Pleistosen

Vikipedi, özgür ansiklopedi
(Pleyistosen sayfasından yönlendirildi)
Pleyistosen
23.03 ± 0.3 – 5.333 ± 0.08 myö 
Global sea levels during the last Ice Age.jpg
Son Buzul Maksimum sırasında Dünya
Kronoloji
Etimoloji
Diğer telaffuz(lar) Pleistosen
Kullanım bilgisi
Gök cismi Dünya
Bölgesel kullanım Küresel (ICS)
Kullanılan zaman çizelgesi ICS Zaman Cetveli
Tanım
Kronolojik birim Devre
Stratigrafik birim Seri
Zaman aralığının resmîyeti Resmî
Alt sınırını belirleyen
Alt sınır KSKN Monte San Nicola Kesiti, Gela, Sicilya, İtalya
37°08′49″N 14°12′13″E / 37.1469°K 14.2035°D / 37.1469; 14.2035
KSKN onayı 2009 (Kuvaterner ve Pleyistosen'in tabanı)[2]
Üst sınırını belirleyen Genç Dryas soğuk ara döneminin sonu
Üst sınır KSKN NGRIP2 buzul karotu, Grönland
75°06′00″N 42°19′12″W / 75.1000°K 42.3200°B / 75.1000; -42.3200
KSKN onayı 2008 (Holosen'in tabanı)[3]
Atmosfer ve iklim verileri

Pleistosen ya da Pleyistosen, genellikle halk dilinde Buz Devri olarak adlandırılan, yaklaşık 2.580.000 ila 11.700 yıl öncesini kapsayan jeolojik çağdır. Dünyanın en son tekrarlanan buzullaşma dönemidir. Pleistosen'in sonu, son buzul döneminin sonuna ve arkeolojide kullanılan Paleolitik çağın sonuna karşılık gelir. Pleistosen, Kuvaterner Döneminin ilk dönemi veya Senozoik Çağın altıncı dönemidir.[4] ICS zaman ölçeğinde, Pleistosen üç aşamaya ayrılır. Bunlar;

  • Gelasiyen,
  • Kalabriyen,
  • Çibanyen Bu uluslararası alt bölümlere ek olarak, çeşitli bölgesel alt bölümler sıklıkla kullanılır.[5][6]
    Pleistosen'i alt bölümlere ayırmak için çeşitli şemalar.
HOLOSEN

2.588.000 ila 11.700 yıl önce süren ve dünyanın en son tekrarlanan buzullama periyoduna uzanan jeolojik çağdır. Pleistosen'in sonu, son buzul döneminin sonuna ve arkeolojide kullanılan Paleolitik Çağ'ın sonuna karşılık gelmektedir. Son olarak 2009 yılında Uluslararası Jeoloji Bilimleri Birliği tarafından onaylanan bir değişiklikten önce, Pleistosen ve önceki Pliyosen arasındaki zaman sınırı, şu anda kabul edilen 2.58 milyon yıllık BP'nin aksine, 1.806 milyon yıl önce (BP) olarak kabul edildi. Önceki yıllara ait yayınlar dönemin iki tanımını da kullanabilir. Dünya'nın yüzeyine etki eden geçici faktörlerin toplamı döngüseldir: iklim, okyanus akıntıları, sıcaklık, rüzgar akımları vb. Dalga formu tepkisi, gezegenin altta yatan döngüsel hareketlerinden gelir ve bu da sonunda geçici olanları onlarla uyumlu hale getirir. Pleistosen tekrarlanan buzullarına aynı faktörler neden oldu.

Orta-Pleistosen Geçişi, yaklaşık bir milyon yıl önce, 41.000 yıllık baskın periyodik sahip düşük genlikli buzul döngülerinden 100.000 yıllık baskın periyodikliğin hakim olduğu asimetrik yüksek genlikli döngülere rağmen değişiklik gördü.

Bununla birlikte, 2020’de yapılan bir araştırmada, Kuzey yarım kürede daha güçlü yazlara neden olan Orta Pleistosen Geçişinden bu yana eğimden etkilenmiş olabileceği sonucuna vardı.

