Bar Kohba İsyanı

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Şuraya atla: kullan, ara
Bar Kohba Ayaklanması
First century Iudaea province.gif
İsyan öncesi ortadoğudaki Roma eyatlerinin haritası.
Tarih 132-136
Bölge Yahudiye
Sonuç Roma İmparatorluğu'nun kesin zaferi. Yahudiler öldürüldü, köle edildi, sürüldü. Yahudiler'in Kudüs'e girmesi yasaklandı. Yahudiye adı Suriye Filistini olarak değiştirildi.
Taraflar

Vexilloid of the Roman Empire.svg Roma İmparatorluğu

  • Vexilloid of the Roman Empire.svg Roma Ordusu
  • Vexilloid of the Roman Empire.svg Suriye Filistini

Yahudiye

  • Yahudiler
  • Yahudi İsyancılar
  • Yahudi Gönüllüler
Komutanlar ve liderler

Vexilloid of the Roman Empire.svg Hadrianus
Vexilloid of the Roman Empire.svg Telesphorus
Vexilloid of the Roman Empire.svg Tineius Rufus
Vexilloid of the Roman Empire.svg Sextus Julius Severus
Vexilloid of the Roman Empire.svg Publicius Marcellus
Vexilloid of the Roman Empire.svg T. Haterius Nepos

Vexilloid of the Roman Empire.svg Q. Lollius Urbicus

Simon bar Kohba

Akiva ben Josef
Güçler
Legio X Fretensis
legio VI Ferrata
Legio III Gallica
Legio III Cyrenaica
Legio XXII Deiotariana
Legio X Gamina
Toplam 12 Lejyon
60.000-120.000
400.000 Yahudi isyancı ve gönüllü[1]
Kayıplar
Çok büyük kayıp.
XXII Deiotariana lejyonu imha edildi.
580.000 Yahudi öldürüldü.
50 Yahudi kalesi yıkıldı.
1.000 kadar Yahudi köyü yerle bir edildi.
Kalan Yahudiler idam ve sürgün edildi.
Yahudiye adı Suriye Filistini olarak değiştirildi. Simon bar Kohba kılıçtan geçirildi. İsyan liderleri kazıklara oturtuldu veya yakılarak idam edildi. Geri kalan esirler Roma'ya ve Britanya'nın çeşitli bölgelerinde hapishanelere gönderildi.

Bar Kohba Ayaklanması (132-136) (İbranice : מרד בר כוכבא‎, mered bar kokhba) Yahudiye topraklarında Roma İmparatorluğu'na karşı yapılmış üçüncü büyük ayaklanması ve Yahudi-Roma savaşları'nın sonuncusudur. Bu ayaklanma ayrıca İkinci Yahudi-Roma savaşı, İkinci Yahudi ayaklanması, 115-117 yılları arasında gerçekleşen Kitos Savaşı dikkate alındığında Üçüncü Yahudi-Roma savaşı veya Üçüncü Yahudi ayaklanması olarak da bilinir.

Dönemin Yahudilerince "mesihvari özellikleri bulunan" Şimon Bar Kohba bu ayaklanmanın lideriydi. Ayaklanma sonucunda Yahudiye'nin bazı bölümlerinde iki yıl süreyle bağımsız bir ülke kurulması başarılmasına rağmen en nihayetinde Roma 12 birlikli ana ve yedek ordularıyla bu devleti yıktı. Roma, Yahudilerin (9 Av bayramı hariç) Kudüs'e girmesini yasakladı.

İsa'yı mesih olarak kabul eden Yahudiler (İlk Hıristiyanlar) Bar Kohba ayaklanmasını desteklemedi; buna rağmen bu Yahudilerin de Kudüs'e girişi yasaklandı.[kaynak belirtilmeli] Savaşın sonunda Hıristiyanlıkla Yahudilik arasında belirgin farklılıklar oluşmaya başladı.

Öncesi[değiştir | kaynağı değiştir]

70'te gerçekleşen Büyük İsyan'ın ardından, Roma İmparatorluğu bölgeyi kontrol altında tutan şovalyelerini geri çekip onun yerine bölgeye X Fretensis olarak bilinen ordu birliklerini yerleştirdi.

