Soranice

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Şuraya atla: kullan, ara
Soranice
Soranî, Kurdî
Ana dili olanlar İran, Irak ve Avrupa'daki Kürt diasporası tarafından
Etnik köken Kürtler
Konuşan sayısı 4.000.000 kişi Irak'ta (2014) toplam 7.250.000 [1]  (tarih gerekli)
Dil aileleri
Hint-Avrupa dilleri [2]
Yazı sistemi Fars - Arap alfabesi
Resmi durumu
Resmi dil

Irak Kürdistanı Kürdistan Bölgesel Yönetimi

 Irak
Dil kodları
ISO 639-3 ckb

Soranice (Soranice: سۆرانی) veya Orta Kürtçe Kürtçenin bir lehçesidir.[3] Ayrıca, Kürdistan Bölgesel Yönetiminin resmî dili olan Kürtçe'nin bölgede en çok konuşulan lehçesidir.[4]

Soranicenin yazımı için çoğunlukla Arap - Fars alfabesi kullanılır. Son zamanlarda Kürtçe'de Latin alfabesine geçme teşebbüsleri de olmuştur. Bu lehçede yazılı kaynak nispeten çoktur.

Yaygın olarak kullanıldığı yerler[değiştir | kaynağı değiştir]

Soranice daha çok Irak ve İran'da konuşulmaktadır. Irak'ta nüfusun 1/4'ü Kürtçe konuşmaktadır.[5] Soranice, Irak'ta daha çok Erbil, Süleymaniye ve Kerkük'te konuşulmaktadır. Bunun yanında Irak'ta Duhok'taki Kürtler ve Şengal'deki Yezidiler tarafından Kurmanci konuşulmaktadır. Fakat Irak'ta Kürtler'in çoğu Sorani lehçesini konuşabilmektedir.[6] İran'da ise Sorani lehçesi daha çok Batı Azerbaycan, Kirmanşah ve Kürdistan vilayetlerinde konuşulmaktadır.[7]

Şiveler[değiştir | kaynağı değiştir]

Hewlêri (Erbilî), Xoşnaw, Pijdar, Suleymanî (Silêmanî), Warmawa, Rewandiz, Bingird, Mukrî, Kerkukî, Germiyanî.[8]

Sorani lehçesinin Kurmanci lehçesinden farkları[değiştir | kaynağı değiştir]

Sorani lehçesinin, Kurmanci lehçesinden farklı olarak cinsiyet yapısı bulunmamaktadır. Bunun yanında Kurmanci lehçesinde şahıs zamirleri iki çeşit iken, Sorani lehçesinde tek çeşittir. Mesela Kurmancide ben kürdüm "ez kurdim", benim adım "navê min" demektir. Ama Soranide birincisi "min kurdim" ikincisi "nawi min" demektir. Yani "min" zamiri iki durumda da aynı kalmaktadır.[9] [10]

Sorani lehçesinde bazı örnekler[değiştir | kaynağı değiştir]

Selamlaşma/Tanışma[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Selam/Silaw : Selam
  • Çonî başî : Nasılsın
  • Başim : Iyiyim
  • Ne başim: İyi değilim
  • Xirabim: Kötüyüm
  • Xisteyim: Yorgunum
  • Ne xoşim: Hastayım
  • Minîş başim: Ben de iyiyim
  • Supas/Teşekkur dekem : Teşekkür ederim
  • Rica dekem : Rica ederim
  • Nawi tû çiye: Adın ne
  • Nawi min Ehmede : Adım Ahmet
  • Xoşhalim/Memnûnim : Memnun oldum
  • Bibexş: Özür dilerim
  • Zehmet nebe : Lütfen
  • Bi xêr bê : Hayırlı olsun
  • Bi xêr hatin : Hoş geldiniz
  • Xoş başîm : Hoş bulduk
  • Kurdî dezanît : Kürtçe biliyor kisun
  • Belê: Evet
  • Na/Nexêr : Hayır
  • Beyanît baş/Sibah bi xêr : Günaydın
  • Roj baş/Roj bi xêr : İyi günler
  • Êware baş/Şam bi xêr : İyi akşamlar
  • Şew baş/Şew bi xêr: İyi geceler
  • Xoda hafiz : Hoşçakal

Kişisel bilgileri sorma[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Temenit çende: Yaşın kaç
  • Temenim 25 sale : 25 yaşındayım
  • Xelki tû kuêye : Nerelisin
  • Xelki min İstanbule/Enqereye :

İstanbulluyum/Ankaralıyım

  • Le kuê dejît : Nerede yaşıyorsun
  • Le Enqere da dejim : Ankara'da yaşıyorum
  • Le kuê iqamet dekeyt : Nerede oturuyorsun
  • Le Enqere da iqamet dekem :

Ankara'da oturuyorum

  • Le kuê kar dekeyt : Nerede çalışıyorsun
  • Le medrese da kar dekem :

