Emanullah Han

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Emanullah Han
Afganistan Kralı
Hüküm süresi9 Haziran 1926 – 14 Ocak 1929
Önce gelenKendisi (Emir olarak)
Sonra gelenİnayetullah Han
Afganistan Emiri
Hüküm süresi28 Şubat 1919 – 9 Haziran 1926
Önce gelenNasrullah Han
Sonra gelenKendisi (Kral olarak)
Doğum2 Haziran 1892
Pegman, Afganistan
Ölüm25 Nisan 1960 (67 yaşında)
Zürih, İsviçre
DefinCelalabad, Afganistan
Eş(ler)iSüreyya Tarzi
Çocuk(lar)ıEmine Şah
Abide Bibi
Meliha
Rahmetullah
Seyfullah
Himayetullah
Adile
İhsanullah
İndya
Nagya
HanedanBarakzay Hanedanı
BabasıHabibullah Han
AnnesiServer Sultana Begüm
Diniİslam

Emanullah Han (2 Haziran 1892, Pegman - 25 Nisan 1960, Zürih), ülkesinin Birleşik Krallık'ın etkisinden kurtarılarak bağımsızlığa kavuşmasına önderlik eden ve 1919-1929 yılları arasında hükmetmiş Afganistan Emiri.[1]

Emir Habibullah Han'ın oğluydu. Babasının 1919'da öldürülmesinden bir hafta sonra amcasını tahttan indirip müebbet hapse mahkûm ettirerek 28 Şubat 1919'da tahta çıktı.[2] Tahta çıkma töreninde yaptığı konuşmada Afganistan'ın bağımsızlığını ilan etti. İngilizler duruma müdahale etmelerine rağmen, I. Dünya Savaşı'ndan yıpranmış olarak çıkan İngiliz-Hint ordusu ile fazla etkili olamayan Afgan ordusu arasında ufak çaplı birkaç çatışma dışında bir olay yaşanmadı. 8 Ağustos 1919'da Ravalpindi'de Afganistan'ın bağımsızlığını tanıyan Ravalpindi Antlaşması imzalandı. Bu antlaşmanın neticesi olarak 19 Ağustos 1919'da bağımsızlık ilan edildi.

Mustafa Kemal Atatürk ve Afganistan Emiri Amanullah Han, Ankara (1928).

1921'de SSCB ve Türkiye ile dostluk, 1922'de İran'la saldırmazlık antlaşması yaptı. 1921 Türkiye Anayasası'nı örnek alarak hazırlattığı Afgan Anayasası, 1923'te yürürlüğe girdi. Kayınbiraderi ve Dış İşleri Bakanı Mahmud Tarzi danışmanlığında giriştiği gayriislami yenilik hareketleri nedeniyle mütedeyyin İslami çevrelerin muhalefetiyle karşılaştı. 1928'de ziyaret ettiği Avrupa, Türkiye, Mısır ve Hindistan'dan ülkesine dönünce yasama reformu ve kadınlara siyasi haklar tanınması gibi yeni tasarıları açıkladı. Bunun üzerine mollaların sert tepkisiyle karşılaştı. Kasım 1928'de Celalabad'da patlak veren bir kabile ayaklanması sırasında ünlü bir kabile lideri olan Baççe-i Sakov, başkent Kabil'i ele geçirdi ve kendisini hükümdar ilan etti. Emanullah Han tahtı yeniden ele geçirmeyi denediyse de başarılı olamadı ve Afganistan'dan ayrılmak zorunda kaldı. 14 Ocak 1929'da gecenin ortasında, Emanullah Han kardeşi İnayetullah Han'a Krallığı devretti ve gizlice Kandahar'a doğru Kabil'den kaçmaya çalıştı. Ancak Habibullah Kalakani ve takipçileri at sırtında Emanullah'ın binmiş olduğu Rolls-Royce'u kovaladı ama Emanullah kaçmayı başardı. Emanullah Han sonraki yaşamını sürgünde geçirdi. 25 Nisan 1960 tarihinde Zürih'te öldü. Cenazesi Afganistan'a getirildi ve doğduğu şehir olan Celalabad'da defnedildi.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Poullada, L. B. "AMĀNALLĀH". Encyclopædia Iranica (Online bas.). ABD: Columbia University. 16 Kasım 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Nisan 2020. 
  2. ^ "EMÂNULLAH HAN". TDV İslâm Ansiklopedisi. 12 Ekim 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Aralık 2022. 
Emanullah Han
Doğumu: 2 Haziran 1892 Ölümü: 25 Nisan 1960
Resmî unvanlar
Önce gelen
Kendisi
Emir olarak
Afganistan Kralı
1926-1929
Sonra gelen
İnayetullah Han
Önce gelen
Nasrullah Han
Afganistan Emiri
1919-1926
Sonra gelen
Kendisi
Kral olarak