İskit dilleri

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara

İskit Türkçesi, doğuda Saka, batıda İskit adlarıyla evrimlenen, Ural Altay Dil Ailesine mensup olan Türkçenin antik bir şivesidir.[1] İskit Türkçesi Antik Türkçenin en önemli temsilcilerinden biridir. Kısaca İskitçe olarak da geçer.

İskit Türkçesi'nden günümüze kalan (elimizdeki) söz dağarcığı antik kaynaklarda belirtilenler olup, Türk (İskit Türkleri), Yunan, İran ve Çin kaynaklarından günümüze taşınmıştır.

Sözcük İskit Türkçesi Sözcüğü Ana Kaynak Tercüme Dil Kaynağı İkincil Kaynak/Yorum
anira anira Susa Çivi yazıtları, Iran (A.D. Mordtmann, 1870, 50) tamir/onarım/onarmak Türkçe tamir/onarmak A. Chay 2002, 155[2]
Api Api Herodot, Hist. 4.59 Toprak Tanrıçası Türkçe Yer-Sub, Toprak Tanrıçası Ocak 2002[3]; Haussig 1999, 213[4]
Api Api Herodot, Hist. 4.59 Öz Ana Türkçe Api/Apai, Anne G.Dremin, 2006[5]
Api Api Herodot, Hist. 4.59 Toprak Tanrıçası Türkçe Ebi, canlı doğuran ana (bereket) Zakiev, 1986, 27[6]
Api Api Herodot, Hist. 4.59 Toprak Tanrıçası Türkçe Abiaş, yağmur ruhu (manevi karakteri) Ármin Vámbéry 1885, 119[7]
Api Api Herodot, Hist. 4.59 Toprak Tanrıçası Türkçe Abis, yağmuru çağıran şaman Ármin Vámbéry 1885, 119[7]
Arar Arar Herodot, Hist. 4.48 ırmak Türkçe aryk, akan sular (akım) G.Dremin, 2006[5]
Arimaspoi arima Herodot, Hist. 4.27 bir Türkçe
Arimaspoi spu Herodot, Hist. 4.27 göz Türkçe
Arimaspoi arima Herodot, Hist. 4.27 Türkçe yarım Latyshev 1947, 307[8]
Arimaspoi aspoi? Herodot, Hist. 4.27 Türkçe sepi, göz Latyshev 1947, 307[8]
Arimaspoi spu Herodot, Hist. 4.27 Türkçe spu, göz G.Dremin, 2006[5]
Arimaspoi Herodot, Hist. 4.27 tek gözlü Türkçe äräm däk, tek gözlü
Arimaspoi Arimaspoi Herodot, Hist. 4.27 dağcı Türkçe dağcı
Arpoxai, Kolaxai, Lipoxai Farsça xšāy, hüküm etmek  ?
Arpoksai, Kolaksai, Lipoksai Türkçe soy Gasanov 2002, 210[9]
Arpoksai Arpok Türkçe Arpağ, rahip; veya Arpalyk, toprak sahibi Gasanov 2002, 210[9]
arta arta Susa Çivi yazıtları, Iran (A.D. Mordtmann, 1870, 50) otur Türkçe otur A. Chay 2002, 155[2]
Aschy Aschy Herodot, Hist. 4.23 meyve suyu Türkçe akşa/aşi, meyve suyu Karl Friedrich Merleker 1841, 14 (-> Meyve işleme tarzı aynıdır)[10]
daldu daldu Susa Çivi yazıtları, Iran (A.D. Mordtmann, 1870, 50) doldurmak Türkçe doldur A. Chay 2002, 155[2]
enarei enarei Ibis, 4, 67 kadınsı erkek Türkçe nar ve -a, erkek/-siz
enarei enarei Ibis, 4, 67 kadınsı erkek Türkçe anair, kadınsı erkek Latyshev 1893, 63[11]
enarei enarei Ibis, 4, 67 kısırlaştırılmış Türkçe enar, kısırlaştırmak/erkekliğini kaybetmek G.Dremin, 2006[5]
gik gik Susa Çivi yazıtları, Iran (A.D. Mordtmann, 1870, 50) gök Türkçe gök A. Chay 2002, 155[2]
irchigi irchigi Susa Çivi yazıtları, Iran (A.D. Mordtmann, 1870, 50) çoğalmak Türkçe çoğal A. Chay 2002, 155[2]
Kolaksai Kolak Türkçe Kola, bronz; veya kylych, kılıç Gasanov 2002, 216[12]
