Hizbullah (Türkiye)

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Hizbullah
Hizbullahî Kurdî[1]
Aktif olduğu dönem 1983[2] – günümüz
Lider Hüseyin Velioğlu 
İsa Altsoy[3]
Aktif olduğu bölge Türkiye, Irak, İran, Suriye
İdeoloji Sünni İslamcılık
İslamcılık
Kürtçülük
Marksizm-Leninizm karşıtlığı (özellikle PKK tarafından uygulanan)
Yasal durumu Türkiye Cumhuriyeti ve ABD tarafından terör örgütü ilan edilmiştir.[4]

Hizbullah (Türkçe: Allah'ın Partisi),[5] diğer adlarıyla Türk Hizbullahı veya Kürt Hizbullahı (KH)[3][6][7] (Kürtçe: Hizbullahî Kurdî),[8] Kürt[9][10][11], Sünni İslamcı ve çoğu faaliyetini Türkiye'de gerçekleştiren militanist örgüttür.[12][13][14] Örgütün şiddet eğilimli bir yapısı vardır ancak örgüt, 2000'ler ve sonrasında şiddet içerikli olmayan faaliyetlere odaklanmıştır.[15]

Tarihi[değiştir | kaynağı değiştir]

Örgüt, 1979/1980 yıllarında Diyarbakır'daki Vahdet kitapçısındaki toplantılarla oluşmaya başladı. Abdulvahap Ekinci'nin sahip olduğu bu kitapçıdaki toplantılar, Fidan Güngör ve Hüseyin Velioğlu tarafından düzenlenmekteydi. 1981 yılında Fidan Güngör, Menzil kitapçısını kurarken, 1982 yılında Hüseyin Velioğlu ise İlim kitapçısını kurdu. Örgüt, 1987'ye kadar bu kitapçılarda toplanarak faaliyetlerini sürdürdü.[16][17]Menzil ve İlim arasındaki çekişmeler

1987'de Hüseyin Velioğlu İlim kitapçısını Batman'a taşıdığında, liderlik ve militan faaliyetler üzerindeki farklı fikirler sonucu örgüt, iki kola ayrıldı.[18] Hüseyin Velioğlu liderliğindeki İlim kolu, hemen silahlı faaliyetlere başlama kanaatindeydi. Anlaşmazlıklar, iki grup arasında geçen kanlı çatışmalarla sonuçlandı.[19]

Örgüt, Batman dışında en çok Diyarbakır'ın Silvan ilçesinde etkiliydi, ayrıca uzun bir süre boyunca Yolaç köyünü merkez üssü olarak kullanmıştır.[18]

Faaliyetleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Zekât ve fitre adı altında esnaftan ve halktan zorla para toplayan örgüt,[20] 1990'ların başında, halihazırda yükselişe geçen Kürt ayrılıkçı hareketine doğrudan bir tehdit oluşturmuştur. Kürt Sünni İslamcı örgüt; şiddet ve cinayet gibi eylemlerini ilk başta PKK üzerine yoğunlaştırsa da; daha sonradan ahlaksız olarak kabul ettikleri kişileri de (alkol içenler, mini etek giyenler vs.) hedef almışlardır.[21] İki sinagogun, HSBC merkezinin ve İngiltere konsolosluğunun bombalandığı 2003 İstanbul saldırılarında da Hizbullah'ın parmağı olduğu öne sürülmüştür.[22] 1992’de, 2000’e Doğru dergisinin Diyarbakır temsilcisi Halit Güngen Hizbullahçılar tarafından öldürüldü.[23] Öldürülmesinden iki gün önce 2000’e Doğru dergisi, "Hizbullah Çevik Kuvvet Merkezinde Eğitiliyor” yazan çarpıcı bir kapakla çıkmış idi.

