstererek düzeni sarsabilecek alanları işaretlerler. Stigma sürecini, Erving Goffman, genel bir toplumsal süreç olarak tanımlar. Ona göre, “topluma katkıda bulunmak istiyorsak, toplum tarafından desteklenmeyen şeyleri de ele almalıyız”. Ervin Goffman’ın bu sözü, toplumda var olan genel geçer normların devamlılığı sağlanabilsin diye, gerçekleşmeyen norm beklentilerine bir tepki niteliğindedir. Damgalanmış birey, kimliğini sergileyememesine rağmen, kimliğini yine de toplumdan almıştır. Bu düşünce, bireyin özgüven değerlerini sarsacak nitelikte olabilir. Bu durum daha da kötüleşirse, birey toplumdaki tüm olumsuzlukları kışkırtmaya daha da eğilimli olur.

Heteronormatif bir toplumda, interseksüeller, eşcinseller ve transcinseller asimile edilmeye çalışılır:

İnterseksüellik[değiştir | kaynağı değiştir]

İnterseksüel bireyler, her iki cinsiyetin özelliğine sahiptir. İnterseksüellik, kalıtımsal, gonadal (cinsiyet bezlerine dayalı), hormonel ve anatomik yapıdaki farklılaşmadan kaynaklanabildiği gibi, daha birçok farklı nedeni ve etkileri de olabilir. Sadece Almanya’da tahminen 100.000 İnterseksüel olan insan vardır. Bunların çoğunda, interseksüel durumları belirlenmesi olanaklı olduğu ölçüde bir cinse aidiyet saptaması yapılmıştır.

Bu kişiler, vücudunu cinsiyetine uydurmak ve çocuklardan da bunun sebebini saklamak için tıbbi müdahaleye gerek duyabilirler. Ağır sosyal baskılar (aile, doktor, öğretmen, v.b.) çocuk için, bireyin edindiği cinsiyete uygun davranması ihtiyacını doğurabilir. Bu, tepkilerin giderek arttığı Avrupa ve Kuzey Amerika'da, günümüze kadar gelen standart bir prosedürdür. Birey, mutlaka iki cinsiyetten birinde karar kılmalıdır. Bu örgütsel ve belli kuralların (örneğin doğum kaydı, pasaport v.b.) hüküm sürdüğü sistemde, bireyin iki cinsiyeti de seçmeme gibi bir olanağı yoktur.

Interseksüellik - Hermafrodit (Erdişilik) ya da seks cinsiyeti rahatsızlığı; bir bireyin genetik (kromozom, anatomik veya cinsel organı nedeniyle) veya hormonsal açıdan (hormonlarının oranı nedeniyle) “dişil veya “eril”, hangi cinsiyete ait olduğu belli olmadığı durumlardır. Bu tür insanlar, interseksüel, hemafrodit veya erselik olarak adlandırılır.

Bu kavram 1916 yılında, genetikçi Richard Goldschmidt tarafından ortaya atılmıştır. O, bu çok yönlü fenotipik özellikleri, çoğunlukla da ikili kromozomsal koşulları, bir sebebe dayandırıp açıklığa kavuşturmak istemiştir. Günümüzde, hem hermafrodit ve sözde hermafrodit, hem de Interseksüellik, seks cinsiyeti rahatsızlığında kullanılan yeni bir tıp terimi olarak kullanılır. Bu hastalık, (DSD: ingilizce, Disorders of sex development) cinsiyeti belli olmayan insanları tanımlamada kullanılır.

Gey ve lezbiyenler[değiştir | kaynağı değiştir]

Ana madde: Eşcinsellik

Her ne kadar batı toplumları gay ve lezbiyenlere ilişkin düşünce tarzlarını değiştirme süreci içinde olsalar da, bu tarz davranışlar, hala sosyal açıdan onaylanmamaktadır.

