Amerika Birleşik Devletleri-Belarus ilişkileri

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Belarus-Amerika Birleşik Devletleri ilişkileri
Haritada gösterilen yerlerde Belarus ve USA

Belarus

ABD

Amerika Birleşik Devletleri ve Belarus arasındaki devletlerarası ilişkiler, 1991 yılında Belarus'un da bir parçası olduğu Sovyetler Birliği'nin dağılmasıyla başladı. Ancak, ABD'nin Belarus'un insan haklarını ihlal ettiği yönündeki suçlamaları nedeniyle ilişkiler bozuldu. Belarus ise ABD'yi içişlerine karışmakla suçladı.

2008'de Belarus, Washington'daki büyükelçisini geri çağırdı ve ABD Büyükelçisinin Minsk'i terk etmesi gerektiğinde ısrar etti.[1]

2012 ABD Küresel Liderlik Raporuna göre, Belarusluların yalnızca %20'si ABD liderliğini onaylıyor, %30'u onaylamıyor ve %50'nin görüşü belirsiz ve Avrupa'da ankete katılan herhangi bir ülke için onaylama oranı dördüncü en düşük oran.[2]

1991'den 2000'e[değiştir | kaynağı değiştir]

25 Aralık 1991'de Amerika Birleşik Devletleri Belarus Cumhuriyeti'nin bağımsızlığını tanıdı ve 28 Aralık'ta Belarus ve Amerika Birleşik Devletleri diplomatik ilişkiler kurdu. 31 Ocak 1992'de Minsk'te ABD Büyükelçiliği resmen açıldı. 1993 yılında Beyaz Rusya büyükelçiliği Washington'da açıldı.[3] Belarus Başbakanı Vyacheslav Kebich, 26 Ekim 1993'te konuk ABD Dışişleri Bakanı Warren Christopher'ı kabul ederek yeni cumhurbaşkanlığı seçimleri vadetti.[4]

15 Ocak 1994'te ABD Başkanı Bill Clinton, yakın zamanda Moskova'ya yaptığı ziyaretin ardından ve bir önceki İsviçre ziyareti olarak hareket ederek 6 saatlik bir devlet ziyareti için Minsk'i ziyaret etti. Belarus'un Sovyet nükleer stoklarını Rusya'ya devretmeyi kabul etmesinden sonra bu ziyaret bir "teşekkür" ziyareti olarak kabul edildi. Başkan Stanislav Shushkevich tarafından Minsk Ulusal Havalimanı'nda karşılandı, ardından Clinton Zafer Meydanı'na çelenk bıraktı ve Bilimler Akademisi'nde gençlerle bir araya geldi ve ayrıca Kurapaty'yi (NKVD tarafından Büyük Temizlik sırasında çok sayıda insanın idam edildiği Minsk'in eteklerinde ormanlık alan) ziyaret etti.[5][6][7] Clinton, First Lady Hillary Clinton ve kızları Chelsea'nin yanı sıra 4 No'lu Çocuk Hastanesini ziyareti sırasında hastalıktan muzdarip çocuklarla da tanıştı.[8]

Kurapaty'de Bill Clinton tarafından sunulan bir anma bankı

Amerika Birleşik Devletleri, Beyaz Rusya'yı Uluslararası Para Fonu (IMF) ile makroekonomik istikrar programı ve ilgili reform önlemleri konusunda anlaşmalar yapmaya ve bunlara uymaya, ayrıca artan özelleştirmeyi üstlenmeye ve iş ve yatırım için uygun bir ortam yaratmaya teşvik etti. Belarus'ta bir miktar Amerikan doğrudan özel yatırımı olmasına rağmen, reformun belirsiz hızı göz önüne alındığında, gelişimi nispeten yavaş olmuştur.

Bir Denizaşırı Özel Yatırım Şirketi anlaşması Haziran 1992'de imzalandı, ancak Belarus anlaşma kapsamındaki yükümlülüklerini yerine getirmediği için 1995'ten beri askıya alındı. Belarus, ABD yatırımları için İhracat-İthalat Bankası kısa vadeli finansman sigortası için uygundur, ancak olumsuz iş ortamı nedeniyle hiçbir proje başlatılmamıştır.

2001'den 2004'e[değiştir | kaynağı değiştir]

ABD Başkanı George W. Bush, Ukrayna Devlet Başkanı Yuşçenko ile Belarus'u tartışıyor

Eylül 2001'in başlarında, Amerika Birleşik Devletleri Belarus'u son seçimlerde usulsüzlükler yapmaktan kınadı ve Aleksandrr Lukaşenko'nun yeniden seçilmesine neden oldu. Ancak bu eleştiri kısa sürdü, çünkü Amerika Birleşik Devletleri iki gün sonra 11 Eylül 2001 saldırılarının altına girdi.

