Lavrenti Beriya

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Şuraya atla: kullan, ara
Lavrenti Beriya
ლავრენტი ბერია
Лаврентий Павлович Берия
SSCB İçişleri Halk Komiseri
Görev süresi
25 Kasım 1938 - 29 Aralık 1945
Yerine geldiği Nikolay Yejov
Yerine gelen İvan Serov
Gürcistan Komünist Partisi Birinci Sekreteri
Görev süresi
14 Kasım 1931 - 31 Ağustos 1938
Yerine geldiği Samson Mamulia
Yerine gelen Kandid Çarkviani
Kişisel bilgiler
Doğum 29 Mart 1899(1899-03-29)
Merkheuli, Kutais, Rus İmparatorluğu
Ölüm 23 Aralık 1953 (54 yaşında)
Moskova, SSCB
Partisi Sovyetler Birliği Komünist Partisi
İmzası
Askerî hizmeti
Rütbesi
Sovyetler Birliği Mareşali
Ödülleri Sovyetler Birliği Kahramanı Medal Stalin Prize.png Medal Stalin Prize.png
Lenin Nişanı Lenin Nişanı Lenin Nişanı Lenin Nişanı Lenin Nişanı Kızıl Bayrak Nişanı Kızıl Bayrak Nişanı Suvorov Nişanı (1. sınıf) Kızıl Ordu 20. Yıl Madalyası Moskova Savunması Madalyası Stalingrad Savunması Madalyası Kafkas Savunma Madalyası Büyük Vatanseverlik Savaşı Madalyası Moskova 800. Yıl Madalyası SSCB Silahlı Kuvvetleri 30. Yıl Madalyası
Lavrenti beria (20 Temmuz 1953 tarihli Time dergisi kapağı)

Lavrenti Beriya (Gürcüce: ლავრენტი ბერია, Lavrenti Pavles dze Beria; Rusça: Лаврентий Павлович Берия; d. 29 Mart 1899 – ö. 23 Aralık 1953), Sovyet politikacı, Sovyet Güvenlik Sekreteri ve Sovyet Gizli Polisi şefi.

Yaşamı[değiştir | kaynağı değiştir]

Yükselişi[değiştir | kaynağı değiştir]

Megrel kökenli Pavel Kuhaeviç Beria'nın oğlu olarak Kutais eyaleti, Sukhumi yakınlarında Merkheuli'de doğdu. Sohum'da teknik bir okulda eğitim aldı. Bakü'de mühendislik eğitimi alırken, Mart 1917'de Bolşevikler'e katıldı.

1919'da Azerbaycan Sovyet Demokratik Cumhuriyeti Güvenlik Servisi'nde çalıştı. 1920 ya da 1921'de Bolşeviklerin asıl Gizli Polis gücü olan Çeka'ya katıldı. Bu sırada Menşevik kontrolünde olan Gürcistan Demokratik Cumhuriyeti'nde Bolşevik ayaklanması oldu ve daha sonra Kızıl Ordu burayı istila etti. Çeka şiddetli çatışmalardan sonra Menşeviklerin varlığına son verip Gürcistan SCB'yi kurdu. 1922'de Gürcistan kolu Çeka başkanlığından ayrılarak OGPU'ya geçti. 1926 yılında OGPU başkanı olur.

NKVD[değiştir | kaynağı değiştir]

Kafkasya Bölgesinde üstlendiği parti sorumluluğunun artmasıyla beraber 1934 yılında Merkez Komitesi'ne seçildi. Sergey Kirov'un aynı yıl öldürülmesinden sonra yapılan tasfiye hareketinde yer aldı. Stalin tarafından Moskova'ya çağrılarak İçişleri Halk Komiserliği NKVD'nin başına getirildi.[1] 1939 yılında Politbüro aday üyesi oldu. 1939 yılında Nazi Almanya'sının Polonya'yı işgal etmesinden sonra Alman-Sovyet Saldırmazlık Paktı kapsamında Kızılordu Polonya sınırını geçti. Bu sırada yakalanan ve tutsak edilen Polonyalı subaylar ve esir askerler, hapise atılırlar. NKVD'nin en bilinen kapsamlı eylemi tutsak alınan Polonyalı asker, subay, arazi sahibi, entelektüel, memur, akademisyen, profesörlerden oluşan savaş esirlerinden yaklaşık 22,000 inin katledilmesi olayıdır (Katyn Katliamı). 1990 yılında Mihail Gorbaçov, Polonya Devlet Başkanı Leh Walesa'ya Stalin imzalı katliam emir belgelerini bizzat sunarak resmi anlamda bu katliamı Stalin dönemi katliamlarından biri olarak suçlamıştır.