Okulda çalışıyorum

  • Şuğulit çiye : Mesleğin ne
  • Min muderrisim : Öğretmenim
  • Adresit çiye : Adresin ne
  • Adresi malit çiye : Ev adresin ne
  • Malit le kuêye: Evin nerde
  • Adresi karit çiye : İş adresin ne
  • Şimareyi telefonit çende :

Telefon numaran kaç

  • Le kuê zade bûyî: Nerede doğdun
  • Le Enqere da zade bûm : Ankara'da doğdum
  • Key zade bûyî: Ne zaman doğdun
  • Le tarixi ___ zade bûm :___ tarihinde doğdum
  • Naw: İsim
  • Naznaw : Soyisim
  • Mekani wiladet: Doğum yeri
  • Tarixi wiladet : Doğum yeri
  • Welat : Ülke
  • Xane/Mal : Ev
  • Kargah: İşyeri

Sayılar[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Şimare: Sayı/Numara
  • Yek : Bir
  • Dû : İki
  • Se : Üç
  • Çar/Çwar: Dört
  • Penc : Beş
  • Şeş : Altı
  • Heft : Yedi
  • Heşt: Sekiz
  • No : Dokuz
  • De : On
  • Yazde : On bir
  • Dewazde : On iki
  • Sîzde : On üç
  • Çarde/Çwarde : On dört
  • Panzde : On beş
  • Şanzde : On altı
  • Hefde : On yedi
  • Hijde : On sekiz
  • Nozde :On dokuz
  • Bîst : Yirmi
  • Bîst û yek : Yirmi bir
  • Bist û dû: Yirmi iki
  • Sî : Otuz
  • Çel : Kırk
  • Penca : Elli
  • Şest: Altmış
  • Hefta : Yetmiş
  • Heşta : Seksen
  • Nod : Doksan
  • Sed : Yüz
  • Diwîst: İki yüz
  • Sîsed : Üç yüz
  • Çarsed: Dörtyüz
  • Pansed: Beş yüz
  • Şeşsed: Altı yüz
  • Heftsed: Yedi yüz
  • Hezar: Bin
  • Dû hezar: İki bin
  • Hezar nosed bîst û se : 1923
  • Dû hezar şanzde : 2016
  • Yekem/Yekemîn : Birinci
  • em/Dûemîn : İkinci
  • Sewem/Sewemîn : Üçüncü
  • Çarem/Çaremîn : Dördüncü
  • Nohem/Nohemîn : Dokuzuncu
  • Dehem/Dehemîn : Onuncu
  • Yazdehem/Yazdehemîn: On birinci
  • em/Sîemîn : Otuzuncu
  • Pencahem/Pencahemîn : Ellinci

[11]

Günler/Aylar[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Roj : Gün
  • Mah/Mang : Ay
  • Sal : Yıl
  • Tarîx: Tarih
  • Sibah : Sabah
  • Zuhr: Öğle
  • Şam : Akşam
  • Şew : Gece
  • Diwênê: Dün
  • Emro : Bugün
  • Sibheynê : Yarın
  • Dûşembe : Pazartesi
  • Seşembe : Salı
  • Çarşembe : Çarşamba
  • Pencşembe : Perşembe
  • Cum'a: Cuma
  • Şembe : Cumartesi
  • Yekşembe : Pazar
  • Emro çend şembe: Bugün günlerden ne
  • Kanûni dûem: Ocak
  • Şubat : Şubat
  • Azar : Mart
  • Nîsan : Nisan
  • Ayar : Mayıs
  • Hazîran: Haziran
  • Temmûz: Temmuz
  • Ab : Ağustos
  • Eylûl: Eylül
  • Teşrîni yekem: Ekim
  • Teşrîni dûem : Kasım
  • Kanûni yekem : Aralık
  • Bahar : İlkbahar
  • Tawistan: Yaz
  • Xrzan: Sonbahar
  • Zistan: Kış

[12]

Renkler[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Reng : Renk
  • Sipî/Sefîd: Beyaz
  • Reş/Siyah : Siyah
  • Şin: Mavi
  • Sor : Kırmızı
  • Sewzî : Yeşil
  • Zerd: Sarı
  • Pembe : Pembe
  • Binefşî : Mor
  • Qehweî: Kahverengi
  • Laciwerd: Lacivert
  • Grî: Gri
  • Narencî : Turuncu

[13]

Yönler[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Bakûr: Kuzey
  • Başûr: Güney
  • Rojhelat/Meşriq : Doğu
  • Rojawa/Meğrib: Batı
  • Bakûrî meşriq: Kuzeydoğu
  • Bakûrî meğrib: Kuzeybatı
  • Başûrî meşriq: Güneydoğu
  • Başûrî meğrib : Güneybatı
  • Bakûrî Êraq: Kuzey Irak
  • Meşriqî Anadolî: Doğu Anadolu

