Yemen imamları

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Yemen İmamlığı
الإمامة الزيدية
Coat of arms of the kingdom of Yemen (1956-1962).svg
Ülke Abbâsîler
Eyyûbîler
Memlûk Devleti
Osmanlı İmparatorluğu
Yemen Zeydi Devleti
Yemen Mütevekkilî Krallığı
Milliyet Arap
Ana hanedan Hasaniler
Kuruluş 15 Mart 897
Kurucu el-Hadi ila'l-Hakk Yahya
Mal varlığı Dârü'l-Hacer
Dârü'l-Beşir
Dâr as-Sa'd
Dârü'l-Şükri
Ünlü üyeleri İmam Yahya
El-Hadi ila'l-Hakk Yahya
El-Mu'ayyed Muhammed
Yıkılış 1 Aralık 1970
Son hükümdar Muhammed el-Bedir
Unvan(lar)
  • Yemen İmamı
  • Yemen Kralı
  • Amira
  • Seyfül Hak
  • Seyfülislam
  • Seyyid
  • Seyyida
Alt kolları
  • Rassidiler
  • Banu el-Rassi
  • Kasîmiler
  • Yemen imamları ve daha sonra Yemen kralları, Yemen'de Zeydi Şii İslam'ının kutsanmış dini ve siyasi liderleridir.Tarihçi İbn Haldun imamlardan başa gelmelerini sağlayan kabileden, Banu Rassi veya Rassiler olarak bahseder.[1] Orijinal Arap kaynaklarında Rassid terimi pek kullanılmaz. El-Mansur el-Kasîm bin Muhammed'in kurduğu Rassidilerin alt kolu olan Kasîmiler olarak da bilinir. 897'den itibaren Yemen'in bazı bölgelerinde dini ve siyasi yönetimini ellerinde tuttular. Bazen yönetim gücü imamlara değil, Memlûklerin, Osmanlıların valilerine aitti. İmamların; dini ilimler konusunda bilgili olması, savaşlarda Yemen'in reisi olduğunu kanıtlaması gerekiyordu. İmamlık iddiasında bulunanlar İslam'a çağrıda bulunurlardı. Bazen aynı anda iki imam olabiliyordu fakat bu durum çok nadirdir.[2] Birçok İmami'nin ( Şii mezhebinin On İki İmamcı ve İsmaililik) aksine, Zeydiler İmamlarına ilahi veya insanüstü nitelikler atfetmezler.[3]

    Tarihçe[değiştir | kaynağı değiştir]

    Kuruluş[değiştir | kaynağı değiştir]

    El-Hadi ila'l-Hakk Yahya adına 910'da San'a'da basılmış Altın Dinarlar

    İmamlar meşruluklarını çoğunlukla el-Kasim er-Ressî aracılığıyla İslam peygamberi Muhammed bin Abdulllah'ın soyuna dayandırdılar. El-Kasim er-Ressî'in oğlu ve ilk imam olan El-Hadi ila'l-Hakk Yahya 859'da Medine'de doğdu. Peygamber'in soyundan gelmesi, liderlik vasfı olması ve entelektüel olarak ünlendiği için Banu Futaym aşireti tarafından 893/4'te Yemen'e davet edildi.[4][5] Yemen'de düzeni sağladıktan sonra kendi adamları arasındaki disiplinsizlik nedeniyle geri dönmek zorunda kaldı ve Medine'nin güneybatısındaki el-Fara'ya döndü. Üç yıl sonra Yemen'deki Sa'dah kentine geldi. Kısa bir süre sonra imamlığını ilan etti ve "Müminlerin Komutanı" (Arapçaأمير المؤمنين, romanizeAmir-ûl el-Mûminin) unvanını, "Hakikât Rehberi" (Arapçaالهادي الحق, romanizeel-Ḥādi ila'l-hakk (veya kısaca el-Hadi)) hükümdarlığı unvanını aldı.

