Yeni Dünya maymunları

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Vikipedi:TaksokutuVikipedi:Taksokutu
Yeni Dünya maymunları
Beyaz omuzlu kapuçin (Cebus capucinus)
Beyaz omuzlu kapuçin (Cebus capucinus)
Bilimsel sınıflandırma
Alem: Animalia (Hayvanlar)
Şube: Chordata (Kordalılar)
Sınıf: Mammalia (Memeliler)
İnfra sınıf: Placentalia (Eteneliler)
Takım: Primates (Maymunlar)
Alt takım: Haplorrhini - (Kuru burunlu maymunlar)
İnfra takım: Platyrrhini - (Yeni Dünya maymunları)
E. Geoffroy 1812
Sınıflandırma

Metne bakınız

Dış bağlantılar
Commons-logo.svg Wikimedia Commons'ta Yeni Dünya maymunları ile ilgili çoklu ortam belgeleri bulunur.
Wikispecies-logo.svg Wikispecies'te Yeni Dünya maymunları ile ilgili detaylı taksonomi bilgileri bulunur.
Tutunmak için kullanılabilen kuyruk geliştiren tek maymun türleri bu grupta bulunur.

Yeni Dünya maymunları veya Yassı burunlu maymunlar (Platyrrhini) bir maymun grubudur. Bu grub Amerika kıtasında yaşayan tüm primatları (insan hariç) kapsar. Eski Dünya maymunları ve cadı makigiller ile birlikte kuru burunlu maymunlar grubunu oluştururlar.

Özellikleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Yeni Dünya maymunları genelde Eski Dünya maymunlarından biraz küçük olur. Ağırlıkları 100 Gram ile 15 Kg arası değişir. Bilimsel adlarının sebebi (Platyrrhini = Yassı burunlular veya geniş burunlular) bu gruba ait türlerin burun delikleri arasındaki mesafenin diğer maymunlarda olduğundan daha büyük olmasıdır. Grubun çoğu türleri ağaçta yaşar, ve bacakları kollarından biraz uzun olur. Uakari cinsinin dışında tüm türlerin kuyruğu uzundur. Bütün maymunların arasında tutunmak için kullanılan kuyruk geliştirmiş türler sırf bu grupta bulunur.

Yayılım[değiştir | kaynağı değiştir]

Yeni Dünya maymunlarına Meksiko'nun güneyinden Arjantin'in kuzeyine kadar varan bir coğrafyada raslanılır. En fazla tür çeşitliliği Güney Amerika'nın orta ve kuzey kısmında özellikle Amazonas ormanlarındadır. Karibik adalarında yaşamış Antil maymunları'nın soyu ise tükenmiştir.

Yaşam şekli[değiştir | kaynağı değiştir]

Yeni Dünya maymunlarının yaşam şeklinde fazla bir ekolojik çeşitlilik yoktur; bütün türler ormanda yaşar, çoğu zamanı ağaçlarda geçirip çok nadir yere inerler. Gece maymunları dışında hepsi gündüz faaldir.

Sosyal yaşamları farklıdır. Bazıları ömürlük çiftler oluşturur, bazıları kompleks bir grup içinde yaşar, başkaları ise dişiler tarafından yönetilen gruplar kurarken yine başka cinsler çok eşli bir yaşam sürdürür.

Beslenme[değiştir | kaynağı değiştir]

Büyük türler genelde sırf otoburdur, küçük türler böcek ve diğer küçük hayvanlar da yer.

Sınıflandırma[değiştir | kaynağı değiştir]

Marmosetgiller familyasından bir tür

Eski Dünya maymunları, Yeni Dünya maymunlarının kardeş taksonudur. İlk atalarının nasıl Amerika'ya ulaştıkları henüz tamamen aydınlatılamadı. Büyük bir olasılıkla bazen karadan koparak denize sürüklenen bir Yüzen ada ile Oligosen devrinde henüz daha dar olan Atlantik okyanusunu aştılar. Bulunan en eski fosil 26 milyon yıl önce yaşamış Branisella cinsine aitdir.

Eski sınıflandırmalarda pençeli maymunlar (Callitrichidae) ve „pençesiz maymunlar“ (Cebidae) olarak ikiye ayırılmıştılar. Ama bazı pençesizlerin kendi grubundan daha çok diğer gruptan bazı türlerle yakın akraba olduğu tespit edilince bu sınıflandırma kaldırıldı. Bugün 5 familyaya ayrılırlar:

Kitaplar[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Thomas Geissmann: Vergleichende Primatologie. Springer, Berlin 2003. ISBN 3-540-43645-6
  • D. E. Wilson & D. M. Reeder: Mammal Species of the World. Johns Hopkins University Press, 2005, ISBN 0-8018-8221-4

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]