Büyük olaylar[değiştir | kaynağı değiştir]

11’den fazla büyük buzul olayının yanı sıra birçok küçük buzul olayı olmuştur. Buzullar ‘’ Buzul çağları arası’’ ile ayrılır. Buzullar hareket esnasında küçük ilerlemeler yaşar ve geri çekilir. Bu olaylar enlem, arazi ve iklime bağlı olarak kendi buzul geçmişine sahip buzul aralığının farklı bölgelerinde farklı şekilde tamamlanmaktadır.

Farklı bölgeler arasında genel bir haberleşme vardır. Araştırmacılar genellikle bir bölgenin buzul jeolojisi tanımlanma aşamasındaysa isimleri birbiriyle değiştirirler. Ancak, bir bölgedeki buzulun adını bir diğer bölgeye uygulamak genellikle yanlıştır.

20.yy’ın çoğu kısmında sadece birkaç bölge çalışılmış ve isimleri azdır. Günümüzde farklı ulusların jeologları Pleistosen Buzul jeomorfolojisine daha fazla ilgi duyuyorlar. Sonuç olarak isimlerinin sayısı hızla artıyor.

Gelişmelerin çoğu isimsiz olarak kaldı. Aynı zamanda, bazı karasal kanıtlar silinmiş veya gizlenmiştir, fakat döngüsel iklim değişikliklerinin incelenmesinden kanıtlar kalmaktadır.

Terminoloji kurulduğundan beri dörtten fazla büyük buzul kabul edilmiştir. Buzul ve buzul çağları arası terimlerine karşılık olarak Pluvial (Latince: yağmur) terimleri kullanılmaktadır. Eskiden bir Pluvial ın bazı durumlarda buzlanmayan bölgelerdeki bir buzulla karşılık geldiği düşünülüyordu.

Buzulların sistematik yazışmaları yoktur. Aynı zamanda, yağmurlar birbirlerine karşılık olarak gelmez. Örneğin, bazıları Mısır bağlamlarında ‘’Riss yağmuru’’ terimini kullanmışlardır. Herhangi bir tesadüf, bölgesel faktörlerin kazasıdır. Sınırlı bölgelerdeki yağmur için sadece birkaç isim stratigrafik olarak tanımlanmıştır.

Milankovitch döngüleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Pleistosen’ deki buzullaşma, iklimdeki periyodik değişiklikleri yansıtan bir dizi buzul ve buzullar, stadyumlar dizisiydi. İklim döngüsünde çalışmadaki ana faktörün artık Milankovitch döngüleri olduğuna inanılıyor. Bunlar, Dünya’ya ulaşan bölgesel ve güneş radyasyonundaki periyodik varyasyonlardır.

Pleistosen Dönemine Ait Omurgalı Fosil Buluntuları

Dünya'nın yüzeyine etki eden geçici faktörlerin toplamı döngüseldir: iklim, okyanus akıntıları, sıcaklık, rüzgar akımları. Dalga formu tepkisi, gezegenin altta yatan döngüsel hareketlerinden gelir ve bu da sonunda geçici olanları onlarla uyumlu hale getirir. Pleistosen tekrarlanan buzullarına aynı faktörler neden oldu.

Orta-Pleistosen Geçişi, yaklaşık bir milyon yıl önce, 41.000 yıllık baskın periyodikliğe sahip düşük genlikli buzul döngülerinden 100.000 yıllık baskın periyodikliğin hakim olduğu asimetrik yüksek genlikli döngülere rağmen değişiklik gördü.

Bununla birlikte, 2020’de yapılan bir araştırmada, Kuzey yarım kürede daha güçlü yazlara neden olan Orta Pleistosen Geçişinden bu yana eğimden etkilenmiş olabileceği sonucuna vardı.

Etimoloji[değiştir | kaynağı değiştir]

Kuzey İspanya'da yünlü mamut,ren geyiği yiyen mağara aslanları ve yünlü gergedan.

