Hafız Esed

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Hafız Esed
Suriye Devlet Başkanı
Görev süresi
22 Şubat 1971 – 10 Haziran 2000
Başbakan Abdul Rahman Kleifawi
Mahmoud al-Ayyubi
Muhammad Ali al-Halabi
Abdul Rauf al-Kasm
Mahmoud Zuabi
Muhammad Mustafa Mero
Yerine geldiği Ahmed el-Hatib
Yerine gelen Beşar Esed
Suriye Başbakanı
Görev süresi
21 Kasım 1970 – 3 Nisan 1971
Devlet Başkanı Ahmed el-Hatib
Yerine geldiği Nureddin el-Atasi
Yerine gelen Abdul Rahman Kleifawi
Kişi bilgileri
Doğum 6 Ekim 1930(1930-10-06)
Kardaha, Lazkiye, Fransız Suriye Mandası
Ölüm 10 Haziran 2000 (69 yaşında)
Şam, Suriye
Partisi Arap Baas Hareketi (1946–1947)
Arap Sosyalist Baas Partisi (1947–1966)
Şam merkezli Baas Partisi (1966–2000) (NPF)
Eşi Aniseh (née Makhluf)
Dini Nusayrilik (Şii İslam)
İmzası
Askeri hizmeti
Branşı Suriye Hava Kuvvetleri
Hizmet yılları 1955-1972
Rütbesi General

Hafız Esed (حافظ الأسد) (d. 6 Ekim 1930, Kardaha, Lazkiye - ö. 10 Haziran 2000, Şam) 1971-2000 arasında Suriye devlet başkanı.

İlk yılları[değiştir | kaynağı değiştir]

Lazkiye'nin Kardaha şehrinde, dünyaya gelen Esed, 1955'te Humus Askeri Akademisini pilot subay olarak bitirdi. 1958'de havacılık eğitimini geliştirmek için SSCB'ye gönderildi. Daha sonra bir hava filosunun komutanlığına getirildi. Suriye'nin, Birleşik Arap Cumhuriyeti'nden çekilmesine karşı çıktığı için, 1961'de Silahlı Kuvvetlerden ihraç edildi. Baas Partisi'nin askeri kanadında kilit bir görev üstlendi ve 1963'te gerçekleştirilen darbede önemli rol oynadı. 1965'te Hava Kuvvetleri komutanlığına getirildi, ardından şubat 1966'da savunma bakanı oldu. 1969-1970 yılları arasında Baas Partisi'nin sivil ve askeri kanatları arasında baş gösteren iktidar mücadelesinde etkin biçimde yer aldı. Bu çatışmayı doruğa çıkaran Ürdün'deki iç savaşa müdahalenin ardından, 13 Kasım 1970'te kansız bir askeri darbeyle iktidarı ele geçirdi. Mart 1971'de yapılan şâibeli bir halk oylamasıyla da devlet başkanı seçildi.

Devlet başkanlığı[değiştir | kaynağı değiştir]

Baas Partisi genel sekreterliğini de üstlenen Esed, öteki Arap devletleriyle ilişkileri geliştirerek Suriye'yi Arap Dünyası içinde itildiği yalnızlıktan kurtarma yönünde adımlar attı. Bununla birlikte Irak'taki Baas yönetimiyle çatışma politikasını sürdürdü. Ekim 1973'te İsrail'e savaş açan Mısır'ın yanında yer aldı ama savaştan sonra izlenecek politikalar konusunda Mısır yönetimiyle de görüş ayrılığına düştü.

Sonraki yıllarda SSCB ile ilişkilerini geliştirdi. 1980'de SSCB ile imzalanan yirmi yıllık dostluk ve işbirliği antlaşmasını, 1982'de SSCB'den silah ve teknik yardım almayı öngören bir başka antlaşma izledi. 1984'te bu ülkeye yaptığı geziyle ikili ilişkileri daha da ileriye götürdü.

Filistin Kurtuluş Örgütü'ne geniş destek verdi; ancak FKÖ yönetimiyle ortaya çıkan anlaşmazlık üzerine, bu örgüt içinde Suriye'ye bağlı yeni örgütler oluşturmaya çalıştı. 1991'de FKÖ lideri Yaser Arafat'la ilişkilerini düzeltti.[kaynak belirtilmeli]

1976'da birçok Arap ülkesinin muhalefetine karşın, Lübnan'daki iç savaşı sona erdirmek amacıyla askeri müdahalede bulundu. Altı yıl boyunca Lübnan'ın büyük bir bölümünü işgal altında tutan Suriye birlikleri, İsrail'in 1982'de Lübnan'a girmesi üzerine kuzey ve kuzeydoğudaki eski mevzilerine çekildi.

1979'daki ittifak girişiminin sonuçsuz kalmasından sonra Irak'la yeniden başlayan çekişme, 1982'de Suriye-Irak sınırının ve Suriye'den geçen Irak'a ait petrol boru hattının kapatılmasına yol açtı. Bunun üzerine Esed yönetimi, İran-Irak Savaşı'nda Irak'a karşı İran'ı destekledi. 1991'deki Körfez Savaşı sırasında Irak'a karşı uluslararası koalisyon güçlerini desteklemesi Esed'i Ortadoğu'daki en güçlü Arap önder durumuna getirdi.

Hiçbir zaman siyasi olarak tanımadığı ve Siyonist varlık olarak nitelendirdiği İsrail ile uzlaşmaya dayalı barış girişimlerine karşı takındığı katı tutumu 1980'lerin ortalarında bir ölçüde yumuşatarak Batılı ülkelerle diyalog kurmaya önem verdi. 1990'larda Sovyet desteği kesildikten sonra ABD'nin de baskısıyla Golan Tepeleri'ni geri almak için yapılan görüşmeler sonuçsuz kaldı.

Suriye yönetimi Türkiye ile yaşadığı su sorunu ile alakalı olarak PKK'ya verdiği destekten dolayı özellikle 1990'lı yılların sonlarında bu ülkeyle ilişkiler gittikçe gerginleşti.

Parti ve devlet yönetimindeki kişisel denetimini sürdüren Esed; 1978, 1985, 1991 ve 1999'da dört kez daha devlet başkanlığına seçildi. 2000 yılının Haziran ayında akciğer kanserinden öldü.

Hama Katliamı[değiştir | kaynağı değiştir]

Ana madde: Hama Katliamı

Esed yönetimi ülke içinde özellikle Müslüman Kardeşler'in muhalefetiyle karşılaştı. Müslüman Kardeşler'in Hama'da bulunan üyelerini ele geçirme gerekçesiyle Suriye Ordusu, 2 Şubat 1982'de Hama'ya saldırdı ve on bin ile yirmi bin arasında sivil Hamalı ordu ateşiyle öldürüldü.[kaynak belirtilmeli] Bu olay Hama Katliamı olarak bilinir.