Örneğin, heteroseksüellikte, birey, partnerinin heteroseksüel kimliğine ilişkin, özel hayatına zarar vermeden konuşabilir. Buna karşın eşcinsel bir ilişki hakkında konuşulursa, burada, birçok kişiye göre özel hayat ve seks hayatının sınırları aşılmış olur. Bunun nedeni de toplumların, heteroseksüel yapıda olması, bu yapıdan dolayı da lezbiyen ve gaylerin toplumda kısmen görünmez olmalarıdır. Özellikle de, kendilerini kısmen de olsa gizlemek zorunda oldukları iş alanlarında.

Eğer homoseksüel davranışlar, herhangi bir toplumda; en azından, göz önünde yaşanan kamusal alanda gizlenmezse, gaylerin gerçek bir erkek olmadığı, aksine, ağır basan dişil özelliklere sahip olduğu, ayrıca, lezbiyen ve gay ilişkilerinde, erkeklerden birinin aktif ve kadınlardan birinin de pasif olduğu düşünülür. Bu nedenle cinsiyet değiştirme ameliyatına zorlanırlar. Bu durumun ilerlediği bazı koşullarda, lezbiyen ve gaylere cinsiyet değişimi önerilir (1960, 1970’lerin Avrupa ve Kuzey Amerika'sı ya da güncel bir örnek olarak, ameliyatın tek çıkar yol olduğu İran), hatta buna zorlanırlar (1980, 1990'ların Güney Afrika'sı). Çoğu batı ülkelerinde, homoseksüellik hukuki olarak artık takip edilmiyor. Bazılarında ise birlikte yaşayan homoseksüeller, evliliğe teşvik ediliyor (örneğin, İspanya) ya da en azından Almanya'daki gibi kayda geçirilen ilişkiler çerçevesinde, bu bireylerin ilişkileri kurallara bağlanıyor. Lezbiyen ve gay çiftlerin evlatlık edinmesi de hemen hemen her Avrupa ülkesinde (buna Amerika da dâhil) yasaklanmıştır. Buna karşın, bu devletler tarafından imzalanan, Avrupa Konseyi ve Avrupa Birliği tarafından uygun görülen önlemler, 2004 ve 2007 yıllarında, Avrupa Birliği'ne kabul edilmiş Doğu Avrupa Devletleri tarafından yasaya aykırı kabul ediliyor ve görmezden geliniyor. Bu devletlerde gaylerin eşitliği söz konusu olmamakla birlikte, bir kısmı da devlet tarafından ayrımcılığa uğramaktadır (özellikle Polonya, Romanya ve Baltık ülkeleri). Homoseksüelliğin hala katı bir şekilde yasaklandığı İslam ve Afrika ülkelerinde, bu tür ilişkiler yasalar çerçevesinde idam cezasına kadar gidilmiş ve öncüler bununla ilgili yeni cezai kurallar da çıkarmışlardır.

Transgender[değiştir | kaynağı değiştir]

Ana madde: Transgender

Bu tür davranışlar, rahatsızlık olarak görülmekte (cinsiyet kimliği rahatsızlığı); ülkeye ve çağa göre transgenderlar genelde psikiyatrik kuruluşlara yatırılmış, nadiren de olsa hapishaneye gönderilmiş ya da yaşam hakları ellerinden alınmıştır. Son yaşanan bir olayda ise, bu tür davranışlar, idam cezasıyla tehdit edilmiş (Suudi Arabistan) ve transgenderların katillerinin peşine düşmek ve onları yargılamak fiilen reddedilmiştir. Böyle olaylar son yıllarda medyanın raporlarından da takip edilmektedir.

Heteronormatif toplumumuzda, transgenderların sınıflandırmalarına transeksüel denir. Bu tür transgender davranışlar gizlenmez ve bastırılmazsa, bu sistemin uygun görüldüğü ve cinsiyet değişimine izin verildiği varsayılır.