[14]

Yiyecek/İçecekler[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Taam : Yemek/Yiyecek
  • Meşrûbat : İçecek
  • Aw : Su
  • Nan : Ekmek
  • Nemek : Tuz
  • Şeker : Şeker
  • Erd : Un
  • Goşt : Et
  • Kofte : Köfte
  • Qîma: Kıyma
  • Mirîşk : Tavuk
  • Turşî: Turşu
  • Salça : Salça
  • Zeyt : Yağ
  • Kere : Tereyağ
  • Birinç: Pirinç
  • Peynîr : Peynir
  • Zeytûn : Zeytin
  • Şorba: Çorba
  • Şîr : Süt
  • Mast : Yoğurt
  • Şerbet : Meyve suyu
  • Şerbeti portaqal: Portakal suyu
  • Reçel: Reçel
  • Asel : Bal
  • Dibs : Pekmez

Meyveler[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Mîwe : Meyve
  • Sêw: Elma
  • Gulabî : Armut
  • Zebeş : Karpuz
  • Kelek : Kavun
  • Angûr: Üzüm
  • Kişmiş: Kuru üzüm
  • Mişmiş: Kayısı
  • Xox : Şeftali
  • Limon : Limon
  • Mûz: Muz
  • Enar: Nar
  • Portaqal: Portakal
  • Narengî: Mandalina
  • Vîşne: Vişne
  • Kiraz : Kiraz
  • Temeşk: Böğürtlen
  • Tût : Dut
  • Tût frengî: Çilek
  • Alû: Erik
  • İncîr : Incir
  • Kiwi : Kivi
  • Badem : Badem
  • Findiq: Fındık
  • Fistiq: Fıstık
  • Cewz: Ceviz
  • Nargîl: Hindistan cevizi
  • Xurma: Hurma

Sebzeler[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Sewzî: Sebze
  • Tamatam : Domates
  • Patata: Patates
  • Cezer: Havuç
  • Xiyar : Salata
  • Fulful: Biber
  • Fulfuli sor : Pul biber
  • Fulfuli dolmaî: Dolmalık biber
  • Piyaz : Soğan
  • Sîr : Sarımsak
  • Ispanax: Ispanak
  • Badlican: Patlıcan
  • Maydanoz : Maydanoz
  • Zurret: Mısır
  • Kestane : Kestane
  • Na'ne : Nane
  • Ades: Mercimek
  • Qarç: Mantar
  • Turub: Turp
  • Qebax: Kabak
  • Kelem: Lahana
  • Noxud : Nohut
  • Fasulya: Fasülye

Dil bilgisi[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Ethnologue - Kurdish, Central
  2. ^ "Etnologue - Subsgroup/ Kurdish". 12/12/2016 16.44. https://www.ethnologue.com/subgroups/kurdish-1. 
  3. ^ "Kurdish Academy of Language". http://www.kurdishacademy.org/?q=node/41. 
  4. ^ "IRAK KÜRT BÖLGESEL YÖNETİMİNDE DIŞ POLİTİKA ve GÜVENLİK EKSENİNDE TÜRKİYE ALGISI" (Türkçe). https://www.academia.edu/4383066/Irak_Kürt_Bölgesel_Yönetiminde_Dış_Politika_ve_Güvenlik_Ekseninde_Türkiye_Algısı. Erişim tarihi: 18 Kasım 2016. 
  5. ^ "thekurdishprotect.org/ Sorani: Central Kurdish Language". http://thekurdishproject.org/history-and-culture/kurdish-culture/kurdish-language/. 
  6. ^ "Kurdistan Regional Government / The Kurdish language". http://cabinet.gov.krd/p/p.aspx?l=12&p=215. 
  7. ^ "thekurdishproject.org / Iranian Kurdistan". http://thekurdishproject.org/kurdistan-map/iranian-kurdistan/. 
  8. ^ "Etnologue/Kurdish, Central/ Dialects". 14/11/2016 18:50. https://www.ethnologue.com/language/ckb/19. 
  9. ^ "Kurmanci'deki şahıslar". http://www.kurtdiliedebiyati.com/haber/84-3ders-sahis-zamirleri-ve-ozellikleri.html. 
  10. ^ "Sorani'deki şahıslar". http://www.kurdishcentral.org/en/nouns-pronouns-and-word-order-s1p. 
  11. ^ "Kürtçe sayılar". http://studentreader.com/sorani-kurdish-numbers/. 
  12. ^ W. M.Thackston (İngilizce). -Sorani Kurdish- A Reference Grammar with Selected Readings. Hardvard University. s. 18/19. 
  13. ^ "Kürtçe renkler". https://quizlet.com/15926337/sorani-colors-flash-cards/. 
  14. ^ "Kürtçe'de yönler". https://forum.unilang.org/viewtopic.php?t=26057.