130'da İmparator Hadrian, Kudüs'ü ziyaret ettikten sonra Yahudilere sıcak davranıp şehri tekrar kurma sözü verdi. Önceleri bu duruma sevinen bölgedeki Yahudiler, İmparatorun kutsal tapınağın olduğu yere Jüpiter tapınağını inşa etmek istediğini öğrenince ihanete uğradıklarını hissettiler.[2]

Bölgeye VI Ferrata birliği ilave edildi. 131'de bölgenin valisi Tineius Rufus, Kudüs'ün bulunduğu yere Aelia Capitolina isimli şehri kurma projesine başladı. "Tapınağı sabanlamak" günah olduğundan Yahudiler Roma'ya sırt çevirdi. Helenistik felsefeye göre vücudu bozmak yanlış olduğundan Romalılar sünneti yasaklayınca Yahudilerle Roma İmparatorluğu arasındaki gerginlik daha da arttı.

Ayaklanma[değiştir | kaynağı değiştir]

Yahudi bilge Rabbi Akiva Sayılar 24:17'ye dayanarak ("Yakup'un soyundan yıldız gelsin"[3]) Şimon Bar Kohba'nın mesih olabileceğini savundu. ("Bar Kohba", Aramice "Yıldız'in oğlu" demektir.)

Bar Kohba yerine İsa'yı kendilerine mesih seçen Yahudiler'in bu dönemde (dini açıdan) Yahudilerden kopup Hıristiyanlığı başlattıkları düşünülür.

Yahudi liderler Birinci Yahudi-Roma savaşında yapılan hataları tekrarlamamak için bu ayaklanmayı özenle tasarladı. 132'de Bar Kohba önderliğinde Modi'in'de başlayan ayaklanma tüm yurtta yayıldı ve Kudüs'teki Roma garnizonu püskürtüldü.

"İsrail'in kurtuluş çağı"[değiştir | kaynağı değiştir]

İki buçuk yıl bağımsız bir devlet olmayı başaran bu devletin hükümdarlığını Şimon Bar Kohba yaptı ve devlet başkanı ünvanına sahip oldu. "İsrail'in kurtuluş çağı" ilan edildi, belgeler imzalanıp yüklü miktarda gümüş ve bakır paralar basıldı.

Bu dönemde Sanhedrin'in başkanlığını Rabbi Akiva yapıyordu ve Tanrı'ya kurban adakları tekrar başladı.

Roma Tepkisi[değiştir | kaynağı değiştir]

Bu ayaklanma Roma'yı hazırlıksız yakaladı. Hadrian, Roma Britanyası'ndan general Sextus Julius Severus ve ordularını çağırttı. Bu ordu, 60 yıl öncesinde ayaklanmaları bastıran Titus'un ordusundan çok daha büyüktü. Roma büyük kayıplar verdi ve XXII Deiotariana birliği dağıtıldı.[4][5]

Üç senelik bir mücadelenin ardından Kudüs'ü Roma'ya kaybeden Bar Kohba Betar kalesine çekildi ve kısa bir zaman sonra bu kale de kuşatma altına alındı. Kudüs Talmud'unda anlatıldığına göre can kaybı yüklü miktardaydı: "kanlar atlarının burunlarına yükselene kadar öldürmeye devam ettiler".[6] Ayrıca Talmud'da Roma'nın Yahudilerin ölülerini Betar'a gömme yasağının 17 sene sürdüğünü anlatır.

Sonrası[değiştir | kaynağı değiştir]

Cassius Dio'ya göre 580.000 Yahudi öldürülüp 50 kale ve 985 köy yerle bir edildi.[7][8] Talmud ise ölüleri milyonlarla açıklar. Talmud'da adı geçen rakamlar zamanında o kadar Yahudi olmadığı için gerçekçi değildir. Cassius Dio ayrıca birçok Romalı askerden haber alınamadığını belirtip Hadrian'ın senato açılışında her zaman söylediği "Siz ve çocuklarınız sağlıklıysa, ben ve ordumuz da sağlıklıdır" cümlesini sarfetmediğinden bahseder.[2]

Yahudiler'i ayaklanmaların kaynağı olarak gören Hadrian, Yahudiliği kökten silmeye çalıştı. Tora kanunlarını ve İbrani takvimini yasakladı ve dini liderleri öldürttü. Yahudiler'in kutsal yazıtlarını Tapınak Dağı'nda törenlerle yaktı. Tapınağın olduğu yere biri kendisi ve biri Jüpiter olmak üzere iki heykel diktirdi. Yahudiliği hafızalardan silmek için bölgenin adını haritadan sildi. Bölgenin adını Yahudiye'den, zamanında Yahudiler'in azılı düşmanları olan Filistlerden esinlenerek Suriye Filistini koydu,[9][10] ve Filistin adı bugüne kadar devam etti. Kudüs'ü pagan şehrine çevirip Yahudiler'in girmesini yasakladı.

