Kağızman

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Şuraya atla: kullan, ara

Koordinatlar: 40°09′N, 43°08′E

Kağızman
—  İlçe  —
Kars ili idari bölümleri
Kars ili idari bölümleri
Kağızman'ın girişi
Kağızman'ın girişi
Türkiye'de yeri
Türkiye'de yeri
Koordinatlar: 40°09′K 43°08′D / 40.15°K 43.133°D / 40.15; 43.133
Ülke Türkiye
İl Kars
Coğrafî bölge Doğu Anadolu Bölgesi
Yönetim
 - Kaymakam Musa Üçgül [1]
 - Belediye başkanı Nevzat Yıldız (MHP)
Yüzölçümü [2]
 - Toplam 1.970 km2 (760,6 mi2)
Rakım [2] 1.420 m (4.659 ft)
Nüfus (2014)[3]
 - Toplam 46,687
 - Kır 28,034
 - Şehir 18,653
Zaman dilimi DAZD (+2)
 - Yaz (YSU) DAYZD (+3)
Posta kodu 36700
İl alan kodu 0474
İl plaka kodu 36
İnternet sitesi: www.kagizman.bel.tr

Kağızman, Kars ilinin bir ilçesidir.

Aras Nehri yatağında, verimli topraklara sahip, ılıman iklimliyle ilçe, yüksek dağlar arasında, tarım yapmaya elverişli coğrafi konuma sahiptir. Kars'a 76, Iğdır'a 96, Erzurum'a ise 150 km uzaklıktadır. Kağızman 1972 km²'lik bir alana sahiptir. Yükseklik farklılıkları ilçe içinde fazladır. Bu yükseklikler 1100–1600 m arasında değişmektedir. Kuzeyinde Kars merkez ve Selim, doğusunda Tuzluca, Digor, batısında Sarıkamış, güneyinde ise Ağrı merkez ile komşudur. Aras vadisindeki bir birikinti kesiti üzerinde yerleşmiş durumdadır.

İlçe coğrafi bakımdan henüz tektonik oluşumunu tamamlamamıştır. Faylar ve kırıklar üzerinde yerleşilmiştir. Dolayısıyla zaman zaman yörede depremler tehlikeli olmaktadır. 1104-1962 yılları arasında 13 deprem olmuştur. Diğer taraftan düşme, kayma ve sürünme şeklinde kütle hareketleri olmaktadır. Kötek, Çallı civarında kaya düşmesi, Camuşlu-Kozlu, Yenice-Taşburun ve Akdam köyleri civarlarında heyelan görülmektedir. Kağızman ilçesinin 62 köyü bulunmaktadır.

Tarihçe[değiştir | kaynağı değiştir]

Yerleşme yerinin yakınlarında Erken Demir Çağı özelliği gösteren mezarlar bulunmaktadır. Bölgede elde edilen Erken Demir Çağı, İlk Tunç Çağı, Demir Çağı (Orta Demir Çağı), Orta Çağ keramikleri bu devirlerde yerleşimin olduğunu göstermektedir.[4]

MÖ 9. yüzyıldan MÖ 6. Yüzyıla kadar Urartu Krallığı’nın egemenliğinde olan bölge daha sonra Persler, Arsak Krallığı, Romalılar, Parthlar ve Sasaniler idaresinde bulundu. MS 7. yüzyılda Arap akınlarına uğrayan bölgede 9. yüzyılda yarı bağımsız Ermeni prenslikleri hakimiyet kurdu. 10. yüzyılın ortalarından sonra bölge Bizans İmparatorluğunun denetimine geçti. Kars’la birlikte 1064 yılında Selçukluların hâkimiyetine giren Kağızman sonraki dönemde Saltukluların ve Kıpçakların idaresine geçti. 1202’den 1239’a değin Anadolu Selçuklular ve Gürcüler arasında sürekli el değiştiren, Moğol istilası sırasında Cengiz Devleti’ne bağlanan, Moğollardan sonra ise İlhanlılar, Altın Ordu Devleti, Celayirliler, Karakoyunlular, Timur Devleti, Akkoyunlular ve Safeviler egemenliğinde bulunan bölge 1534 yılında Kanuni Sultan Süleyman tarafından Osmanlı İmparatorluğu’nun topraklarına katıldı.[5]

Kağızman, 1877-78 Osmanlı-Rus Harbi'nde Ruslar tarafından ele geçirilmiş olup, yapılan antlaşma gereğince Ruslar'a bırakılmıştır. Rus İmparatorluğu egemenliğinde Kağızman, Okrug (Kaza) olarak Kars'a bağlanmış ve bölgeye Hristiyan köylüler yerleştirilmiştir. 1918'e kadar süren Rus hakimiyeti Brest Litovsk Barış Antlaşması ile sona ermiştir.[6] Ruslar'ın çekilmesinden sonra Ermeni güçlerince ele geçirilen yerleşim, 15. Kolordu’ ya bağlı kuvvetlerce 1 Ekim 1920 yılında Türkiye topraklarına katıldı.[7]

Tarihi eserler[değiştir | kaynağı değiştir]

İlçeye bağlı Çamuşlu köyünde bronz çağı, Kimmerya dönemi kaya resimleri, Çengilli Köyünde Çengilli Ortodoks Kilisesi, Tunçkaya Köyünde Keçivan Kalesi, Paslı geçidindeki Narin Kale (Köroğlu Kalesi) ve birçok keşfedilmemiş tarihi eserler vardır.

