John (İngiltere kralı)

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Şuraya atla: kullan, ara
John
John of England (John Lackland).jpg
İngiltere Kralı
Hüküm süresi 6 Nisan 1199 - 19 Ekim 1216
Taç giymesi 27 Mayıs 1199
Önce gelen I. Richard
Sonra gelen III. Henry
Eş(leri) Gloucesterlı İsabella
Angoulèmeli İsabella
Çocukları III. Henry
Richard
Joan
İsabella
Elanor
Hanedan Plantagenet Hanedanı
Babası II. Henry
Annesi Akitanya Düşesi Eleanor
Doğum 24 Aralık 1166(1166-12-24)
Beaumont Sarayı, Oxford
Ölüm 19 Ekim 1216 (49 yaşında)
Newark Kalesi
Defin Worcester

Yurtsuz John (d. 24 Aralık 1166 – ö. 19 Ekim 1216), 1215'te Magna Carta'yı imzalayan İngiltere kralıdır.

Kral olmadan önceki dönemi[değiştir | kaynağı değiştir]

Norman krallarından II. Henry'nin en küçük oğludur. Ağabeyleri II.Henry'ye karşı isyan ettikleri için kral tarafından 1177'de İrlanda Lordu olarak atandı. Ancak 1189'da ağabeyi I. Richard babasına karşı ayaklandığında I. Richard'ı destekledi. Bu yüzden I. Richard kral olunca John'a karşı oldukça cömert davrandı ve Fransa*daki Montain kontluğunu ve İngiltere'deki pekçok araziyi bağışladı.[1]

I. Richard, küçük kardeşi John'dan İngiltere'ye girmeyeceği ve yönetime müdahale etmeyeceği konusunda söz almıştı. Ama 1190'da Üçüncü Haçlı Seferine katılmak için yola çıkmadan önce yerine yeğeni Arthur'u veliaht olarak atayınca John İngiltere'ye geldi ve Lord William Longchamp aracılığıyla yönetimi devraldı. Ancak diğer İngiliz soyluları Richard'a bağlılıklarını sürdürdüler.[1] Richard 1194'de İngiltere'ye döndü ve John yaptığı işkencelerin üstüne anavatanı olan İngiltere'den sürgün etti. John ağabeyinden özür diledi ve Richard kendisini affederek Mortrain ve İrlanda'daki mülklerini geri verdi.1196'da Richard'ın veliaht ilan ettiği Arthur'un Fransız kralı II. Filip ile yaptığı yaptığı savaşta esir düşmesinin ardından John yeni veliaht olarak ilan edildi.[1]

Kraliyet yılları[değiştir | kaynağı değiştir]

1199 yılında I. Richard ölünce John kral ilan edildi. Ancak Normandiya ve Anjou dükleri, onun krallığını tanımadılar ve tahtın sahibinin Fransa'da esir tutulan Arthur olduğunu ileri sürdüler. Arthur'u elinde tutan II. Filip de Arthur'dan yana tutum aldı. John nihayet 1203 yılında Arthur'u ele geçirip öldürdü. Ancak bu sorunlarının çözülmesini sağlamadı. Zira Normandiya ve Anjou dükleri bu sefer Fransa'nın saflarını geçtiler. İngiltere'nin Fransa'daki topraklarını kaybetmesi John'un prestij kaybetmesine neden oldu. Yeniden bu toprakları ele geçirmek için harekete geçti ama sefer masraflarını karşılamak için vergileri artırması yeniden huzursuzluklara yol açtı.[1]

Kilise ile anlaşmazlıklar[değiştir | kaynağı değiştir]

John Carterbury başpiskoposluğuna atamaları kendisi yapmak istiyordu. Papa III. Innocentius'un 1205 yılında Stephen Langton'u bu makama getirmesine karşı çıktı ve kendi belirlediği bir aday getirmeye çalıştı. Bunun üzerine Papalık, John'u afaroz ettiğini açıkladı. John ise misilleme olarak kilisenin mallarına el koydu. Çatışmanın galibi kilise oldu ve 1213 yılında John Papa'nın isteklerini kabul eden bir anlaşma yapmak zorunda kaldı.[1]

Soylular ile anlaşmazlıklar[değiştir | kaynağı değiştir]

John, Papalık ile uzlaştıktan sonra, Fransa'daki toprakları geri almaya zöneldi. Ancak 1214 yılında Bouvines Savaşı'nda ağır bir yenilgi yaşadı. Tekrar İngiltere'ye döndüğünde bu sefer, adaaki baronların da kendisine karşı birleştiklerini ve isyan içinde olduklarını gördü. Durumun ciddiyetini farkedip zaman kazanmaya çalıştı ve müttefikler aradı. Papalık John'a destek vereceğini belirtti. Bu destekten cesaret alarak asi baronların mallarina el konulması emrini verse de, baronlar oluşturdukları ordu ile Londra üzerine harekete geçtiler.[1]

Baronlar (büyük toprak sahipleri) eğer önerecekleri antlaşmayı kabul ederse onu tekrar kral yapacaklarını söylediler. Kral çaresizce bu antlaşmayı imzaladı (Magna Carta Libertatum 1215). Bu antlaşmanın önemi, tarihteki insan haklarıyla ilgili ilk yazılı antlaşma olmasıdır. Ancak baronlara tanınan ayrıcalıklar nedeniyle tamamen demokratik bir antlaşma değildir.

Magna Carta[değiştir | kaynağı değiştir]

Magna Carta Latince 'Büyük Sözleşme, Büyük Ferman' anlamına gelir ve Ortaçağ'ın en önemli belgelerinden biridir. Anlaşma feodallerin kral karşısındaki haklarını garanti eden bir belgedir. Üç temel prensibe vergu yapar:[1]

  • Kilise, din görevlilerinin atanmasında özgür olacaktır.
  • Baronların rızası olmadan kararlaştırılan miktardan fazla vergi alınmayacaktırç
  • Mevcut yasalara uyan özgür insanlar keyfi olarak cezalandırılmayacaktır.

Kral her hangi bir nedenle bu kanunlara uymayı reddederse, soylular onu azledip yeni bir kral seçme hakkına sahip olacaklardı.Nitekim John bu anlaşmaya uymak niyetinde değildi. Bunun üzerine baronlar II. Filip'in oğlu Louis'i kral olması teklifi ile İngiltere'ye çağırdılar. John Fransızlar ve baronlarla mücadele ederken dizanteri hastalığına yakalandı ve 1216 yılında öldü.[1]

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Resmî unvanlar
Önce gelen:
I. Richard
İngiltere Kralı
1199 - 1216
Sonra gelen:
III. Henry


Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ a b c d e f g h Ortaçağ-Yeniçağ Avrupa Tarihi, Anadolu Üniversitesi Açık Öğretim Ders Kitabı sf.30.31