Derin devlet ile ilişkileri ve resmi destek[değiştir | kaynağı değiştir]

Eski bakan Fikri Sağlar, Siyah-Beyaz gazetesiyle yaptığı bir röportajda, ordunun Hizbullah'ı sadece kullanmakla kalmadığını, aynı zamanda bu örgütü kurup sponsorluğunu da yaptığını söylemiştir. Bu kararın 1985 yılında alındığından da söz eder.[24]

Yine de güvenlik güçleri, Hizbullah'a devrim sonrası İran tarafından para yardımı yapıldığını ve eğitim verildiğini; ayrıca İran'ın, Orta Doğu boyunca terör örgütleri vasıtasıyla İslami hükümetler kurmak istediğini iddia etmiştir.[25][26][27]

Haftalık 2000'e Doğru dergisi, 16 Şubat 1992'de görgü tanıklarının ve Hizbullah sempatizanlarının verdiği bilgiler doğrultusunda, örgüt üyelerinin Diyarbakır'daki çevik kuvvet merkezinde eğitim gördüklerini bildirmiştir. Bu konuyla ilgili makalenin yayımlanmasından iki gün sonra bu makalenin yazarı Halit Güngen, faili meçhul bir cinayete kurban gitmiştir.[19] Bir önceki sayısında devlet ve Hizbullah ilişkilerinden bahseden haftalık Gerçek dergisinin Diyarbakır temsilcisi Namık Tarancı, 20 Kasım 1992'de işyerine giderken vurularak öldürülmüştür. Özgür Gündem muhabiri Hafız Akdemir; Silvan'da Hizbullah tarzı çifte cinayet işledikten sonra kaçan suikastçilere yardım ve yataklık eden bir kişinin, altı hafta gözaltında tutulduktan sonra mahkemeye bile çıkmadan serbest bırakılmasıyla ilgili hazırladığı bir yazıdan sonra, 8 Haziran 1992'de Diyarbakır sokaklarından birinde vurulup öldürülmüştür.[19]

Türkiye'deki Meclis Araştırma Komisyonu'nun 1993 raporunda; Hizbullah'ın, Batman ilinde güvenlik güçleri tarafından siyasi ve askeri eğitim, ayrıca destek aldıkları anlatılmaktadır.[28][29]

JİTEM'in kurucusu olduğunu iddia eden Türk Kara Kuvvetleri'nden emekli albay Arif Doğan, 17 Ocak 2011'de Ergenekon davaları kapsamında mahkemede ifade verirken; Hizbullah'ı, PKK militanları ile savaşması ve karşı devrimci bir güç unsuru olması için, Hizbul-Kontr ("Kontralar Partisi") ismiyle kendisinin kurduğunu beyan etmiştir.[30]

İnsan kaynakları[değiştir | kaynağı değiştir]

Corry Görgü, militanların sayısını 20,000[14] kadar yüksek olduğunu ifade etmiştir, aynı sayı Center for Defense Information tarafından da bildirilmiştir.[31] 2002 Küresel Terörizmin Motifi raporunu temel alan, Amerikan Bilim Adamları Federasyonu'nun İstihbarat Kaynağı Programı tarafından sağlanan bilgilere göre örgütün birkaç yüz üyesi ve binlerce destekçisi vardır.[9] Ufuk Hiçyılmaz ise örgütün 1,000 kadar silahlı üyesi bulunduğunu bildirmiştir.[32]

Ceza davası[değiştir | kaynağı değiştir]

İstanbul'da birkaç iş adamının kaçırılması ve arkasından gelen Beykoz'daki bir ev baskınından sonra yurt genelinde Hizbullah taraftarlarına karşı aramalar ve operasyonlar başladı. 17 Ocak 2000'de Beykoz'daki bir operasyon sırasında Hüseyin Velioğlu öldürüldü ve Edip Gümüş ile Cemal Tutar göz altına alındı. Cemal Tutar'ın, Hizbullah'ın askeri kanat sorumlusu olduğu öne sürülürken, Edip Gümüş’ün de örgütün üst düzey yöneticilerinden biri olmakla itham edildi.[33]

