Kars Oblastı

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Şuraya atla: kullan, ara
Карсская область
Kars Oblastı
Rusya İmparatorluğu Oblastı

1878–1917

Arma of Kars Oblastı

Arma

Location of Kars Oblastı
Kars Oblastı
Merkez Kars
Tarih
 - Kuruluş 1878
 - Kaldırılış 1917
Yüzölçümü
 - 1897[1] 16.473 km2 (6.360 sq mi)
Nüfus
 - 1897[1] 290.654 
     Yoğunluk 17,6 /km2  (45,7 /sq mi)

Kars Oblastı (Rusça: Карсская область; Karsskaya Oblast) 1878 yılında kurulan Rus İmparatorluğu oblastı. Merkezi Kars il merkezidir. Kars, bugün Türkiye'ye bağlı bir ildir.

Tarihçe[değiştir | kaynağı değiştir]

Kars Oblastı, Rus İmparatorluğu'nun Ayastefanos Antlaşması ile Osmanlı Devleti'nden aldığı Kars ve çevresindeki topraklarda 1878 yılında kurulmuştur. Oblastın ilk valisi Viktor Antonoviç Françini'dir. Osmanlı Devleti döneminde oblastın bulunduğu topraklar Çıldır Eyaleti ve Kars Eyaleti'ne, 1845 yılından sonra da Erzurum Eyaleti'ne bağlıdır.[2]

Bölgenin Rus İmparatorluğu tarafından ilhak edilmesiyle, bölgedeki Türk-Müslüman halkın büyük bir kısmı (Rus kaynaklarına göre 1878-81 yıllarında 111.000 kişi) Türkiye'e göç etmiştir. Onların yerine buraya Rusya ve Transkafkasya'dan (Zakafkasya) Molokan ve Doukhobor dini azınlıkları dahil Ermeniler, Gürcüler ve Ruslar yerleşmiştir. Rusya İmparatoru II. Nikolay, eşiyle Kars'a yaptırdığı av köşkünde kalmıştır. Bunun dışında II. Nikolay, Kars'ta birçok bina da yaptırmıştır.[3] Bölgenin stratejik öneminden dolayı oblastta Askeri Halk İdaresi kurulmuştur ve başına da Tümgeneral yetkisinde askeri bir vali atanmıştır.[4]

Oblastta, Kafkasya Cephesi'nde zarar gören Kars ahalisine yardım amacıyla Kars Oblastı Komitesi kurulmuştur.[5] 1917 yılındaki Ekim Devrimi'den ve Rusya İmparatorluğu'nun dağılmasından sonra Kars Oblastı'nın topraklarının bir kısmı Ermenistan Demokratik Cumhuriyeti'nin kontrolü altına, topraklarının kuzey kısmı Gürcistan Demokratik Cumhuriyeti'nin kontrolü altına girmiştir. Fakat Güneybatı Kafkas Geçici Hükûmeti bölgeyi yeniden kontrolü altına almıştır. 1921 tarihli Kars Antlaşması ile eski Kars Oblastı toprakları resmi olarak Türkiye'nin olmuştur.

Coğrafya[değiştir | kaynağı değiştir]

Kars Oblastı'nın yüzölçümü 16.473 km²'dir. Kars ObӀastı, bugünkü Kars ve Ardahan illerinin tamamıyla Erzurum ilinin Şenkaya Oltu ve Olur ilçelerini, Narman iӀçe merkezini ve Artvin'in Şavşat ve Ardanuç ilçeӀerini kapsıyordu. Oblastın kuzeyinde Tiflis Guberniyası, batısında Batum Oblastı ve Osmanlı Devleti'nin bir kısmı, doğusunda Erivan Guberniyası ve güneyinde Osmanlı Devleti vardır.

Nüfus[değiştir | kaynağı değiştir]

Kars Oblastı'nın 1872 - 1915 yılları arasındaki nüfus gelişimi

Tarih 1872-1874 1883-1884[6] 1892[2] 1894[6] 1897[1] 1915[6]
Nüfus - 162.000 200.868 249.300 290.654 255.500

1892[değiştir | kaynağı değiştir]

1892'da, Kars Oblastı'nın nüfusu 203.765 kadardır. Oblasttaki etnik gruplar şöyledir:[2]

Etnik grup Toplam Yüzde Notlar
Türkler %23 Çoğunluğu Sünni Müslüman, azınlık Acaralılar da dahil
Ermeniler
%22 -
Kürtler %15,1 Sünni Müslüman ve bir kısmı Ezidi
Karapapaklar %13,7 Sünni ve bir kısmı Şii
Türkmen %5,1
Rumlar %13,7 Ortodoks
Ruslar %6,5 Çoğunluğu Molokan, Doukhobor gibi mezhepçiler

[7]

1902'de Rus İmparatorluğu tarafından hazırlanan Kars'ın etnik haritası.

