Osmanlı Arabistanı

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla
1914'te Arap Yarımadası

Osmanlı Arabistanı, Arap Yarımadası'nın 1517-1918 yılları arasında Osmanlılar tarafından yönetildiği dönemdir. Osmanlı'nın bu bölgedeki kontrol gücü, 4 asır boyunca devlet otoritesinin gücüyle orantılı olarak değişmiştir.[1][2]

Tarih[değiştir | kaynağı değiştir]

İlk dönem[değiştir | kaynağı değiştir]

16. yy'de Osmanlı, Arap Yarımadası'nın kıyılarını (Kızıldeniz ve Basra Körfezi) doğrudan kontrolü altına aldı. İç kısımlarıysa, içişlerinde özerk olarak bıraktı. Bunu nedeniyse; Portekizlilerin Kızıl Deniz'e saldırmasını engellemek ve Hint Seferleri'ni gerçekleştirebilmekti.[3] 1578'den itibaren Mekke Şerifliği, iç kısımlara seferler düzenleyerek yerel kabileleri kontrol altında tutmaya başladı.[4]

Suudi Hanedanlığı'nın ortaya çıkışı, 1744'te hanedanın kurucusu olan Muhammed ibn Suud'un Necid'de kendi güçleriyle Muhammed bin Abdülvahhab'ın güçlerini birleştirmesiyle olmuştur.[5][6] Bu ittifak, şu anki Suudi Arabistan'ı yöneten hanedanın temeli olmuştur.[7]

Suudi Devleti'nin ortaya çıkışı[değiştir | kaynağı değiştir]

İlk Suudi Devleti, 1744'te Riyad'da kurulduktan sonra hızla genişledi ve günümüz Suudi Devleti'nin çoğunu kontrol eder hale geldi.[8] Muhammed bin Abdülvahhab 1773'te imamlık görevinden çekilince, Suudilerin güney ve merkezi Necid'e yayılması tamamlanmış oldu.[9] 1780'lerde, kuzey kısımlar da Suudilere geçti.[9] 1792'de Lahsa, 1802'de Taif, 1804'te de Medine Suudilerin eline geçti.[9]

Bu devlet, 1818'de Kavalalı Mehmet Ali Paşa tarafından yıkıldı. 1824'te Necid'de, daha küçük olan, ikinci Suudi Devleti kuruldu.[10] 18. yy boyunca Arap Yarımadası'nın iç kısımları, Suudilerle Raşit Hanedanı arasındaki çekişmelere sahne oldu. 1891'de, Raşit Hanedanı galip geldi ve Suudiler Kuveyt'e sürgüne gönderildi.[11]

Osmanlı'nın dağılışı[değiştir | kaynağı değiştir]

20. yy'nin başında Osmanlı, göstermelik de olsa yarımadanın çoğunu kontrol etmeye devam ediyordu. Mekke Şerifliği Hicaz'da[12], kabilerlerse iç kısımlarda egemendi.[13][14]

1902'de, Suudiler Riyad'da geri döndü ve Necid'i tekrar ele geçirdi.[11] İhvan'ın desteğini alan Suudiler, 1912'de örügütün kurulmasından sonra hızlı bir şekilde yayıldı.[15] 1913'te Lahsa tekrar Suudilerin eline geçti.

1916'da Hüseyin bin Ali, birleşik bir Arap devleti kurmak amacıyla Britanyalıların desteğiyle Arap İsyanı'nı başlattı.[16] Her ne kadar 1918'e kadar isyan istenilen sonuca ulaşamasa da, Osmanlı'nın 1. Dünya Savaşı'ndan mağlup ayrılması nedeniyle Arap Yarımadası, İtilaf Devletleri kontrolüne girdi.[17]

İdari bölümleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Osmanlı toprakları[değiştir | kaynağı değiştir]

Suudi devletleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Diğer devletler[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Wayne H. Bowen (2008). The History of Saudi Arabia. Greenwood Publishing Group. s. 68. ISBN 978-0-313-34012-3. Erişim tarihi: 2013-06-12. 
  2. ^ Chatterji, Nikshoy C. (1973). Muddle of the Middle East, Volume 2. s. 168. ISBN 0-391-00304-6. 
  3. ^ William J. Bernstein (2008). A Splendid Exchange: How Trade Shaped the World. Grove Press. s. 191. ISBN 978-0-8021-4416-4. Erişim tarihi: 2013-06-12. 
  4. ^ James Wynbrandt (2010). A Brief History of Saudi Arabia. Infobase Publishing. s. 101. ISBN 978-0-8160-7876-9. Erişim tarihi: 2013-06-12. 
  5. ^ Bowen, Wayne H. (2007). The history of Saudi Arabia. ss. 69–70. ISBN 978-0-313-34012-3. 
  6. ^ Harris, Ian; Mews,Stuart; Morris, Paul; Shepherd, John (1992). Contemporary religions: a world guide. s. 369. ISBN 978-0-582-08695-1. 
  7. ^ Faksh, Mahmud A. (1997). The future of Islam in the Middle East. ss. 89–90. ISBN 978-0-275-95128-3. 
  8. ^ "Reining in Riyadh" by D. Gold, 6 April 2003, NYpost (JCPA)
  9. ^ a b c Tim Niblock (2013-01-11). Saudi Arabia: Power, Legitimacy and Survival. Routledge. s. 12. ISBN 978-1-134-41303-4. Erişim tarihi: 2013-06-12. 
  10. ^ "The Saud Family and Wahhabi Islam". Library of Congress Country Studies.
  11. ^ a b "History of Arabia". Encyclopaedia Britannica Online. 3 Mayıs 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 June 2011. 
  12. ^ Anderson, Ewan W.; Fisher, William Bayne (2000). The Middle East: geography and geopolitics. s. 106. ISBN 978-0-415-07667-8. 
  13. ^ Murphy, David (2008). The Arab Revolt 1916–18: Lawrence Sets Arabia Ablaze. ss. 5–8. ISBN 978-1-84603-339-1. 
  14. ^ Al Rasheed, Madawi (1997). Politics in an Arabian oasis: the Rashidis of Saudi Arabia. s. 81. ISBN 1-86064-193-8. 
  15. ^ Dekmejian, R. Hrair (1994). Islam in revolution: fundamentalism in the Arab world. s. 131. ISBN 978-0-8156-2635-0. 
  16. ^ Tucker, Spencer; Roberts, Priscilla Mary (205). The Encyclopedia of World War I. s. 565. ISBN 978-1-85109-420-2. 
  17. ^ Hourani, Albert (2005). A History of the Arab Peoples. ss. 315–319. ISBN 978-0-571-22664-1.