Ekonomi[değiştir | kaynağı değiştir]

Halkın geçim kaynağı hayvancılık ve bahçeciliktir. Önemli bir gelir kaynağı da arıcılıktır. Saf Kafkas ırkı arılarıyla, Sadece Kağızman'da yetişen Tüteye çiçeği ile çok çeşitli çiçek ve kekiklerden elde edilen ve dünyaca tanınan Kağızman balları, polen ve arı sütü çok değerlidir.

Kayısı, "pestil" ve "köme"si ile meşhurdur. Ayrıca, kaşar, çeçil, deri peyniri de önemlidir.

Elmanın onlarca çeşidi (Uzun, Söbü, Gelin, Süt, Kış, kişi isimleriyle de bilinen vs), armut, erik, ceviz ve diğer yöreye özgü cins ve tatlardaki meyve çeşitliliği de bilinir.

Eğitim[değiştir | kaynağı değiştir]

İlçede ilköğretim okulları, Anadolu lisesi ve Kağızman Lisesi ile beraber Kafkas Üniversitesi'ne bağlı Kağızman Meslek Yüksekokulu bulunmaktadır. Ayrıca ilçede Özel Fem Dershanesi ve belediyeye bağlı Kağızman Halkevi de eğitim-öğretime destek olmaktadırlar.

Kağızman Meslek Yüksekokulunda maliye, muhasebe, işletme, bankacılık ve sigortacılık, büro yönetimi ve sekreterlik bölümleri bulunmaktadır.

Ulaşım[değiştir | kaynağı değiştir]

Iğdır'dan hareket eden şehirler arası otobüs firmaları ile ülkemizin önemli merkezleri olan İstanbul, Ankara, İzmir, Eskişehir, Bursa, Antalya ve diğer yerlere her gün düzenli ulaşım sağlamak mümkündür.

Kars havaalanına da 70 km uzaklıktadır.

Nüfus[değiştir | kaynağı değiştir]

Yıl Toplam Şehir Kır
1965[8] 39.449 9.417 30.032
1970[9] 42.865 10.236 32.629
1975[10] 45.459 11.517 33.942
1980[11] 46.612 13.236 33.376
1985[12] 50.167 14.855 35.312
1990[13] 49.129 15.274 33.855
2000[14] 48.908 21.685 27.223
2007[15] 50.585 23.012 27.573
2008[16] 49.902 18.258 31.644
2009[17] 48.790 17.156 31.634
2010[18] 48.792 17.114 31.678
2011[19] 48.898 17.597 31.301
2012[20] 47.093 17.999 29.094
2013[21] 47.445 18.493 28.952
2014[22] 46.687 18.653 28.034

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ http://www.kagizman.gov.tr/
  2. ^ a b http://kars.yerelnet.org.tr/il_ilce_koordinat.php?iladi=KARS
  3. ^ "2014 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 10 Şubat 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6WFD3iaOa. Erişim tarihi: 10 Şubat 2015. 
  4. ^ "KAĞIZMAN’DA TARİHİ VE ARKEOLOJİK ARAŞTIRMALAR", Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Sayı: 1, Bahar 2008, Sf:73-92, Alpaslan Ceylan
  5. ^ "KARS VE ÇEVRESİNDE RUS YÖNETİMİ (KARSKAYA OBLAST 1878-1917)", Bürkan Serbest- N. Savaş Demirci
  6. ^ "KAĞIZMAN’DAKİ RUS İŞGAL DÖNEMİ KONUT MİMARİSİ’NDEN ÖRNEKLER", AVRASYA Uluslararası Araştırmalar Dergisi Cilt:2, Sayı:4, Ocak 2014, Bülent Oral
  7. ^ Kağızman Kaymakamlığı
  8. ^ "1965 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BsppMmFq. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  9. ^ "1970 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BtnXU5ct. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  10. ^ "1975 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6Btq5p4kt. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  11. ^ "1980 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BtugPHE4. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  12. ^ "1985 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6Btwl6ql4. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  13. ^ "1990 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BtyO6mTk. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  14. ^ "2000 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6Bu0WSF34. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  15. ^ "2007 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6Bu20fhBd. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  16. ^ "2008 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6Bu3oMhlB. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  17. ^ "2009 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BuD2Dn8E. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  18. ^ "2010 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BuFd7RP1. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  19. ^ "2011 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BuGvpvs5. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  20. ^ "2012 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 20 Şubat 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6EZxksANs. Erişim tarihi: 8 Mart 2013. 
  21. ^ "2013 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 15 Şubat 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6NPUwlgM0. Erişim tarihi: 15 Şubat 2014. 
  22. ^ "2014 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 10 Şubat 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6WFD3iaOa. Erişim tarihi: 10 Şubat 2015. 
  • Kağızman’a Ismarladım Nar Gele, Mücahit ÖNAL, 2000
  • Rohat Alakom, Kağızman - Kars'ın Tadı Tuzu, Kağızman Belediyesi, 2012

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]