Charles Lyell, 1839'da Sicilya'daki yumuşakça faunalarının en az% 70'inin hâlâ yaşamakta olduğu tabakaları tanımlamak için "Pleistosen" terimini tanıttı. Bu, Lyell'in başlangıçta en genç fosil kaya tabakası olduğunu düşündüğü eski Pliyosen döneminden ayırdı. Yunanca 'πλεῖστος' (pleīstos, "çoğu") ve καινός (kainós (cænus olarak latinize), "yeni") "Pleistosen" ("En Yeni" veya "En Yeni") adını yaptı.[7][8] Bu hemen önceki Pliyosen ve kainós'dan "daha yeni" ve hemen sonraki Holosen ("tamamen yeni" veya "tamamen yeni") ve ὅλος (hólos, "bütün") ve kainós) dönemi, günümüze kadar uzanmaktadır.Hem deniz hem de kıta faunaları esasen moderndi, ancak Mamutlar, Mastodonlar, Dipratodon, Smilodon, Kaplan, Aslan, kısa yüzlü ayılar, Gigantopithecus ve diğerleri gibi daha birçok kara memelisi vardı. Avustralya, Madagaskar, Yeni Zelanda ve Pasifikte ’ki adalar gibi yalıtılmış yerler, büyük kuşların ve hatta Fil kuşu, Quinkana, Megalonia ve Meiolania gibi sürüngenlerin evrimini gördü.

Fauna[değiştir | kaynağı değiştir]

Güney Amerika'da Megatherium ve iki Glyptodon.

Buz devri boyunca meydana gelen şiddetli iklim değişikliklerinin fauna ve flora üzerinde önemli etkileri olmuştur. Buzun her ilerlemesiyle, kıtaların geniş alanları tamamen boşaltıldı ve hareket halinde ilerleyen buzulun önünde güneye doğru çekilen bitkiler ve hayvanlar inanılmaz bir stresle karşılaştı. En şiddetli stres sert iklim değişikliklerinden, yaşam alanının azalmasından ve besin arzının kısıtlanmasından kaynaklandı. Mamut, mastodon, kılıç dişli kediler, yünlü gergedan, mağara ayıları, büyük memeli büyük yok oluş Pleistosen döneminde başladı ve Çağlar devam etti.

Neandertal'ler bu dönemde yok oldu. Son buzul çağının sonunda, soğukkanlı hayvanlar, ahşap fareler gibi küçük memeliler, göçmen kuşlar ve beyaz kuyruklu geyik gibi hızlı hayvanlar mega faunanın yerini göç almış ve kuzeye göç etmişti. Pleistosen bighorn koyunları, bugün torunlarından daha ince ve daha uzun bacaklara sahipti. Bilim adamları, geç Pleistosen nesillerinden sonra yırtıcı faunadaki değişimin, türlerinden hızdan daha çok güce uyum sağlaması nedeniyle vücutlarının değişmesine neden olduğuna inanıyorlar. Yok oluş Afrika'yı pek etkilemedi, ancak yerli atların ve develerin ortadan kaldırıldığı Kuzey Amerika’da fazlaydı.

İnsanlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Temmuz 2018’de Rus bilim adamlarından oluşan bir ekip, Pricenton Üniversitesi ile işbirliği içinde, yaklaşık 42.000 yıl önce donmuş iki kadınNematod'u hayata döndürdüklerini açıkladı. Bu iki Nematod gezegende yaşayan en eski canlılar olduğunu teyit edildi. Anatomik olarak modern insanların evrimi Pleistosen çağı sırasında gelişti.

Pleistosenin başlangıcında, insan atalarının yanı sıra Paranthropus türleri hala mevcuttu, Paleolitik dönemde ortadan kayboldular  ve fosil kayıtlarında bulunan tek tür Homo erectus’tur. Eemian evresinde Orta Paleolitik’teki Riss buzullanmasından sonra Afrika’dan göç etmiş ve dünyanın her tarafına yayılmıştır. 2005 yılında yapılan bir araştırmada, bu göçteki insanların Pleistosen tarafından Afrika dışında zaten arkaik insan formlarıyla melezlendiğini ve arkaik insan genetik materyalini modern insan gen havuzuna dahil ettiğini öne sürüyor.  