1892'da, oblasttaki dini gruplar şöyledir:

Dini grup Toplam Yüzde Notlar
Müslümanlar
%53 %46'sı Sünni, %7'si Şii
Ermeni Apostolik Kilisesi %21
Ortodoks %14
Mezhepçiler %5 Molokans, Doukhobor vb.
Alevi %5 -
Ezidi %1.25
Diğer Hıristiyanlar %0.75

1897[değiştir | kaynağı değiştir]

1897 yılındaki Rusya İmparatorluğu Nüfus Sayımı'na göre Kars Oblastı'nda 290,654 kişi vardır. Bunların 160,571 erkek ve 130,083 kadındır. Bu nüfus sayısı, Brockhaus ve Efron Ansiklopedik Sözlüğü göre 1892 yılında oblastın nüfusunun 200,868 olmasının çok düşük bir rakam olduğunu veya diğer Rus İmparatorluğu bölgelerinden buraya göç edildiğini belirtiyor olabilir.

Oblasttaki erkeklerin sayısı kadınlardan 30,000 fazladır. Bu fazlalık genellikle Avrupalı etnik gruplardan oluşmaktadır. Rusça, Ukraynaca ve Beyaz Rusça konuşan 27,856 kişinin 19,910'u erkek, 7,946'sı kadın olarak kaydedilmiştir. Lehçe ve Litvanca konuşanların çoğunluğu yani %99 erkek olduğu gibi Almanca konuşanların %80'i, İbranice konuşanların %90'ı erkektir. Avrupalı olan bu erkek çoğunluk, tahminen bölgeye gönderilen askerler veya sürgünde gelen kişilerdir.

Oblasttaki nüfus, oblastta konuşulan anadil sayısına yakındır. Oblastta konuşulan anadiller şöyledir:[1]

Konuşulan dil Konuşan kişi sayısı Notlar
Türk dilleri
104.457 2.347 kişi Tatarca, 207 kişi Başkurtça, 63.547 kişi Türkçe,
29.879 kişi Karapapakça, 8.442 kişi Türkmence (Alevi Karapapaklar)
Ermenice 73.406
Kürtçe 42.968
Yunanca 32.593
Doğu Slav dilleri 27.856 22.327 kişi Rusça, 5.279 kişi Ukraynaca, 250 kişi Beyaz Rusça
Lehçe 3243
İbranice 1.138 Yidiş vb.
Litvanca 892
Yeni Doğu Keldanicesi 585 Süryanice
Farsça 568
Gürcüce 543
Osetçe 520
Estonca 455
Lezgice 448
Almanca 430

İdari bölümler[değiştir | kaynağı değiştir]

Kars'taki bir Rus binası.

Oblast; Ardahan, Kağızman, Kars ve Oltu olmak üzere 4 okrugdan (bölümden) oluşmaktadır.[4] Bu okruglar dışında Zaruşat (Заришат) ve Şuregel (Шорагял) adlı okruglar 1878-1881 yılları arasında var olmuştur.

No Bölüm Merkez Yüzölçümü
(km²)
Nüfus
(1897)[1]
1 Ardahan (Ардаганский округ) Ardahan 4959,5 65 763
2 Kağızman (Кагызманский округ) Kağızman 3881,4 59 230
3 Kars (Карсский округ) Kars 5189,2 134 142
4 Oltu (Ольтинский округ) Oltu 2600,6 31 519

Notlar[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ a b c d "Первая всеобщая перепись населения Российской Империи 1897 г." (Rusça). 22 Şubat 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/65d3u9KQR. 
  2. ^ a b c Карсская область - Kars Oblastı (Rusça). Brockhaus ve Efron Ansiklopedik Sözlüğü.
  3. ^ Savaşın en trajik sayfası (Türkçe). Radikal.
  4. ^ a b "Türk dünyası araştırmaları" sf. 54, Türk Dünyası Araştırmaları Vakfı (1981).
  5. ^ Enver Konukçu "Ardahan tarihi" sf. 197, T.C. Ardahan Valiliği (1999).
  6. ^ a b c 1872 ile 1915 arasında Kafkasya'da nüfus gelişimi (Rusça). Geocities.
  7. ^ Badem, Candan, Çarlık Rusyası Yönetiminde Kars Vilayeti

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]