Osmanlı Kıbrısı

Vikipedi, özgür ansiklopedi
(Kıbrıs Eyaleti sayfasından yönlendirildi)
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla
Kıbrıs Eyaleti
Eyalet-i Kıbrıs (Osmanlı Türkçesi)
Osmanlı İmparatorluğu Eyaleti

1571-1660
1745-1748

Arma of Kıbrıs Eyaleti

Arma

Location of Kıbrıs Eyaleti
Osmanlı egemenliğindeki Kıbrıs (1609)
Merkez Lefkoşa
Tarih
 - Kuruluş 1571
 - Kaldırılış 1748
Bugün parçası  Kıbrıs Cumhuriyeti
 Kuzey Kıbrıs

Kıbrıs, 1570'te başlayan Osmanlı-Venedik Savaşı'nda Osmanlı İmparatorluğu tarafından ele geçirilmesinin ardından, 1878'e dek Osmanlı idaresinde kaldı. 1571[1]-1670[2] yılları arasında arasında ayrı bir eyalet statüsünde varlığını sürdürdü. Eyaletin yönetim merkezi Dağ Kazâsı'nda yer alan Lefkoşa oldu.[1]

Kıbrıs, Lala Mustafa Paşa komutasındaki ordu ve Piyale Paşa komutasındaki donanma ile birlikte[3] yaya 60.000 kişiden oluşan Osmanlı Ordusu, 2 Temmuz 1570'te Limasol’a çıkması[4] ve 4 Ağustos 1571'de Mağusa'nın[5] Venedikli Mağusa Kale komutanı Bragadino’nun 5 maddelik bir antlaşmayla kaleyi teslim etmesiyle[1] sonuçlanan bir seferle Osmanlı İdaresine girdi.[6]

15 Eylül 1570 tarihinde Lala Mustafa Paşa, tören ile Lefkoşa şehrine girdi.[7] Osmanlı İmparatorluğu, Ortadokslara serbestçe kilise kurma ve gelişme imkânı sağladı.[8] Böylece adada Katolik Kilisesi etkinliğini kaybetti ve Ortodoks Kilisesi gelişti.[9]

1571 yılında Kıbrıs'ta yapılmış bulunan nüfus sayımında yerli halkın nüfusu 150.000'dir. Burada bulunan Türk askeri ise 30.000 kadardır.[10] 1572 tarihinde nüfus araştırmalarına göre Mesarye ve Mazato bölgesindeki 76 köyde hiçbir insanın yaşamadığı belirlendi.[1] 22 Eylül 1572 tarihinde[11] çıkan genel iskân kanunuyla Karaman'dan adaya göç ettirilen Türkler[12] ve Beyşehir, Ürgüp, Niğde, Aksaray, Akşehir gibi[11] Anadolu'nun orta kesiminde kalan şehirlerinden aileler getirilerek yerleştirildi.[13] Göç eden aileler iki veya üç sene vergi vermekten muaf tutuldular.[1]

Ele geçirilmesinden sonra Kıbrıs, beylerbeyliği idaresi ilan edildi[14] ve Avlonya Sancağı'nın sancakbeyi Muzaffer Paşa adanın beylerbeyi oldu.[1] Kıbrıs Kanunnâmesi çıkana kadar eyalet Karaman Vilâyeti Kanunnâmesi ile idare edildi.[1] Kısa bir süre sonra ise mülkî bir yapılanmaya gidilerek Lefkoşa merkezli 16 kazâya ayrıldı.[15]

Girit Savaşı sonrasında eyaletin nüfus oranında azalma ve ada üzerindeki ticarî ilişkilerin bozulmasıyla[16] vergi gelirlerinin düşmesine neden oldu.[15] Bu nedenle 1670 tarihinde Ege adalarını ve Girit'i idare eden Kaptanpaşalık'a bağlandı.[14]

İdari birimleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Kıbrıs tarihi

Cyprus blank 1.svg

İlk Çağ

Kıbrıs (Roma eyaleti)
Tapınak Şövalyeleri
Lüzinyanlar
Lüzinyanlı Guy
Kıbrıs Krallığı
Caterina Cornaro