kutta kutta Susa Çivi yazıtları, Iran (A.D. Mordtmann, 1870, 50) katmak Türkçe kat A. Chay 2002, 155[2]
kyrbasia kyrbasia Herodot, Hist. 7.64 sivri şapka Türkçe kur/koy; ve baş/başa (yani kur başa) Mlasowsky 2006, 33[13]
Lipoksai Lipok Türkçe Alp, mucizevi koruyucu/yiğit Gasanov 2002, 204[14]
Oiorpata oior Herodot, Hist. 4.110 er Türkçe er G.Dremin, 2006[5]
Oiorpata pata Herodot, Hist. 4.110 dövmek/öldürmek Türkçe patak, pataklamak/dövmek Karl Steuerwald 1974, 268[15]
Oiorpata pata Herodot, Hist. 4.110 dövmek/öldürmek Türkçe bat, dövmek/öldürmek G.Dremin, 2006[5]
Oiorpata oior Herodot, Hist. 4.110 adam Türkçe vira, adam
sagaris sagar Herodot, Hist. 7.64 balta Türkçe sügä, balta Albrecht Wirth 1905, 184[16]
Targitai Herodot, Hist. 4.5 Targit, Türk ismi Karatay 2003, 161[17]
Targitai Herodot, Hist. 4.5 Tarkutay, Türk başbuğu Karatay 2003, 161[17]
Targitai Herodot, Hist. 4.5 Türkçe tava , güç
Traspier Herodot, Hist. 4.6 Türkçe aspa , at
val val Susa Çivi yazıtları, Iran (A.D. Mordtmann, 1870, 50) yol Türkçe yol A. Chay 2002, 155[2]
vurun vurun Susa Çivi yazıtları, Iran (A.D. Mordtmann, 1870, 50) vuruş Türkçe vuruş A. Chay 2002, 155[2]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Peter B. Golden, Edited by Lars Johanson, Christiane Bulut Turkic-Iranian contact areas: historical and linguistic aspects, Otto Harrassowitz Verlag, 2006, ISBN 3-447-05276-7 after 1.1.2007: 978-3-447-05276-4, p.18
  2. ^ a b c d e f g h A. Chay, Assyrian Cuneiform Documents: Scythians/The Turks, Ankara, 2002, p. 155, ISBN 975-6782-55-2, 975-6782-56-0
  3. ^ Murat Ocak, The Turks: Early ages, Yeni Türkiye, 2002
  4. ^ Katalin U. Kő̈halmi, Hans Wilhelm Haussig, Gods and Myths of Central Asia and northern Eurasia, Vol.1, Klett-Cotta, 1999, p.213
  5. ^ a b c d e f Dremin George Ivanovitch, Scythian Vocabulary, 2006
  6. ^ M.J. Zhăkiev, Tatars: the problems of history and language, 1995, p.24 [Zakiev MZ, 1986, 27]
  7. ^ a b Ármin Vámbéry, The Turkish people in it's ethnological and ethnographic relationships, F. A. Brockhaus, 1885, p.119
  8. ^ a b Latyshev, “Proceedings of ...“, VDI, 1947, No. 1, p. 307
  9. ^ a b Zaur Gasanov, Royal Scythians, p. 210
  10. ^ Karl Friedrich Merleker, textbook of historical-comparative geography, Vol. 3, Leske, 1841, p. 14
  11. ^ Latyshev V.V., 1893, p.63
  12. ^ Zaur Gasanov, Royal Scythians, p. 216
  13. ^ Alexander Mlasowsky, Imagines imperii: Greek and Roman portraits of a North German collection, Philipp von Zabern Publishing, 2006, p.33
  14. ^ Zaur Gasanov, Royal Scythians, p. 204
  15. ^ Karl Steuerwald, German-Turkish Dictionary, Otto Harrassowitz Publishing, 1974, p.268
  16. ^ Albrecht Wirth, Asian and Eastern European History, Volumes 1-2, Gebauer-Schwetschke office and print publishers, 1905, p.184
  17. ^ a b Osman Karatay, Iran and Turan: Eurasia and Middle East at the time of imaginary nations, Ayse Demiral, 2003, p.161