Ayrımcılık
| Makale serilerinden |
 |
Ayrımcılık, bir kişiye ya da gruba, belli özelliklerinden dolayı önyargılı davranmaya denir.[1] Bu davranış, pozitif ya da negatif yönde olabilir. Ancak, ayrımcılık dendiğinde genellikle negatif anlam anlaşılır. Ayrımcılık bir siyasî, dinî tercihi benimseyenlere (dinî ayrımcılık) ya da bir ırka, cinsel yönelime, cinsiyete, yaşa karşı olabilir (bkz: ırkçılık; homofobi; bifobi; cinsiyet ayrımcılığı; transfobi; yaşçılık). Bazı çalışmalar, istihdamın engelli bireyler için faydalı olabileceğini ve onların ruh sağlığı ile iyi oluşlarını sürdürmelerine yardımcı olduğunu göstermektedir. İş, bireyler için ortak bir amaç duygusu, sosyal temas, statü ve faaliyet gibi temel ihtiyaçları karşılayabilir ve bu sayede sosyal izolasyonu azaltabilir.[2]
Diğer araştırmalar ise istihdamın her zaman faydalı olmadığını, özellikle engelli bireylerin ihtiyaçları dikkate alınmadığında olumsuz sonuçlar doğurabileceğini göstermektedir. Özellikle Avrupa’da çalışma çağındaki nüfusun azalması, engelli bireylerin iş gücü piyasasında ekonomik nedenlerle daha değerli bir kaynak olarak görülmesine yol açmaktadır.[3]
Amerika Birleşik Devletleri’nde Americans with Disabilities Act, hem binalara hem de hizmetlere eşit erişimin sağlanmasını zorunlu kılmaktadır. Bu düzenleme, Birleşik Krallık’taki Equality Act 2010 gibi diğer ülkelerdeki benzer yasalarla paralellik göstermektedir.
Mikroagresyon
[değiştir | kaynağı değiştir]Mikroagresyonlar, marjinalleştirilmiş topluluklardan bireylere yönelik eşitsizlikleri ve kalıp yargıları sürdüren, çoğu zaman örtük veya dolaylı olan küçük ve gündelik etkileşimler olarak tanımlanır. Bu etkileşimler, hâlihazırda baskı deneyimleyen gruplara zarar veren yapısal adaletsizliklerin devamını sağlar. Bu terim ilk olarak Derald Wing Sue (2010) tarafından, ince ve dolaylı ırksal etkileşimleri tanımlayan bir şemsiye kavram olarak ortaya atılmıştır; ancak zamanla transfobi, yabancı düşmanlığı, homofobi, cinsiyetçilik ve sağlamcılık (ableism) gibi diğer ayrımcılık biçimlerini de kapsayacak şekilde genişletilmiştir.[4]
Önyargı, kalıp yargılar ve ayrımcılık
[değiştir | kaynağı değiştir]Önyargı, kalıp yargılar ve ayrımcılık, sosyal psikolojide birbiriyle ilişkili ancak farklı kavramlardır. Kalıp yargılar, bir grubun üyelerine ilişkin genellenmiş inançları ifade ederken, önyargı bu grup üyelerine yönelik, çoğunlukla olumsuz, değerlendirmeleri ve tutumları içerir. Ayrımcılık ise bireylere, ait oldukları grup temelinde yöneltilen davranışları veya eylemleri ifade eder.[5]
Bu üç kavram birbiriyle bağlantılıdır; kalıp yargılar önyargılı tutumları etkileyebilir ve bu tutumlar da ayrımcı davranışlara yol açabilir. Ancak bu ilişki her zaman doğrudan değildir, çünkü sosyal, kültürel ve durumsal faktörler önyargıların davranışa dönüşüp dönüşmeyeceğini belirleyebilir.[6]
Araştırmalar ayrıca önyargı ve ayrımcılığın, tarihsel eşitsizlikler ve gruplar arası güç ilişkileri gibi daha geniş sosyal ve kültürel bağlamlar tarafından şekillendiğini göstermektedir. Bu faktörler, farklı toplumlarda önyargı ve eşitsiz muamelenin devam etmesine katkıda bulunur.[7]
Ayrıca bakınız
[değiştir | kaynağı değiştir]Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ↑ "Sosyal Politika Kavramları Sözlüğü" (PDF). ika.org.tr. Aralık 2012. s. 6. 23 Aralık 2015 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Kasım 2016.
- ↑ Vornholt, Katharina; Sjir Uitdewilligen; Frans J.N. Nijhuis (December 2013). "Factors Affecting the Acceptance of People with Disabilities at Work: A Literature Review". Journal of Occupational Rehabilitation. 23 (4): 463–75. doi:10.1007/s10926-013-9426-0. PMID 23400588.
- ↑ Vornholt, Katharina; Villotti, Patrizia; Muschalla, Beate; Bauer, Jana; Colella, Adrienne; Zijlstra, Fred; Van Ruitenbeek, Gemma; Uitdewilligen, Sjir; Corbière, Marc (10 October 2017). "Disability and employment – overview and highlights". European Journal of Work and Organizational Psychology. 27 (1): 40–55. doi:10.1080/1359432X.2017.1387536. ISSN 1359-432X.
- ↑ Sue, Derald Wing (2010). Microaggressions in Everyday Life: Race, Gender, and Sexual Orientation. John Wiley & Sons.
- ↑ Kite, Mary E.; Whitley, Bernard E. Jr.; Wagner, Lisa S. (2022). Psychology of Prejudice and Discrimination. Routledge.
- ↑ Kite, Mary E.; Whitley, Bernard E. Jr.; Wagner, Lisa S. (2022). Psychology of Prejudice and Discrimination. Routledge.
- ↑ Kite, Mary E.; Whitley, Bernard E. Jr.; Wagner, Lisa S. (2022). Psychology of Prejudice and Discrimination. Routledge.
 | Sosyoloji ile ilgili bu madde taslak seviyesindedir. Madde içeriğini genişleterek Vikipedi'ye katkı sağlayabilirsiniz. |