Tarih[değiştir | kaynağı değiştir]

Dünya nüfusu, MÖ 10.000 - 2000 CE (dikey nüfus ölçeği logaritmiktir) [4]

Pleistosen, 2.580 milyondan 11.700 yıl BP'ye tarihlendirilmiştir.[9] Bitiş tarihi radyokarbon yıllarında 10.000 karbon-14 yıl BP olarak ifade edilmiştir.[10] Genç Dryas soğuk büyüsüne kadar olan en son tekrarlanan buzullaşma döneminin çoğunu kapsar. Genç Dryas'ın sona ermesi M.Ö. 9640'a (11.654 takvim yılı BP) tarihlenmektedir. Genç Dryas'ın sonu, mevcut Holosen Çağının resmi başlangıcıdır. Bir çağ olduğu düşünülse de, Holosen, Pleistosen içindeki önceki buzullar arası aralıklardan önemli ölçüde farklı değildir.[11] 2009 yılında Uluslararası Jeoloji Bilimleri Birliği (IUGS), Pleistosen için zaman periyodunda bir değişiklik doğruladı, başlangıç ​​tarihini 1.806'dan 2.588 milyon yıl BP'ye değiştirdi ve Gelasian'ın üssünü Pleistosenin tabanı olarak kabul etti.[12] IUGS, üst Pleistosen / Holosen sınırı (yani üst sınır) için bir tip kesiti, Küresel Sınır Stratotip Kesiti ve Noktası (GSSP) onaylamamıştır. Önerilen bölüm Kuzey Grönland Buz Çekirdeği Projesi buz çekirdeği 75 ° 06 'N 42 ° 18' W'dir.[13] Pleistosen Serisinin alt sınırı resmi olarak manyetostratigrafik olarak Matuyama (C2r) kronozonu, izotopik aşama 103 olarak tanımlanır. Bu noktanın üzerinde kalkerli nanofosillerin kaybolması söz konusudur.[14][15] Pleistosen, tekrarlanan buzullaşmaların son dönemini kapsar. Pleistosen ismi geçmişte son buzul çağı anlamında kullanılmıştır. Kuvaterner'in revize tanımı, Pleistosenin başlangıç ​​tarihini 2.58 Ma'ya geri iterek, Pleistosen içinde son zamanlarda tekrarlanan tüm buzullaşmaların dahil edilmesiyle sonuçlanmaktadır.

Tortu[değiştir | kaynağı değiştir]

Pleistosen deniz dışı tortular öncelikle akarsu yataklarında, eğimli ve loess yataklarında ve ayrıca buzullar tarafından taşınan büyük miktarda malzemede bulunur. Mağara yatakları, travertenler ve volkanik yataklar (lavlar, küller) daha az yaygındır. Pleistosen deniz yatakları, modern kıyı şeridinin birkaç on kilometre içindeki bölgelerinde öncelikle sığ deniz havzalarında bulunur (ancak önemli istisnalar hariç). Güney Kaliforniya sahili gibi jeolojik olarak aktif olan birkaç alanda, Pleistosen deniz yatakları birkaç yüz metrelik yükseklikte bulunur.

Paleocoğrafya ve iklim[değiştir | kaynağı değiştir]

Grönland buz çekirdeklerine göre Pleistosenin en sonunda PostGlacial dönemde sıcaklığın gelişimi [4]
Pleistosen döneminde Kuzey kutup bölgesinde buzulun maksimum ölçüde olduğunu gösteren harita.

Modern kıtalar esas olarak Pleistosen sırasında şimdiki pozisyonlarındadır, oturdukları plakalar muhtemelen dönemin başlangıcından beri birbirine göre 100 km'den fazla hareket etmiyordu. Mark Lynas'a göre (toplanan verilerle), Pleistosen'in genel iklimi, Güney Pasifik'teki ticaret rüzgarları zayıflayan veya doğuya giden, Peru yakınlarında yükselen sıcak hava, Batı Pasifik ve Hint'den gelen ılık su ile sürekli bir El Niño olarak karakterize edilebilir. Okyanus doğu Pasifik ve diğer El Niño işaretleri.[16]

Buzul özellikleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Haeckel'in Paleontolojik Omurgalı Ağacı (c. 1879). Türlerin evrimsel tarihi, birçok dalın tek bir gövdeden doğduğu bir "ağaç" olarak tanımlanmıştır. Haeckel'in ağacı biraz eskimiş olsa da, daha karmaşık modern rekonstrüksiyonların gizleyebileceği ilkelerini açıkça göstermektedir.