Irak'a Özgürlük Operasyonu sırasında, birkaç Amerikan istihbarat teşkilatı Belarus'u devrik lider Saddam Hüseyin ve oğulları Uday ve Kusay için güvenli bir sığınak sağlamakla suçladı. Sunulan tek kanıt, Irak'ın başkenti Bağdat'tan Belarus'un başkenti Minsk'e yapılan bir kargo uçuşuydu ve belgeleri Nisan 2003'te Bağdat havaalanının ele geçirilmesinden sonra bulundu. Bazı kaynaklar Lukaşenko'nun Saddam'a yakın olduğunu ve Saddam'ın Beyaz Rusya'ya gitmek için Irak'tan ayrılmayı düşündüğünü söylerken, Saddam Aralık 2003'te Irak'ta bulundu ve birkaç ay önce oğulları Irak'ta öldürüldü.

Beyaz Rusya-ABD ilişkileri, Beyaz Rusya hükümetinin Beyaz Rusya'nın içişlerine müdahale ettiğine inandığı 2004 tarihli Beyaz Rusya Demokrasi Yasası'nı Kongre'nin oybirliğiyle kabul etmesinden sonra daha da gerginleşti.

2006'dan 2019'a[değiştir | kaynağı değiştir]

Minsk'teki Amerikan Büyükelçiliği
Minsk'teki Amerikan büyükelçiliği, konsolosluk bölümü

2006 Belarus cumhurbaşkanlığı seçimlerinin ardından ABD, Belarus'taki bireylere ve şirketlere yaptırımlar getirdi: "En son Mart 2006 seçimlerinde temelde demokratik olmayan Belarus'un demokratik süreçlerini veya kurumlarını baltalamak, gözaltılar ve kaybolmalar da dahil olmak üzere siyasi baskıyla ilgili insan hakları ihlalleri yapmak ve Belarus kamu varlıklarını saptırmak veya kötüye kullanmak veya kamu otoritesini kötüye kullanmak."[9] Söz konusu kişi ve şirketlerin ABD'deki varlıkları dondurulmakta ve bunlarla işlem yapılması yasaklanmaktadır.

Ocak 2017 itibarıyla yaptırım listesi aşağıdaki kişileri içermektedir:

  • Başkan Aleksandr Lukaşenko
  • oğlu ve ulusal güvenlik asistanı Viktor Lukaşenko
  • Eski Adalet Bakanı Viktar Halavanau
  • Eski Adalet Bakan Yardımcısı Oleg Slizhevsky
  • Belteleradio Aliaksandr Zimouski'nin eski başkanı
  • KGB'nin eski direktörü Stepan Sukhorenko
  • eski Başsavcı Petr Miklashevich ,
  • Dimitri Pavlichenko
  • Viktor Sheiman
  • Lidia Yermoshina
  • Natalya Petkeviç
  • Uladzimir Navumau
  • OMON komutanı Yuri Podobed
  • Alexander Radkov
  • Vladimir Rusakeviç
  • Yuri Sivakov

Onaylanan şirketlerin listesi arasında Belshina, Belneftekhim, Polotsk-Steklovolokno, Grodno Azot, Naftan ve diğerleri yer alıyor.[10]

İlişkilerde bu dönemdeki birkaç ikili olaydan biri, Mayıs 2015'te Birleşik Devletler Hava Kuvvetleri Avrupa Bandosu'nun Minsk ziyaretiydi ve burada Brest Kalesi ve 2015 Minsk Zafer Günü Geçit Töreni'nde Nazizmin yenilgisinin 70. yıl dönümü şerefine performans sergilediler.[11]

2019'dan günümüze[değiştir | kaynağı değiştir]

Lukaşenko, 2020'de ABD Dışişleri Bakanı Mike Pompeo ile.
Lukaşenko, 2019'da Ulusal Güvenlik Danışmanı John Bolton ile

29 Ağustos 2019'da Ulusal Güvenlik Danışmanı John Bolton, iki ülke arasındaki ilişkilerin iyileştirilmesini görüşmek üzere Minsk'te Lukaşenko ile bir araya geldi.[12] 1 Şubat 2020'de ABD Dışişleri Bakanı Mike Pompeo, Rusya'nın enerji arzını kesme kararının ardından Amerikan yardımı sunmak için 26 yıl sonra ilk kez Belarus'u ziyaret etti.[13] Temmuz 2020'de Dışişleri Bakan Yardımcısı Oleg Kravşenko, Belarus'un Amerika Büyükelçisi olarak atandı.[14]