Uzun vadede etkileri ve Tarihi önemi[değiştir | kaynağı değiştir]

1695 Eretz Israel map in Amsterdam Haggada by Abraham Bar-Jacob.jpg
Antik İsrail

I. Konstantin savaşın yasını Ağlama Duvarı'nda tutmak için senede bir defaya mahsus olmak üzere (9 Av'da) Kudüs'ün kapılarını Yahudilere açtı. Yahudiler, yaklaşık 2000 yıl dağınık halde yaşarken, bölgedeki Yahudi nüfusu dönemden döneme farklılıklar gösterdi.

Modern tarihçilere göre, Bar Kohba isyanı, Yahudi tarihini etkileyen önemli bir unsurdur; büyük kayıplar yüzünden bu yıldan başlayarak Yahudi diasporası başlamıştır. Aynı tarihçiler, Birinci Yahudi-Roma savaşı'na kıyasla bu ayaklanma sonrasında daha çok Yahudinin öldürüldüğünü, sürüldüğünü veya köle olarak satıldığını belirtilir. Bu olaylardan sonra Yahudiliğin dini merkezi bu bölgeden Babil'e kaydı. Celile'de 2-4. yy arasında Kudüs Talmudu derlendi ve Safed Yahudiliğin (özellikle 15.yy'da Kabbala konusunda) dini merkezlerinden biri oldu.

Ayaklanmadan yenilgiyle çıkan Yahudilerin dini öğretilerinde değişiklikler görülmeye başlandı. Daha tutucu olmaya başlayan Yahudiler mesihlik kavramını daha abstrakt ve ruhani algılamaya başladılar. Talmud çağlarında Bar Kohba için sahte mesih deyip aşağılamalarına rağmen modern çağda Bar Kohba gelenekçilik ve milliyetçilikte önemli ikonlardan biri haline geldi.

Sonraki Roma'ya karşı ayaklanmalar[değiştir | kaynağı değiştir]

  • 351'de ayaklanan Yahudiler ağır hasarla yenilgiye uğradılar.[11]
  • 438'de İmparatoriçe Eudocia Yahudiler'in tapınak bölgesine girmesini yasaklayınca, Celile'deki Yahudi cemaati Yahudileri sürgün hayatına son vermeye çağırdı.[11][12]
  • Yahudiler, Sasani İmparatorluğu ile birlik olup 614'te Kudüs'ü beş yıl süreyle Bizans İmparatorluğu'ndan geri aldılar.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ [1]
  2. ^ a b Cassius Dio, The Roman History
  3. ^ Book of Numbers 24:17: There shall come a star out of Jacob, and a sceptre shall rise out of Israel, and shall smite the corners of Moab, and destroy all the children of Sheth.
  4. ^ L. J. F. Keppie (2000) Legions and veterans: Roman army papers 1971-2000 Franz Steiner Verlag, ISBN 3-515-07744-8 s 228-229
  5. ^ livius.org account(Legio XXII Deiotariana)
  6. ^ (Ta'anit 4:5)
  7. ^ The 'Five Good Emperors' (roman-empire.net)
  8. ^ Mosaic or mosaic?—The Genesis of the Israeli Language by Zuckermann, Gilad
  9. ^ Erwin Fahlbusch, Geoffrey William Bromiley (2005). The encyclopedia of Christianity, Volume 4. Wm. B. Eerdmans Publishing,. ISBN 9780802824165. http://books.google.com/books?id=sCY4sAjTGIYC&pg=PA15&lpg=PA15&dq=Bar+Kohba+Yehuda+Palestine&source=bl&ots=BwApvklPJI&sig=f_bcM2OxuCNwX5jmPdiE0-34Xu4&hl=en&ei=G4wHTevvHYP78Ab48NTpAg&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=7&ved=0CDsQ6AEwBg#v=onepage&q=Bar%20Kochba%20%20first%20time%20Palestine&f=false. "This is the first time that the land of hte Bible was called Palestine. (İncil topraklarının Filistin olarak adlandırılması ilk bu zaman oldu)" 
  10. ^ History of the Term Palestine
  11. ^ a b Katz, Shmuel, Battleground, (1974), page 96
  12. ^ Avraham Yaari, Igrot Eretz Yisrael (Tel Aviv, 1943), p. 46.

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]