Pleistosen iklimi, kıta buzullarının bazı yerlerde 40. paralellere ittiği tekrarlanan buzul döngüleri ile işaretlenmiştir. Maksimum buzul boyutunda, Dünya yüzeyinin % 30'unun buzulla kaplı olduğu tahmin edilmektedir. Buna ek olarak, buzul tabakasının kenarından güneye, Kuzey Amerika'da birkaç yüz kilometre ve Avrasya'da birkaç yüz kadar uzanan bir permafrost bölgesi. Buzun kenarında ortalama yıllık sıcaklık −6 °C (21 °F) idi; permafrostun kenarında, 0 °C (32 °F).Her buzul ilerlemesi, 1.500 ila 3.000 metre kalınlığındaki kıtasal buz tabakalarına çok miktarda su bağlayarak, tüm dünya yüzeyinde 100 metre (300 ft) veya daha fazla geçici deniz seviyesi düşüşüne neden oldu. Şu anki gibi buzullar arası zamanlarda, boğulmuş sahil şeridi yaygındı, izostatik veya bazı regi'lerin ortaya çıkan diğer hareketleriyle hafifletildi.Buzullaşmanın etkileri küreseldi. Antarktika, Pleistosen boyunca ve önceki Pliyosen boyunca buzla bağlandı. And'lar güneyde Patagonya buz örtüsü ile kaplandı. Yeni Zelanda ve Tazmanya'da buzullar vardı. Kenya Dağı, Kilimanjaro Dağı ve Doğu ve Orta Afrika'daki Ruwenzori Sıradağları'nın çürüyen buzulları daha büyüktü. Buzullar Etiyopya dağlarında, batıda Atlas dağlarında vardı. Kuzey Yarımkürede, birçok buzul bir araya geldi. Cordilleran Buz Tablası Kuzey Amerika'nın kuzeybatısını; doğu Laurentide tarafından kaplandı. Fenno-Scandian buz tabakası, Büyük Britanya'nın çoğu dahil olmak üzere kuzey Avrupa'ya dayanıyordu. Dağınık kubbeler Sibirya ve Arktik rafa uzanıyordu. Kuzey denizleri buzla kaplıydı.

Buz tabakalarının güneyinde, çıkışlar tıkandığı ve soğuk hava buharlaşmayı yavaşlattığı için büyük göller birikmiştir. Laurentide Buz Levhası geri çekildiğinde, kuzey-orta Kuzey Amerika tamamen Agassiz Gölü tarafından kaplandı. Kuzey Amerika'nın batısında yüzlerce havza, şimdi kuru ya da neredeyse taşmıştı. Örneğin Bonneville Gölü, Büyük Tuz Gölü'nün şimdi olduğu yerde duruyordu. Avrasya'da buzulların akması sonucu büyük göller gelişti. Nehirler daha büyüktü, daha bol bir akışı vardı ve örgülerdi. Afrika gölleri, daha düşük buharlaşma nedeniyle daha doluydu. Öte yandan çöller daha kuru ve daha genişti. Okyanus ve diğer buharlaşmalardaki azalmalar nedeniyle yağış daha düşüktü.

Pleistosen sırasında, Doğu Antarktika Buz Tabakasının en az 500 metre inceltildiği ve Son Buzul Maksimumundan bu yana inceltmenin 50 metreden az olduğu ve muhtemelen yaklaşık 14 ka'dan sonra başladığı tahmin edilmektedir.[17]