Bunu takip eden zaman içerisinde başlıca Diyarbakır'da, Hizbullah üyesi olduğu ileri sürülen pek çok kişi mahkemeye sevkedildi. Birkaç defa zanlılardan bazıları işkence gördüklerini iddia etti. Bu tür iddialar Uluslararası Af Örgütü tarafından Acil Eylem planı kategorisinde belgelendi.[34] Edip Gümüş ve Cemal Tutar'ın itham edildiği duruşmada; zanlı Fahrettin Özdemir, 10 Temmuz 2000'de 59 gün boyunca gözaltında tutulduğunu ve işkence gördüğünü söyledi. Cemal Tutar ise, 11 Eylül 2000'de 180 gün boyunca gözaltında tutulduğunu söyledi.[33]

Hizbullah mahkemesi Aralık 2009'da sonuçlandı. Zanlılar çeşitli sürelerde hapis cezalarına çarptırıldı, Cemal Tutar ile Edip Gümüş’ün de aralarında bulunduğu 16 kişiye müebbet hapis cezası verildi.[35]

Sanıkların tahliyesi[değiştir | kaynağı değiştir]

Militan faaliyetler yaptıkları öne sürülerek tutuklanan Hizbullah'ın 23 üyesi; yakın zamanda Türk Ceza Kanunu üzerinde yapılan, mahkeme kararı olmaksızın tutuklu kalma süresini 10 yıl ile sınırlayan tasarı değişikliği doğrultusunda, 4 Ocak 2011'de tahliye edildi.[36] Ancak adli kontrol kapsamında karakola dönmeyen Hizbullah üyeleri kayıplara karıştı. [37]

