Böriler

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Türk tarihi
Kashgari map.jpg

Böriler ya da Börüoğulları, Büyük Selçuklu Devleti'ne tabi bir devlet olan Şam ve çevresinde kurulmuş bir atabeylikdir.

Büyük Selçuklu Devleti yörel idaresinde önemli yörel bölgelerde merkezden tayin edilen valiler tarafından yapılmakta idi. Devlet merkezinden uzak olan yörel bölgelerin bir kısmı Selçuklu hanedanından olan tabi hükümdarlar tarafından yöneltilmekte idi ve bu Selçuklu hanedanından yöneticiler Sultan veya Melik ünvanları taşımaktaydilar. Örneğin Suriye Selçuklu Devleti ilk kurulduğu zaman Selçuklu hanedanından olan ve Sultan veya Melik ünvanı taşıyan Tutuş yönetimi altında bir tabi devletti. Merkezden uzak olan yörel bölgelerden bir kısmı kalıtsal olan ama Selçuklu hanedanından olmayan hükümdarlar tarafından idare edilmekte idi. Bu tip tabi hükümetlerin bazılarının hükümdarları "Atabey" olarak ve yönettikleri tabi devlet Atabeylik olarak isimlendirilmekte idi. Bunlardan en önemlilerinden biri Muhiddin Bektaş'ın tahttan indirilmesi ile sona eren Suriye Selçuklu Sultanlığı Şam Meliliğini takip eden Tuğtekin idaresindeki Böriler Şam Atabeyliği idi. [1]

Muhiddin Bektaş'in 8 Haziran 1104'de tahttan indirilmesinden itibaren Şam bölgesindeki tabi devleti effektif olarak idare eden Zahiriddin Tuğtekin yine Şam'ı idarede devam etti. Ama o ve ahvadına Şam Atabeyliği olarak anılan bu bölgenin idaresi kalıtsal olarak verildi. Bu tabi ama Tuğtekin'in ahfadından kalıtsal hukumdarlar tarafından idare edilen devlete Böriler Şam Atabeyliği adı verildi. Tuğtekin'den sonra Böriler hanedanından 7 kişi Şam Atabeyliği adlı tabi devlet idarecileri olarak Büyük Selçuklu Devleti'nin Şam bölgesini yönetmişlerdir.

Böriler Hanedandan ikinci atabey Tuğtekin'in oğlu Tac El-Mülk Böri idi. "Kurt" anlamına gelen böri adını taşıdığı için Şam Atabeyliğini yöneten hanedan da bu adla tanınır olmuştur.

Böriler Şam Atabeyi Mucireddin Abak'in atabeylik döneminde Temmuz 1148'de İkinci Haçlı Seferi sırasında Haçlıların Şam'a hücumlarını neticesiz bırakmayı başarmışlardır.

Son Böriler Şam Atabey'i Mucireddin Abak olup 26 Nisan 1154'te Şam dahil tüm toprakları bir diğer atabeylik Zengiler tarafından fethedilince tarih sahnesinden silindiler.

Hükümdarları sırasıyla şunlardır:

Soyağacı[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynaklar[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Sevim, Ali ve Mercil, Erdoğan (1995), Selçuklu Devletleri Tarihi: Siyaset, Teşkilât ve Kültür, Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları No.19 ISBN 9789751606907

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Amin Maalouf, (Tr. çev. Mehmet Ali Kılıçbay) (1998), Arapların Gözüyle Haçlı Seferleri, İstanbul:Telos Yayıncılık ISBN 975-545-092-0
  • R. LeTourneau, "Burids" Kaynak:H.A.R.Gibb, J.H.Kramers, E. Levi Provencal ve J. Schacht (ed) (1986) The Encyclopedia of Islam, Vol. I, Brill (İngilizce)
  • René Grousset, (1936 , Son bas. 1999) Histoire des croisades et du royaume franc de Jérusalem, Paris : Perrin, (Fransızca)