    El-Hadi, Yemen Zeydi Şii İslam'ına yönelik birçok sayıda reform, politika ve uygulama başlattı. El-Hadi çabaları sonunda Zeydiliği Yemen'de dini ve siyasi bakımdan baskın hale geldi. Ancak El-Hadi, egemenliğini tüm Yemen'de sağlamlaştıramadı. Kendisinin ve haleflerinin dini-politik yönetimini kabul etmeyen halk kesimlerinin isyanları oldu.[6]

    Yemen Zeydi Devleti[değiştir | kaynağı değiştir]

    Kasîmiler 1517'de Osmanlı'nın Yemen'i ilk fethinden sonra öne çıktı. el-Kasîm bin Muhammed, 1591'de El-Mansur Billâh unvanıyla kendini İmam olarak ilan edildi. Oğlu El-Mu'ayyed Muhammed tarafından1636'da Osmanlı'yı Yemen'den çıkartmayı başardı. Bundan sonra hanedan gücünü pekiştirdi ve egemenliğini bütün Güney Arabistan'a kadar genişletti. 18. yüzyılda veraset üzerindeki hanedan kavgaları yüzünden Yemen Zeydi Devleti zayıfladı. Bu zayıflık döneminde Osmanlı Hudeyde'yi yeniden fethetti ve ardından 1872'de başkent San'a'yı ele geçirdiler. Bundan sonra İmamlar bundan sonra Yemen'in yaylalarına ve kuzeydeki bazı küçük kasabaları biatı altına almaya devam etti.[7]

    Yemen Mütevekkilî Krallığı[değiştir | kaynağı değiştir]

    Yemen İmamı Muhammed bin Yahya'nın ölümünden sonra 4 Haziran 1904 (Osmanlı kaynaklarından Nisan 1904 olarak geçmektedir.) tarihinde Yemen İmamı oldu. Zeydi Mezhebi'ne göre o makama geçenlerin birtakım özellikleri arasında savaşçı da olmaları gerekiyordu. Bu vasıfların kendisinde var olduğunu tasdik ettirecek çare olarak babasından kalan haylice servet, silaha dayanarak Yemen kabilelerine isyandan sonra Yemen Vilayet'inin silahları ve hazinesini yağmalayı vadederek birçok kez isyana kalkıştılar.[8] İsyanlar karşısında binlerce insan ve kaynak kaybeden Osmanlı İmparatorluğu 1913 yılında İmam Yahya ile oturup Da'an Antlaşması'nı imzaladı. Osmanlılar, İmam Yahya'yı gelecekteki olası tüm rakiplerine karşı desteklemeyi ve Yemen Vilayeti'nden gelirlerinden ona yıllık 25.000 Lira vermeyi kabul etti. Buna karşılık olarak da İmam Osmanlı idaresi altında kalacak bölgelerde zekat toplamaktan vazgeçti.[9]

    Arap isyanlarında isyan etmeyen İmam Yahya 1918'de Kral unvanını alarak Yemen'in bağımsızlığını ilan etti. Ancak ülke neredeyse dış dünyaya kapalı kaldı, şiddet ve isyanlar her ne kadar Osmanlı idaresi gitmiş olsa da devam etti. Yahya, 1948 yılında suikasta uğradı ve yerine Ahmed bin Yahya geçti.[10] İmam Ahmed başa geçtikten sonra iki kardeşinin iki ciddi isyanı da dahil olmak üzere birçok isyanla karşı karşıya kaldı. İsyan eden herkesin kafasını kestirdi.[11] Ölümünden sonra geçen Muhammed El-Bedir'e Nasır yanlısı subaylar 1962 yılında darbe yaptı. Bu olay Suudlar tarafından desteklenen kralcılar ile Mısır tarafından desteklenen cumhuriyetçiler arasında uzun bir iç savaşa neden oldu. 1970 yılında Yemen Arap Cumhuriyeti'nin Arap Birliğince tanınmasıyla tam anlamıyla olmasa da barış sağlanmıştır.[12]

    Yemen İmamları Listesi[değiştir | kaynağı değiştir]

    Yemen Mütevekkilî Krallığı dönemindeki İmamlık tahtı

    Birçok Yemen imamı tanınmadığından ve yazılı kaynak bırakmadıklarından dolayısıyla bütün Yemen imamları kesin olarak bilinmemektedir. Doğrulanmış ve en kapsamlı liste alttaki gibidir:[13][14][15][16][17]