II. Dünya Savaşı (1941-1945)[değiştir | kaynağı değiştir]

Savaş sırasında Devlet Güvenlik Komitesi Başkanı'ydı. NKVD bünyesinde sorumlu olduğu cezaevlerindeki mahkûmları cephe gerisinde inşaat işlerinde çalıştırmış ve büyük projeleri tamamladı. Ayrıca ilerleyen Nazi işgali sırasında Alman kuvvetleriyle işbirliği yaptığını iddia ederek Türk asıllı Kırım ve Kafkasya halklarının Orta Asya'ya ve Sibirya'ya sürülmesini; cephe gerisinde sabotaj gerçekleştiren ve troçkist olduğu sanılan kişi ve organizasyonların yok edilmesini emretti. Türk ve Kafkas halklarının sürgünü Stalin'in ölümü sonrasında 1956 yılında sona erdirilmiş ve sürgündekilere iade-i itibar edilmiş ve yurtlarına dönmesine müsaade edilmiştir.

Savaştan Sonra[değiştir | kaynağı değiştir]

1944 yılında temelleri atılan atom bombası üretim projesinin başkanlığını yaptı. İgor Kurçatov önderliğindeki bilim adamları Arzamas-16 adı verilen gizli bir köyde nükleer silahı geliştirirdi. Plana önemli katkılar ABD'nin atom bombası projesinde çalışan Alman asıllı bilim adamı Klaus Fuchs tarafından Sovyetler Birliğine iletildi. Proje başarılı oldu ve SSCB ilk başarılı nükleer denemesini 29 Ağustos 1949 tarihinde gerçekleştirdi.

Stalin'den Sonra[değiştir | kaynağı değiştir]

II. Dünya Savaşı'ndan ve özellikle Josef Stalin'in 1953 yılında ölümünden sonra, başbakan yardımcılığı yaptığı dönemde Molotov ve Kaganoviç'le Kruşçev'a karşı bir gruplaşma içine girdi. Sovyetler Birliği egemenliğinde olan Doğu Almanya'nın Sovyetler'e verdiği ağır yükten dolayı, buraların ABD'ye verilerek Batı Almanya'yla birleştirilmesi taraftarıydı. 1953 yılında Kruşçev ve Mareşal Georgi Jukov'un örgütlenmesi sonucu tutuklandı ve bugüne kadar halen aslı kanıtlanamamış çeşitli suçlarla suçlandı. Stalin'i öldürdüğüne dair Beria'dan hep şüphelenildi. Vyaçeslav Molotov 1993 yılında yayınladığı siyasi anılarında; Stalin'i Beria'nın zehirlemiş olabileceğini söylese de konu hakkında kesin bir yargıda bulunmaz. Stalin'e en yakın devlet görevlisinin Beria olması Kruşçev'in Stalin'e saldırmadan önce asıl düşmanını ortadan kaldırarak bir nevi "ön hazırlık" içinde olduğuna dair ipuçları vermektedir. Aralık 1953'te tutuklanmasının hemen ardından yargılanarak ölüme mahkûm edildi ve idam mangası tarafından kurşuna dizilerek öldürüldü.

Karalama Kampanyası[değiştir | kaynağı değiştir]

Beria hakkında özellikle o öldükten sonra yapılan sayısız suçlama bulunur. Bunların arasında tecavüz, keyfi adam öldürme, işkence vb. sayılabilir. Bu iddialar oğlu Sergo Beria tarafından yazılan eserde reddedilmiştir. Beria hakkındaki karalamalar Stalin'e atılan asılsız iftiralarla birleştirilir ve Stalin zamanı gerçekleştiği ve bugün halen kanıtlanamamış "Kızıl Terör" iddialarında "suç ortağı" olarak damgalanmaktadır. Stalin'in ölümünden sonra uygulamaya çalıştığı Batı ile yakınlaşma ve liberalleşme siyaseti ise 1985 yılında Komünist Parti Genel Sekreteri olan Mihail Gorbaçov'un uygulamaya çalıştığı karşı-devrimci politikalara benzetilmektedir.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ NKVD özellikle 1937-38 yıllarında Nikolai Yezhov liderliğinde Büyük Temizlik tasfiyesini gerçekleştirilmiştir.

Hakkında yazılanlar[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. Beria, Sergo, Beria: My Father, Londra, 2001. ISBN 978-0-7156-3205-5 (İngilizce)
  2. Knight, Amy, Beria: Stalin's First Lieutenant, Princeton University Press, 1993. ISBN 978-0-691-01093-9 (İngilizce)
  3. Cemal Hekimoğlu, Stalin'i Anlamak, Nazım Kitaplığı. ISBN 975-8271-00-8
  4. Conquest, Robert, The Soviet Deportation of Nationalities, Macmillan, 1960. ASIN B0010IIBAW

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Wikimedia Commons'ta Lavrenti Beriya ile ilgili çoklu ortam belgeleri bulunur.