Pratik Sonuçlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Biyolojik cinsiyetin, cinsiyet kimliğinin, cinsiyet rolünün ve seksüel yönelimlerin eşit görülmesi pratikte tüm kişiler için, hatta bu kategorilerin hiçbirinde yer almayan bireyler için bile önemli etkileri vardır.

Uygulamada, toplum ve bireyler de, kendisine yakın hissettiği kişiyle değil, belli bir bireyle, belli bir cinsiyet ve bir davranış biçimi sergilemesi gerektiğinden yola çıkar. Bu kurala uygun olarak da yetiştirilirler.

Genç erkeklerden, kızlara ilgi göstermeleri ve eril rollerini yerine getirmeleri beklenir. Bundan dolayı, erkeklere yalnızca eril rol örnekleri gösterilir. Kızlara ilgisi olmayan homoseksüel erkekler ya eğitilir ya da artık onlara iyi gözle bakılmaz. Bireyin sapmaları, (örneğin; bebeklerle oynayan bir erkek çocuk ) kabul edilmez ve bu sapmaları düzeltme gereği duyulur.

Toplumun beklentilerinden sapmalar göstererek, kendi duygularını yaşayan kişi, çoğu zaman kendini yalnız hisseder. Bu kişiler, toplumsal beklentilere olan bağlılıktan kurtulmak için kendi içinde önemli adımlar atması gerekmektedir.Kaynak

Biyolojik ve tıbbi yaklaşımlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Interseksüellik ile Transcinsel ve Transeksüelliğin farkı[değiştir | kaynağı değiştir]

Transcinsel ve Transeksüel kavramlarını Interseksüel kavramından ayrıştırıp ınırlandırırsak: Transcinsel, ona verilen cinsiyetin yanlış veya yetersiz olduğunu hisseden veya bu cinsiyet formlarını, yani cinsiyet kategorilerini baştan reddeden bireydir. Bazı interseksüeller, transcinseldir. Kimi organizasyonlarda, transeksüeller, interseksüellerle birlikte çalışsa da, birçok ortak nokta görüldüğü için, diğer interseksüeller, transcinsellerle birlikte çalışmayı reddederler.

Transeksüel bireyler, biyolojik açıdan belli bir cinsiyete ait olsalar da, kendilerini başka cinsiyete ait hissederler. Transeksüelliğin tıbbi teşhisinde, interseksüellik resmi ayrılık kriterleri olarak ele alınır. Interseksüelliğin teşhisi, aralarında kromozom analizinin de yer aldığı, çeşitli incelemeler sonucunda konulabilir. Bununla birlikte, interseksüel olduğunun farkında olmayıp, cinsiyetini değiştiren interseksüel bireyler, bu sebepten ötürü, tıbben ve hukuken (transseksüel yasaları, kısaca TSG) transseksüel bireyler gibi muamele görürler.

Nedenleri[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Kromozomsal değişimler
  • Üreme organlarındaki değişimler
  • Hormonal değişimler
  • Anatomik değişimler

İnterseksüelliğin birçok sendromu, kanıtlanabilen, tek bir sebepten meydana gelmez. Aksine burada birçok faktör birlikte rol oynamaktadır.

İnterseksüelliğin sıklığı, son derece farklı değerlendirilir. Bir bireyin, interseksüel olup olmadığını anlamak için, hormon analizinin dâhil olduğu detaylı bir tıbbi inceleme gereklidir.

Bu tür biyolojik gözlemler, disiplinler içinde de eleştirilir. Bu da, sayılan birçok faktörün, cinsiyet gelişiminde etkisi olduğunu kanıtlamaktadır. Cinsiyet gelişimi, cinsiyetin bireysel ve çok yönlü olarak kendine nasıl yön verdiğidir. Interseksüellik ve seks hastalığıyla ilgili bu tür tespitler, değerlendirmede bir ölçü değerinde olan biseksüellikten doğan patolojik hastalıklardır. Aynı zamanda, birçok interseksüel birey, biyolojik sınıflandırmayı, interseksüelliğin bir hastalık olarak değerlendirilmesini ve zorla uygulanan tedavi yöntemlerini eleştirmektedir.