    • El-Hadi ila'l-Hakk Yahya (897–911)
    • El-Murtadạ́ Muhammed (911–913)
    • An-Nasîr Ahmed (913–934 ya da 937)
    • El-Muntahab el-Hasan (934–936 ya da 939)
    • El-Muhtar el-Kasım (936–956)
    • El-Mansur Yahya (934–976)
    • Ed-Da'i Yusuf (977–999) ilk kez
    • El-Mansur El-Kasim El-İyyani bin Ali (999–1002)
    • Ed-Da'i Yusuf (1002–1012) ikinci kez
    • El-Mehdi El-Hüseyin (1003–1013)
    • El-Mu'ayyed Ahmed bin el-Hüseyin (1013–1020)
    • Ebu Talib Yahya (1020–1033)
    • El-Mu'id li-Din Allah (1027–1030)
    • Ebu Haşim el-Hasan (1031–1040)
    • Ebûl Feth an-Nasîr ed-Deylemî bin el-Hüseyin (1038–1053)
    • El-Mûntesib el-Müchahit Hamza (1060–1067)
    • El-Mütevekkil Ahmed bin Süleyman (1138–1171)
    • El-Mansur Abdullah bin Hamza (1187–1217)
    • An-Nasîr Muhammed (1217–1226)
    • El-Hâdi Yahya bin Muhsin (1217–1239)
    • El-Mehdi Ahmed bin el-Hüseyin (1248–1258)
    • El-Hasan bin Vahas (1258–1260)
    • Yahya bin Muhammed as-Siraci (1261–1262)
    • El-Mansur el-Hasan bin Bedr ed-Din (1262–1271)
    • El-Mehdi İbrahim bin Ahmed ed-Din (1272–1276)
    • El-Mütevekkil el-Mutahhar bin Yahya bin el-Murtadạ́ (1276–1298)
    • El-Mehdi Muhammed (1301–1328)
    • El-Mu'ayyed Yahya bin Hamza (1328–1346)
    • An-Nasîr Ali bin Salah (1328–1329)
    • Ahmed bin Ali el-Fethi (1329–1349)
    • El-Vasîk el-Mutahhar (1349-1380 ya da 1399)
    • El-Mehdi Ali bin Muhammed (1349–1372)
    • El-Nasîr Muhammed Salah el-Din (1372–1391)
    • El-Mansur Ali (1391–1436)
    • El-Mehdi Ahmed bin Yahya bin el-Murtadạ́ (1391–1392)
    • El-Hadi Ali bin el-Mu'ayyed (1393–1432)
    • El-Mehdi Salah ed-Din bin Ali (1436–1445)
    • El-Mansur an-Nasîr bin Muhammed (1436–1462)
    • El-Mütevekkil el-Mutahhar bin Muhammed (1436–1474)
    • El-Mu’ayyed Muhammed (1462–1503)
    • An-Nasîr Muhammed bin Yusuf (1474–1488)
    • El-Hadi İzzeddin bin el-Hasan (1474–1495)
    • El-Mansur Muhammed bin Ali (1475–1504)
    • An-Nasîr el-Hasan (1495–1523)
    • El-Mütevekkil Yahya Şerif ed-Din bin Şems-ed-Din (1506–1555)
    • El-Mutahhar (1547–1572)
    • An-Nasîr el-Hasan bin Ali (1579–1585)
    • El-Mansur el-Kâsım bin Muhammed (1597–1620)
    • El-Mu'ayyed Muhammed (1620–1644)[18]
    • El-Mütevekkil İsmail (1644–1676)
    • El-Mehdi Ahmed bin el-Hasan (1676–1681)
    • El-Mu'ayyed Muhammed (1681–1686)
    • El-Mehdi Muhammed (1687–1718)
    • El-Mansur el-Hüseyin bin el-Kasîm (1716–1720)
    • El-Mütevekkil el-Kasîm bin el-Hasan (1716–1727)
    • An-Nasîr Muhammed bin İshak (1723-1754)
    • El-Mansur el-Hüseyin (1727–1748)
    • El-Mehdi Abbas (1748–1775)
    • El-Mansur Ali (1775–1809)
    • El-Mütevekkil Ahmed (1809–1816)
    • El-Mehdi Abdullah (1816–1835)
    • El-Mansur Ali (1835–1837) ilk kez
    • An-Nasîr Abdullah bin el-Hasan bin Ahmed (1837–1840)
    • El-Hadi Muhammed (1840–1844)
    • El-Mansur Ali (1844–1845) ikinci kez
    • El-Mütevekkil Muhammed bin Yahya (1845–1849)
    • El-Mansur Ali (1849–1850) üçüncü kez
    • El-Mansur Ahmed bin Haşim (1849–1853)
    • El-Mu'ayyed Abbas bin Abd ar-Rahman (1850-1880)
    • El-Mansur Ali (1851-1871) dördüncü kez
    • El-Hadi Galib (1851–1852) ilk kez
    • El-Mansur Muhammed bin Abdullah (1853–1890)
    • El-Mütevekkil el-Muhsin bin Ahmed (1855–1878)
    • El-Hadi Galib (1858–1872) ikinci kez
    • El-Mansur el-Hüseyin bin Muhammed bin el-Hadi (1859–1863)
    • El-Hadi Şerif ed-Din bin Muhammed bin Abdurrahman (1878–1890)
    • El-Mansur Muhammed bin Yahya Hamid ed-Din (1890–1904)
    • Yahya Muhammed Hamideddin Muhammed el-Mütevekkil (1904–1948)[19]
    • An-Nasîr Ahmed bin Yahya (1948–1962)
    • El-Mansur Muhammed el-Bedir (1962-1970)

    Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

    Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

    1. ^ HC, Kay (1892). Yaman: early medieval history (İngilizce). s. 185. 
    2. ^ Jane, Hathaway (2003). A Tale of Two Factions; Myth, Memory, and Identity in Ottoman Egypt and Yemen (İngilizce). s. 79–81. Erişim tarihi: 14 Haziran 2022. 
    3. ^ تاريخ ابن خلدون: ص93
    4. ^ Smith, G. Rex; Smart, J. R.; Bidwell, R. L. (Haziran 1994). New Arabian Studies (İngilizce). University of Exeter Press. ISBN 978-0-85989-452-4. 
    5. ^ W., Madelung (2004). The Encyclopaedia of Islam: al-Ḥādī Ila 'l-Ḥaḳḳ (İngilizce). s. 334–335. 
    6. ^ Cornelis, van Arendonk (1960). Les débuts de l'imamat zaidite au Yemen. Leiden (Felemenkçe). 
    7. ^ "Royalark:Yemen". 19 Haziran 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Haziran 2022. 
    8. ^ Kumandan, Hasan Muhiddin Paşa. Ah O Yemen – 1904 İsyanı. ISBN 9786054534029. Erişim tarihi: 19 Haziran 2022. 
    9. ^ Yaccob (2011), s. 417.
    10. ^ "YÉMEN – Géographie, religion, histoire, politique" (İngilizce). Lecourrierdumaghrebetdelorient. 27 Haziran 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Haziran 2022. 
    11. ^ "Yemen: After Ahmad the Devil". Time (İngilizce). 5 Ekim 1962. ISSN 0040-781X. 1 Nisan 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Nisan 2022. 
    12. ^ Ali, Abdullah Saleh. Yemen Army: North Yemen Civil War, Mutawakkilite Kingdom of Yemen (İngilizce). 
    13. ^ Ayman, Fu'ad Sayyid (1974). Masadir ta'rikh al-Yaman fial 'asr al-islami (Arapça). s. 404–416. 
    14. ^ Ronald Lewcock &, R.B. Serjeant (1983). San'a': An Arabic Islamic City. ss. 72-95. 
    15. ^ "الأئمة الزيديون في اليمن". www.hukam.net. 13 Ekim 2004 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Haziran 2022. 
    16. ^ "الأئمة الزيدية من 898 م إلى 1962م". yemen-nic.info. 1 Şubat 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Haziran 2022. 
    17. ^ Tuchscherer, Michel (1 Temmuz 2000). "Chronologie du Yémen (1506-1635)". Arabian Humanities. Revue internationale d’archéologie et de sciences sociales sur la péninsule Arabique/International Journal of Archaeology and Social Sciences in the Arabian Peninsula (Fransızca) (8). doi:10.4000/cy.11. ISSN 1248-0568. 17 Haziran 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Haziran 2022. 
    18. ^ R.W., Stookey (1978). Yemen; The Politics of the Yemen Arab Republic (İngilizce). s. 145. 
    19. ^ İmam Yahya'nın biyografisi