Osmanlı dönemi

Osmanlı-Venedik Savaşı Lala Mustafa Paşa
Kıbrıs Kanunnâmesi
Kıbrıs Eyaleti
Boyacıoğlu Mehmet İsyanı
Cezayir-i Bahr-i Sefid

Birleşik Krallık dönemi

Kıbrıs Sözleşmesi
Kıbrıs İdaresi
1921 Enosis Plebisiti
Kıbrıs Maden Şirketi grevi
1931 Kıbrıs ayaklanması
1950 Kıbrıs enosis referandumu

Modern tarih

Zürih ve Londra Antlaşmaları
1963-1964 olayları
15 Temmuz Darbesi
Kıbrıs Harekâtı
Annan Planı

Kıbrıs Eyaleti'nde yer alan 16 kaza şu şekildeydi;[15]

  • Tuzla Kazâsı
  • Limasol Kazâsı
  • Piskopi Kazâsı
  • Gilan Kazâsı
  • Evdim Kazâsı
  • Magosa Kazâsı
  • Karpas Kazâsı
  • Dağ Kazâsı
  • Değirmenlik Kazâsı
  • Baf Kazâsı
  • Kukla Kazâsı
  • Hırsofi Kazâsı
  • Omorfo Kazâsı
  • Mesarye Kazâsı
  • Girne Kazâsı
  • Lefkoşa (Dağ Kazâsı içinde yer alan merkezî kazâ)

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ a b c d e f g Sarınay, Yusuf., (Ed.) (2000). Osmanlı İdaresinde Kıbrıs (Nüfusu-Arazi Dağılımı ve Türk Vakıfları). Aktaş, Necati; Gültepe, Necati; Kaplan, Mustafa (Osmanlı Arşivi Daire Başkanlığı, Yayın Nu: 43 bas.). Ankara: T.C. Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü. ss. 17. sayfa. ISBN 975-192-592-4. 
  2. ^ Çevikel, Nuri (Temmuz 2006). Kıbrıs'ta Osmanlı Mirası (1570-1960). İstanbul: 47 Numara Yayıncılık. ss. 167. sayfa. ISBN 9944-328-00-6.  Bilinmeyen parametre |ilkyayıntarihi= görmezden gelindi (yardım)
  3. ^ Hacı Osman Yıldırım, Hasan Çağlar, Vahdettin Atik, a.g.e., s. 51.
  4. ^ "Hürriyet ansiklopedik yıllığı", sf. 198, Hürriyet (1975).
  5. ^ Ali Efdal Özkul, Aydın Özkul, "Kıbrıs'ın sosyo-ekonomik tarihi, 1726-1750", sf. 38, İletişim Yayınları (2005).
  6. ^ Ahmet C.Gazioğlu, Kıbrıs Türk Tarihi, Türk Dönemi 1570–1878, Lefkoşa; Kıbrıs Araştırma ve Yayın Merkezi, 1994, s.35-83.
  7. ^ Yusuf Küçükdağ, "Türk tasavvuf araştırmaları", sf. 209, Çizgi Kitabevi (2005).
  8. ^ Erdinç Sancar, "21. yüzyıl stratejilerinde Türk denizcilik tarihi", sf. 174, IQ Kültür Sanat Yayıncılık (2006).
  9. ^ Alasya, Halil Fikret. Tarihte Kıbrıs; 10. sayfa, Kıbrıs Türk Kültür Derneği Genel Merkezi, 1988.
  10. ^ Halil Fikret Alasya, "Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti ", sf. 2, Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü (1987).
  11. ^ a b Sarınay, Yusuf (Ankara, 2000). a.g.e, 18.sayfa.
  12. ^ Pierre Oberling, Mehmet Erdoğan, "Bellapais'e giden yol", sf. 1, Genelkurmay Basımevi (1987).
  13. ^ Göyünç, Nejat. "Kıbırs'ta Türk İdaresi". Türk Federasyon. 11 Ocak 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2009-05-14. 
  14. ^ a b Çevikel, Nuri (İstanbul, Temmuz 2006). a.g.e, 145.sayfa.
  15. ^ a b c Sarınay, Yusuf (Ankara, 2000). a.g.e, 19.sayfa.
  16. ^ Çevikel, Nuri (İstanbul, Temmuz 2006). a.g.e, 320.sayfa.

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]