Başarısız tıbbi cinsiyet tespiti denemeleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Bir cinsiyetin tıbben değiştirilebileceği teorisi günümüzde, cinsiyet değiştirme ameliyatlarıyla (ya da cerrahi operasyonlarla) yürütülmektedir. Bunlar üreme organının kesilerek, normal bir kadın organı büyüklüğünde (özellikle klitoris küçültülerek) genç yapay vajinanın yapılması veya birbirine bağlı olan zıt kromozomların değiştirilmesi ile yapılan hadımlaştırma uygulamalarıdır.

Tıbbi müdahaleler, bazen uzun süreli ek tedavileri de gerektirebilir. Bu, hormon tedavisinin yanı sıra genç yapay vajinayı da ilgilendiren bir konudur, çünkü bu vajina, en azından vücut gelişimini tamamlayana kadar genişletilmelidir. Örneğin, yaşlı interseksüel insanların, tıbbi takipleri, şu ana kadar yapılmamaktaydı. Bu sebepten dolayı da Gerontoloji (yaşlılık bilimi), yapay vajinanın bakımı veya hormon tedavisinde karşıt hormonların kullanımı ve dozajına ilişkin henüz bir bilgi vermemiştir. İnsan cinsiyetinin tıbbi yöntemlerle tespit edilebileceği iddiası, bu yöntemlerin, kısa süren hassasiyeti; yine kısa veya uzun süren fiziksel ve psikolojik komplikasyonları ve bırakacağı kalıcı hasarlar düşünülmeden ortaya atılmaktadır. Çoğu interseksüeller, acı veren operasyonların fiziksel zararını çekmekteler. Örneğin; küçültme nedeniyle klitoris duyarlılığını yitirebilir, iyileşen bir organ uyarıldığında acıya yol açabilir ya da erken yaşlarda yapılan vajina -birey gelişimini tamamlayıncaya kadar- genişletilmesi gerekebilir.

Karşıt kromozomlu hormon terapisi uygulamasıyla, birden fazla metabolizma bozukluğu da ortaya çıkabilir. Günümüze kadar yapılan uygulamalarda yaşanan bir diğer zorluk da ilgili kişilerin, kromozomsal cinsiyetine ilişkin bilgilendirilmemesi ve böylelikle yanlış tıbbi tedavilerle (örneğin; özünde xy kromozomuna sahip olmasına rağmen, hastalık sigorta kurumu kartının bayan cinsiyetinde yazılması) çoğu kez önemli belgelerden yoksun bırakılmasıdır. Yapılan operasyonlar ve bu operasyonların sonuçlarından doğan güçlü travmalar da, fiziksel rahatsızlıklara sebep olmaktadır. Aynı zamanda cinsiyet tanımına ilişkin sosyal çevrenin verdiği aşırı tepkiler ve toplumda varolan tabular, interseksüel bireyler için çoğu zaman sıkıntı veren bir durumdur.

İnterseksüel eylemciler, bu sebepler nedeniyle özellikle çocuk yaşlarda baskıyla yapılan cinsiyet tanımlamasına karşı çıkmakta ve cinsiyet değiştirme ameliyatlarının, önce interseksüel bireyler tarafından kabul edilip, onaylandıktan sonra yapılmasını talep etmektedirler.

Fiziksel müdahalelerin uygulanmasına ilişkin, John Money'nin teorisine dayalı ilk izlenimler, protestolar sebebiyle, insan cinsiyetinin, operasyonlarla uygun hale getirilmesi işleminin değişikliğe uğradığını göstermektedir. Bazı sendromlarda da bireylerin, fiziksel anlamda zorla bir tanıma ve sınıflandırmaya tabi tutulması ve buna bağlı olan tıbbi müdahalelerden vazgeçtiği görülmektedir.

