Harezmce

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla
Harezmce
Harezm dili
Telaffuz pax̌tō
Bölge Orta Asya
Dil aileleri
Yazı sistemi Arami alfabesi, Soğd alfabesi, Pehlevi alfabesi, Arap alfabesi
Dil kodları
ISO 639-3 xco

Harezm dili veya Harezmce, Soğdca ile yakından ilgili, soyu tükenmiş bir Doğu İran dilidir.[1][2][3][4] Dil, Ceyhun yakınlarında bulunan Harezm bölgesinde konuşulmuştur.

Harezmşah dili hakkındaki bilgiler Orta İran dilleri dönemi ile sınırlıdır ve Soğdcada olduğu gibi dilin antik formu ile ilgili az şey bilinmektedir.

Harezmce konuşmuş alimler olan Biruni ve Zemahşeri'nin eserleri sonucunda dilin en azından 13. yüzyıla kadar kullanılmış olduğu, daha sonra ise yavaş yavaş Farsça'nın ve en sonunda Türk dillerinin dilin yerine geçtiği bilinmektedir.[5]

Biruni tarafından kullanılmış Harezmce astronomi terimleri dışında, Zemahşerî'nin yazdığı Arapça-Farsça-Harezmce sözlük ve bazı yasal kavramları açıklamak için Harezmce terimleri kullanan birkaç hukuki metin dil hakkındaki temel kaynakları oluşturmaktadır.[5]

W.B. Henning, bir Harezmce sözlük hazırlamaya başlamış ama sözlüğü bitiremeden ölmüştür.[kaynak belirtilmeli]

Yazı sistemi[değiştir | kaynağı değiştir]

Erken 8. yüzyılda İslam'ın Maveraünnehir'de yayılmasından önce Harezm dili yazılırken kökleri Arami alfabesine dayanan Soğd ve Pehlevi alfabeleri kullanmaktaydı. Günümüze ulaşmış sayılı madeni para ve eserlerin üzerindeki Harezmce yazılarda dildeki kelimeleri temsil etmek için Arami logogramları veya ideogramlarının da kullanıldığı görülmüştür.

İslam'ın ilerlemesinden sonra Harezmce Fars-Arap alfabenin dile uyarlanmış bir versiyonu kullanılarak yazılmıştır. Alfabeye dilde bulunan /ts/ ve /dz/ seslerini څ harfi vasıtasıyla göstermek gibi bir kaç ekleme yapılmıştır.[6]

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Encyclopedia Iranica, "The Chorasmian Language", D.N.Mackenzie. Online access at June, 2011: [1]
  2. ^ Andrew Dalby, Dictionary of Languages: the definitive reference to more than 400 languages, Columbia University Press, 2004, pg 278.
  3. ^ MacKenzie, D. N. "Khwarazmian Language and Literature," in E. Yarshater ed. Cambridge History of Iran, Vol. III, Part 2, Cambridge 1983, pp. 1244–1249.
  4. ^ Encyclopædia Britannica, "Iranian languages" (Retrieved on 29 December 2008)
  5. ^ a b CHORASMIA iii. Chorasmian dili
  6. ^ THE KHWAREZMIAN GLOSSARY—I, D. N. MacKenzie Link

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]