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynaklar[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Türk Hizbullah / Kürt Hizbullah, turkishweekly.net
  2. ^ Growing Influence of the Hezbollah. Qantara.de (2006-12-29). Retrieved on 2011-02-09.
  3. ^ a b The Kurdish Ḥizbullāh in Turkey. Oxford Islamic Studies Online.
  4. ^ Türkiye'de Halen Faalıyetlerıne Devam Eden Başlica Terör Örgütlerı. Emniyet Genel Müdürlüğü.
  5. ^ Murder on the Bosporus :: Middle East Quarterly, June 2000, pp. 15–22, Meforum.org. Retrieved on 2011-02-09.
  6. ^ The real challenge to secular Turkey, The Economist, 31 Aug 2006
  7. ^ Middle East Quarterly (Murder on the Bosporus)
  8. ^ Turkish Hezbollah (Hizbullah) / Kurdish Hezbollah, Turkish Weekly
  9. ^ a b Turkish Hizballah. Fas.org. Retrieved on 2011-02-09.
  10. ^ [1][ölü/kırık bağlantı]
  11. ^ N – Appendix C: Background Information on Other Terrorist Groups. Web.archive.org. Retrieved on 2011-02-09.
  12. ^ Gareth Jenkins Tales from the crypt, Al-Ahram Weekly, 3–9 February 2000, Issue No. 467
  13. ^ [2][ölü/kırık bağlantı]
  14. ^ a b Corry Görgü: "Die Anschläge auf die Synagogen in Istanbul und die Rolle von Staat und Hizbullah" Attack on the synagogues in Istanbul and the Role of the State and Hebollah
  15. ^ A New Front in the PKK Insurgency / ISN. Isn.ethz.ch (2010-06-15). Retrieved on 2011-02-09.
  16. ^ Turkish sympathy for militants grows Common Dreams News Center
  17. ^ Report of a parliamentary commission; cited in the daily Cumhuriyet of 2 February 2000.
  18. ^ a b Mehmet Faraç, Cumhuriyet, 19 Ocak 2000
  19. ^ a b c Human Rights Watch: What is Turkey's Hizbullah?
  20. ^ "Hizbullah davasındaki mahkeme kararını bildiren Milliyet gazetesi.". 21 Mart 2007. http://www.milliyet.com.tr/2007/03/23/guncel/gun02.html. Erişim tarihi: 21 Ekim 2009. 
  21. ^ "Hizbullah davasındaki mahkeme kararını bildiren Milliyet gazetesi.". 21 Mart 2007. http://www.milliyet.com.tr/2007/03/23/guncel/gun02.html. Erişim tarihi: 21 Ekim 2009. 
  22. ^ Terrorized Turkey Evan Kohlmann tarafından (İngilizce)
  23. ^ radikal.com.tr
  24. ^ Cited in the Human Rights Watch report relying on the book of Faik Bulut and Mehmet Farac: Kod Adı: Hizbullah (Code name: Hizbullah), Ozan Publishing House, March 1999. (İngilizce)
  25. ^ The Turkish Counter-Terrorism Experience, Suleyman Ozeren, Organizational and Psychological Aspects of Terrorism, Ed. Centre of Excellence Defence against Terrorism, (IOS Press, 2008), 159.
  26. ^ Turkish Hezbollah, Encyclopedia of Terrorism, Ed. Harry W. Kushner, (Sage Publications Inc., 1993), 368-369.
  27. ^ The Kurdish Question and Turkish Foreign Policy, Kemal Kirisci, The future of Turkish foreign policy, Ed. Lenore G. Martin, Dimitris Keridis, (MIT Press, 2004), 295.
  28. ^ Akkoç v. Turkey, Application Nos. 22947/93, 22948/93, Judgement of 10 October 2000, European Court of Human Rights judgment concerning Akkoç v. Turkey case, section II, C (İngilizce)
  29. ^ Nazlı, Ilıcak (25 Ocak 2011). "TBMM üzerine gitsin". http://www.sabah.com.tr/Yazarlar/ilicak/2011/01/25/tbmm_uzerine_gitsin. Erişim tarihi: 6 Eylül 2012. 
  30. ^ Benjamin Harvey (18 Ocak 2011). "Turkey Officer Says He Created Local Hezbollah Group, Star Says (İngilizce)". Bloomberg News. http://www.bloomberg.com/news/2011-01-18/turkey-officer-says-he-created-local-hezbollah-group-star-says.html. Erişim tarihi: 18 Ocak 2011. 
  31. ^ In the Spotlight: Turkish Hezbollah, the article was written in December 2003. Retrieved 23 October 2009.
  32. ^ Maskeli Hizbullah'ın hedefi cemaatler; Turkish article published in the journal Aksiyon on 31 January 2005. Retrieved 23 October 2009.
  33. ^ a b An online edition of the Annual Report 2000 of the Human Rights Foundation of Turkey is available on the website of the Democratic Turkey Forum
  34. ^ See: EXTRA 64/01 of 14 September 2001 (Hacı Bayancık), UA 218/01 of 4 September 2001 (Hacı Elhunisuni), UA 209/01 of 22 August 2001 (Yasın Karadağ), UA 194/10 of 31 July 2001 (Edip Balık), UA 317/00 of 17 October 2000 (Fesih und Hatice Güler)
  35. ^ Hizbullah'a 10 yıl sonra 16 müebbet / Türkiye / Radikal İnternet. Radikal.com.tr (2009-12-31). Retrieved on 2011-02-09.
  36. ^ Sebnem Arsu (4 Ocak 2011). "After a Court Ruling, Turkey Frees 23 Suspected Militants". The New York Times. http://www.nytimes.com/2011/01/05/world/europe/05istanbul.html. Erişim tarihi: 5 Ocak 2011. 
  37. ^ "Hizbullahçılar kayıplara karıştı". Radikal. 12 Ocak 2011. http://www.radikal.com.tr/Radikal.aspx?aType=RadikalDetayV3&CategoryID=77&ArticleID=1036143. Erişim tarihi: 6 Eylül 2012. 

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]