Tek çenekliler

Vikipedi, özgür ansiklopedi
(Bir çenekliler sayfasından yönlendirildi)
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla
Vikipedi:TaksokutuVikipedi:Taksokutu
Bir çenekliler
Hemerocallis longituba.jpg
Bilimsel sınıflandırma
Âlem: Plantae (Bitkiler)
Şube: Magnoliophyta
(Kapalı tohumlular)
Sınıf: Liliopsida
(Bir çenekliler)
Takımlar

Metne bakınız

Sinonimler

Monocotyledoneae, Monocotyledon

Dış bağlantılar
Wikispecies-logo.svg Vikitür'de Liliopsida ile ilgili bilgiler bulunur.

Tek çenekliler (Liliopsida), monokotiller (ya da monokotiledon), çoğunlukla tek yıllık, palmiyeler haricindeki otsu bitkileri kapsayan çiçekli bitkiler sınıfıdır.

Tohumlarında bir çenek bulunduğu için "bir çenekliler" olarak isimlendirilen, bir çenekliler; 50.000 ve 60.000 arası (IUCN sistemine göre) 59,300 bitki türünü kapsarlar. Bu gruptaki en büyük familya, yaklaşık yirmibin tür sayısıyla orkidegillerdir. Ekonomik önemleri olan buğdaygiller, bu grubun en önemli familyası konumundadır. Diğer ekonomik önemi olan familyaları ise; palmiyegiller, muzgiller, zencefilgiller ve zambakgillerdir.

Bir çeneklilerin iletim demetleri genellikle dağınıkdır. Kambiyum olmadığından normal sekonder kalınlaşma görülmez. Bu yüzden boyları uzun, gövdeleri incedir. Yaprakları genellikle ince uzun, paralel damarlı, kökleri saçaklıdır. Ana kök gelişimi erken durduğu için saçak kök sistemi bulunur. Çiçek parçaları genellikle üçlü olup, çiçek örtüsü çanak yaprak ve taç yaprak şeklinde farklılaşma göstermez.

Sınıflandırma[değiştir | kaynağı değiştir]

Topraktan çıkan (solda) bir "bir çenekli" ve (sağda) bir "iki çenekli" bitki.

Tarihte Monokotiller şöyle isimlendirilmişledir:

  • Monocotyledoneae - "de Candolle" sistemi ve "Engler" sistemi.
  • Monocotyledonlar - "Bentham & Hooker" sistemi ve "Wettstein" sistemi
  • Sınıf: Liliopsida - "Takhtajan" sistemi ve Cronquist sistemi.
  • Alt sınıf: Liliidae - "Dahlgren" sistemi ve "Thorne" sistemi (1992).
  • Dal: Monokotiller - "APG sistemi", "APG II sistemi" ve "APG III sistemi"' ne göre.

Yukardaki bütün sistemler, bu grup için kendi taksonomilerini kullanırlar. Bir çenekliler, taksonomideki değişken konumuyla bilinirler.

Günümüzün moleküler çalışmaları, bir çeneklilerin akrabalık ilişkilerini açıklamaya yardımcı olmaktadır. APG III sistemi, bir çeneklileri bir takson olarak görmez, bunun yerine bu grubu monokotil dalına yerleştirir. Bu sisteme göre tek çenekliler; 11 takıma ve henüz herhangi bir takıma yerleştirilmemiş 1 familyaya ayrılırlar:

Cladogram 1: APG IV (2016) için kapalı tohumlularda tek çeneklilerin filojenik durumu[değiştir | kaynağı değiştir]

Cladogram 1: Phylogenetic position of the monocots within the angiosperms in APG IV (2016)[1]
kapalı tohumlular

Amborellales




Nymphaeales




Austrobaileyales






magnoliids



Chloranthales





monocots




Ceratophyllales



ödikotlar (iki çenekliler)









basal angiosperms
core angiosperms

Cladogram 2: The phylogenetic composition of the monocots[değiştir | kaynağı değiştir]

Cladogram 2: The phylogenetic composition of the monocots[1]
monocots 131


          

Acorales




Alismatales


122
          

Petrosaviales



120

Dioscoreales 115



Pandanales 91





Liliales 121


121

Asparagales 120


commelinids 118
          

Arecales



Poales



          

Zingiberales



Commelinales












Alismatid monocots

Dal (klad): Monocots (Monokotiller) (Tek çenekliler)[değiştir | kaynağı değiştir]

Dal (klad): Commelinids (Kommelinidler)[değiştir | kaynağı değiştir]

  • ^ a b APG IV 2016.