Keçi

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla
Vikipedi:TaksokutuVikipedi:Taksokutu
Keçi
Korunma durumu: Evcilleştirilen
Billy goat.jpg
Bilimsel sınıflandırma
Âlem: Animalia (Hayvanlar)
Şube: Chordata (Kordalılar)
Sınıf: Mammalia (Memeliler)
Takım: Artiodactyla
Familya: Bovidae
Alt familya: Caprinae
Cins: Capra
Tür: Capra aegagrus
Alt tür: C. a. hircus
Trinominal adı
Capra aegagrus hircus
(Linnaeus, 1758)
Sinonimler
Capra hircus

Keçi ya da evcil keçi (Capra aegagrus hircus), boynuzlugiller (Bovidae) familyasının Caprinae alt familyasından Capra cinsini oluşturan memelilere verilen ad. Evcil keçiler, Doğu Avrupa ve Orta Doğu'da yaşayan yaban keçisinden evcilleştirilmiş olup, insanlar tarafından ilk evcilleştirilen hayvanlardan biridir.[1] Keçiler ve koyunlar yakın akrabadır.

2011 senesinde BM Gıda ve Tarım Örgütü dünyada 924 milyondan fazla keçinin yaşadığını tahmin etmiştir.[2]

Etimoloji ve isimlendirme[değiştir | kaynağı değiştir]

Keçi ismi Eski Türkçe keçi anlamına gelen eçkü sözcüğü ile eş kökenlidir. Güneybatı Oğuz dilleri dışında yer alan Türk dillerinde de keçi yerine eçkü ve benzer kelimelerin kullanımı yaygındır.[3] Keçilerin yavrusuna oğlak, erkeğine teke, bir yaşındaki erkek ve dişisine ise çepiş denmektedir. Oğlak, yavru anlamına gelen Eski Türkçe oġul sözcüğünden +Ak ekiyle türetilmiştir ve teke kelimesinin kökenleri de Eski Türkçeye dayanmaktadır.[4][5]

Yetiştirme ve kullanım[değiştir | kaynağı değiştir]

Yavru bir evcil keçi

Keçiler sarp yamaçlara rahat tırmanır, patika ve uçurumlar kenarında dolaşmaktan çekinmezler. Bundan dolayı zor geçitlere keçiyolu denir. Taze filiz ve yaprakları severler. Ağaçların büyüme zamanlarında yeni açılgınlarını yediklerinden baharda zararlı olabilirler. Son yıllarda yapılan araştırmalarda ormana zarar verdikleri tezini çürüten bilim insanları vardır.[kaynak belirtilmeli] Aksine ormanın yangına karşı korunmasına katkıda bulunduğuna dair tezler ortaya atılmıştır.[kaynak belirtilmeli] Yaşlı bir erkeğin önderliğinde sürü halinde gezerler. Ancak belirli mevsimlerde belirli alanlarda otlamaları engellenerek zararları engellenip, doğaya katkısından faydalanılabilir.

Keçilerin gebelik süreleri 23 hafta kadardır. Genellikle 1-2 yavru doğururlar. Yavruları kıllı ve gözleri açık doğar. Birkaç saat içinde annelerini takip etmeye başlarlar. Oğlaklar 6 ay içinde erginleşip üreyebilirler. Keçiler 15-18 yıl kadar yaşarlar, ancak yaşam ömürleri stres gibi çeşitli faktörler yüzünden kısalabilir.[6][7]

Evcil keçiler sütü, eti, derisi ve tiftiği için beslenir.[8] Keçilerden elde edilen kürke post adı verilir. Genelde keçilerin derileri eldiven, çanta ve ayakkabı yapımında, kılları ve yapağıları ise dokumacılıkta kullanılır. Keçi sütü az yağlı ancak besleyicidir.

Keçi cinsleri[değiştir | kaynağı değiştir]

300'e yakın farklı keçi cinsi bulunmaktadır.[9] Malta keçisi, boynuzsuz bir keçi cinsidir ve Saanen keçisi ile beraber dünyada en çok süt veren keçi cinslerindendir. Bu keçilerin yıllık laktasyonu 1000 kg civarındadır. Gerdanında memeye benzer iki uzantı mevcuttur. Beyaz ve uzun tüyleriyle dikkat çeken Keşmir ve Ankara keçisi, tiftiği çok beğenilen keçi cinslerindendir.

Türkiye'de kıl keçisi, tiftik keçisi, Kilis keçisi, Halep keçisi, Maltız keçisi ve Saanen keçisi olmak 6-7 çeşit keçi ırkı vardır.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "Breeds of Livestock; Goats: (Capra hircus)". Oklahoma State University Board of Regents. 
  2. ^ FAOSTAT, United Nations Food and Agriculture Organization 
  3. ^ https://www.nisanyansozluk.com/?k=ke%C3%A7i
  4. ^ https://www.nisanyansozluk.com/?k=teke
  5. ^ https://www.nisanyansozluk.com/?k=o%C4%9Flak
  6. ^ William S. Spector, (Ed.) (1956). Handbook of Biological Data. Saunders. 
  7. ^ "Teeth, Life Expectancy & How to estimate a goat's age". fiascofarm.com. 16 March 2009. 10 Mayıs 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 May 2009. 
  8. ^ Coffey, Linda, Margo Hale, and Ann Wells; "Goats: Sustainable Production Overview. 2007-02-04 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
  9. ^ Hirst, K. Kris. "The History of the Domestication of Goats". About.com. Accessed August 18, 2008.