Konuyla ilgili yayınlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "Uluslararası Kronostratigrafik Çizelge" (PDF). www.stratigraphy.org. Uluslararası Stratigrafi Komisyonu. 
  2. ^ Gibbard, Philip; Head, Martin (September 2010). "The newly-ratified definition of the Quaternary System/Period and redefinition of the Pleistocene Series/Epoch, and comparison of proposals advanced prior to formal ratification" (PDF). Episodes. 33 (3): 152-158. doi:10.18814/epiiugs/2010/v33i3/002. 11 Ocak 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 8 Aralık 2020. 
  3. ^ Walker, Mike; Johnse, Sigfus; Rasmussen, Sune; Steffensen, Jørgen-Peder; Popp, Trevor; Gibbard, Phillip; Hoek, Wilm; Lowe, John; Andrews, John; Björck, Svante; Cwynar, Les; Hughen, Konrad; Kershaw, Peter; Kromer, Bernd; Litt, Thomas; Lowe, David; Nakagawa, Takeshi; Newnham, Rewi; Schwande, Jakob (June 2008). "The Global Stratotype Section and Point (GSSP) for the base of the Holocene Series/Epoch (Quaternary System/Period) in the NGRIP ice core". Episodes. 31 (2): 264-267. doi:10.18814/epiiugs/2008/v31i2/016.  Geçersiz |doi-access=free (yardım)
  4. ^ a b c (3.1 MB) In Gradstein, F. M., Ogg, James G., and Smith, A. Gilbert (eds.), A Geologic Time Scale 2004 Cambridge University Press, Cambridge, ISBN 0-521-78142-6
  5. ^ "International Chronostratigraphic Chart v2017 / 02". International Commission on Stratigraphy. 2017. Retrieved 17 March 2018.
  6. ^ "Japan-based name 'Chibanian' set to represent geologic age of last magnetic shift". The Japan Times. 14 November 2017. Retrieved 17 March 2018.
  7. ^ From p. 621: "Toutefois, en même temps … et de substituer à la dénomination de Nouveau Pliocène celle plus abrégée de Pleistocène, tirée du grec pleiston, plus, et kainos, récent." (However, at the same time that it became necessary to subdivide the two periods mentioned above, I found that the terms intended to designate these subdivisions were of an inconvenient length, and I have proposed to use in the future the word "Pliocene" for "old Pliocene", and to substitute for the name "new Pliocene" this shorter "Pleistocene", drawn from the Greek pleiston (most) and kainos (recent).)
  8. ^ Wilmarth, Mary Grace (1925). Bulletin 769: The Geologic Time Classification of the United States Geological Survey Compared With Other Classifications, accompanied by the original definitions of era, period and epoch terms. Washington, D.C., U.S.A.: U.S. Government Printing Office. p. 47.
  9. ^ "Major Divisions". Subcommission on Quaternary Stratigraphy. International Commission on Stratigraphy. Retrieved 25 September 2019.
  10. ^ For the top of the series, see:
  11. ^ de Blij, Harm (2012). "Holocene Humanity". Why Geography Matters: More Than Ever (2nd edition). Oxford: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-991374-9.
  12. ^ Riccardi, Alberto C. (30 June 2009) "IUGS ratified ICS Recommendation on redefinition of Pleistocene and formal definition of base of Quaternary" International Union of Geological Sciences
  13. ^ Svensson, A.; Nielsen, S. W.; Kipfstuhl, S.; Johnsen, S. J.; Steffensen, J. P.; Bigler, M.; Ruth, U.; Röthlisberger, R. (2005). "Visual stratigraphy of the North Greenland Ice Core Project (NorthGRIP) ice core during the last glacial period" (PDF). Journal of Geophysical Research. 110 (D2): D02108. Bibcode:2005JGRD..110.2108S. doi:10.1029/2004jd005134.
  14. ^ Gradstein, Felix M.; Ogg, James G. and Smith, A. Gilbert (eds.) (2005) A Geologic Time Scale 2004 Cambridge University Press, Cambridge, UK, p. 28, ISBN 0-521-78142-6
  15. ^ Rio, D.; Sprovieri, R.; Castradori, D.; Di Stefano, E. (1998). "The Gelasian Stage (Upper Pliocene): a new unit of the global standard chronostratigraphic scale" (PDF). Episodes. 21 (2): 82–87. doi:10.18814/epiiugs/1998/v21i2/002.
  16. ^ National Geographic Channel, Six Degrees Could Change The World, Mark Lynas interview. Retrieved February 14, 2008.
  17. ^ Yusuke Suganuma, Hideki Miura, Albert Zondervan, Jun'ichi Okuno (August 2014). "East Antarctic deglaciation and the link to global cooling during the Quaternary: evidence from glacial geomorphology and 10Be surface exposure dating of the Sør Rondane Mountains, Dronning Maud Land". Quaternary Science Reviews. 97: 102–120. Bibcode:2014QSRv...97..102S. doi:10.1016/j.quascirev.2014.05.007