Batı kültürlerinde interseksüellik[değiştir | kaynağı değiştir]

Modern çağda batı kültüründe, interseksüellerle olan ilişkilerin iki ana kabulü vardır: bunlardan ilki, her insanın gerçek cinsiyetinin, bilimsel olarak belirlenmesinin mümkün olduğudur. Bu yüzden çok sayıda interseksüel birey sözde hemafrodit olarak tanımlanmışlardır.

Aynı zamanda interseksüel bireylerin çıkarları gereği, bu kabuller, onların bedenlerini gerçek cinsiyetlerine göre değiştirmelerinden doğar ve bu kanı genellikle bireyin cinsiyetine anlam kattığı şeklinde gerekçelendirilse de, toplum tarafından kabul edilmeyebilir de (örneğin, bir çocuğun hiçbir zaman bir partneri olmayabilir veya hiçbir zaman spor kıyafeti giymeyebilir). Uygulamada cinsiyet tespitine, günlük hayattaki çoğu durumda (dükkân satışı için doldurulacak birkaç form, yapılan üyelikler gibi) veya bürokratik nedenlerden ötürü gerek duyulabilir (nüfus kâğıdındaki cinsiyet).

Kabul edilmiş cinsiyetten dolayı, aileler interseksüel çocuklarına, interseksüel olmayan çocuklara verilen terbiyenin aksine doğuştan verilen cinsiyetlerine uygun davranmaları için baskı yapar; dahası utanç duyduklarından, çoğu zaman tıbbi araştırmaların sonuçlarını, yetişkin bir birey olana kadar çocuklarından saklarlar.

Çoğu interseksüel birey, transcinseller ve bazı bilim adamları, hala batı toplumundaki iki farklı cinsiyet anlayışının tamamiyle yanlış olduğunu tartışır. Onlar, birbirine zıt iki cinsiyete ilişkin, bir seçim yapmanın çoğu zaman güvenilir olmadığını, çok büyük fiziksel ve psikolojik zararlara yol açabileceğini savunmaktalar. Ayrıca bu belirlemenin de kişinin kendi gereksiniminden dolayı değil, aksine sosyal baskıdan dolayı, toplumun isteği doğrultusunda yapıldığını ileri sürmekteler. Aileler, interseksüel çocuklarına aşırı baskı uyguladıklarından, çocuk yetiştirmenin sonuçlarını da kabul etmemektedirler. Bunun yanı sıra, uyguladıkları baskının nedenlerinden bahsetmemeleri de çocuğu giderek psikolojik bunalıma sürüklemektedir. Dahası, interseksüelliğin toplumda tabu haline gelmesi de eleştirilmektedir. Toplumda yerleşmiş olan “kimseye söylemeyeceksin! sözü interseksüel bireyler üzerinde ağır baskı oluşturmaktadır.

Bazı interseksüel bireyler, kendilerini “erselik” veya “hemafrodit” diye adlandırarak, toplumun onları kabul etmeleri için çaba harcamaktalar. Bu bireylerin, “interseksüel” kavramını kullanmama nedeni de kavramın, toplumda çok fazla bilinmemesi ve interseksüel bireylere karşı eleştirel bir bakış açısı ile yaklaşıldığından, bu kavramın onları sadece tıp alanında ele almasıdır.

Tarihsel bakış açısı[değiştir | kaynağı değiştir]

Tarih boyunca interseksüel bireyler kimi zaman saygı görmüş, kimi zaman da ölüme mahkûm edilmişlerdir. Çift cinsiyetli insanlar için, interseksüel kavramı kullanılmadan önce var olan hemafrodit ve erselik bireylerin asimile edilmesiyle, her iki cinsiyet de (kadın ve erkek) modern tıpla birlikte tamamiyle yeni bir değer kazanmıştır. Prusya'lılar genel yasalarına, hemafroditlerin 18 yaşından itibaren cinsiyetlerine ilişkin karar vermelerinde özgür olduklarına dair bir madde koymuşlardı. O zamana kadar ise, bu hak ailedeydi.


Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]