Ağustos 2020'de Belarus Cumhurbaşkanı Aleksandr Lukaşenko, güvenlik güçlerinin ülkenin cumhurbaşkanlığı seçimleri için sandık başına gitmesinden birkaç gün önce "bir dizi" ABD vatandaşını tutukladığını söyledi. Lukaşenko konuşmasında Belarus'un bir "melez savaşın" kurbanı olduğunu ve "her taraftan kirli numaralar beklememiz gerektiğini" iddia etti.[15]

2020 Başkanlık seçimlerinin ardından Bakan Pompeo, seçimlerin "özgür ve adil olmadığı" konusundaki derin endişelerini dile getirdi. Buna ek olarak, Belarus güvenlik güçlerini vatandaşların barışçıl bir şekilde toplanma hakkına saygı duymaya, güç kullanmaktan kaçınmaya ve haksız yere gözaltına alınan kişileri serbest bırakmaya çağırdı.[16]

Mayıs 2021'de Amerika Birleşik Devletleri ve diğer ülkeler, Belarus yetkililerini Ryanair Flight 4978'i Belarus topraklarına inmeye zorladığı için kınadı.[17][18][19][20][21][22]

28 Şubat 2022'de ABD, Ukrayna'nın ülkenin müttefiki Rusya ile Ukrayna'yı işgal etmeye katılmaya hazırlandığı yönündeki istihbaratının ardından Belarus'taki büyükelçiliğini askıya aldı.[23]

Ticaret[değiştir | kaynağı değiştir]

Beyaz Rusya — Amerika Birleşik Devletleri ticaret hacmi ( Belstat'a göre milyon USD):[24]

Belarus'un en büyük ihracat pozisyonları (2017, Belstat'a göre):[25]

  • Potas gübreleri (135 milyon USD)
  • Dikişsiz boru, tüp ve profiller (25.8 milyon USD)
  • X-ray ekipmanı (12,2 milyon USD)
  • Mobilya (6,9 milyon USD)

ABD'nin en büyük ihracat pozisyonları (2017, Belstat'a göre):[26]

  • Tıbbi ekipman (30.1 milyon USD)
  • Arabalar (27,3 milyon USD)
  • Aşılar, serumlar (20,2 milyon USD)
  • Yanmalı pistonlu motorlar (17 milyon USD)
  • Dondurulmuş balık (14.3 milyon USD)
  • Araba gövdeleri (13.4 milyon USD)
  • Elektrik motorları ve jeneratörler (10.6 milyon USD)

Diplomatik misyonlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Washington DC'deki Belarus Büyükelçiliği

Washington DC'deki Belarus Büyükelçiliği, Dupont Circle semtinde, Kuzeybatı, Washington, DC'deki 1619 New Hampshire Bulvarı'nda yer almaktadır.[27] Büyükelçilik ayrıca New York'ta bir Başkonsolosluk işletiyor.[28] Maslahatgüzarlığın geçici maslahatgüzarı Dmitry Basik'tir.[29]

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Belarus, U.S. 'Ready' To Discuss Return Of Ambassadors 12 Ağustos 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. April 29, 2016
  2. ^ U.S. Global Leadership Project Report - 2012 13 Temmuz 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Gallup
  3. ^ "МЕЖДУНАРОДНОЕ ПРИЗНАНИЕ РЕСПУБЛИКИ БЕЛОРУССИЯ". 16 Temmuz 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Mayıs 2015. 
  4. ^ "Clinton Visit is 'Reward' for Belarus". Christian Science Monitor. 14 Ocak 1994. 26 Eylül 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Nisan 2022. 
  5. ^ Erlanger (14 Ocak 1994). "CLINTON IN EUROPE; in Belarus, Memorials Define a Nation". The New York Times. 2 Nisan 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Nisan 2022. 
  6. ^ "US President Bill Clinton Visited Minsk 24 Years Ago". charter97.org (İngilizce). 29 Nisan 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Eylül 2020. 
  7. ^ "President Clinton in Minsk Jan. 15 1994". 2 Nisan 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Nisan 2022 – www.youtube.com vasıtasıyla. 
  8. ^ "Clinton Hails Belarus for Arms Policy : Europe: President stops in former Soviet republic to commend it for giving up its nuclear weapons. But he also reprimands lawmakers for their resistance to political and economic reforms". Los Angeles Times. 16 Ocak 1994. 2 Nisan 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Nisan 2022. 
  9. ^ "Executive Order Blocking Property of Certain Persons Undermining Democratic Processes or Institutions in Belarus" (PDF). United States Department of the Treasury. 19 Haziran 2006. 30 Aralık 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 2 Nisan 2022. 
  10. ^ "Belarus Sanctions" (İngilizce). United States Department of the Treasury. 11 Ağustos 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Ocak 2017. 
  11. ^ "United States Air Force in Europe Band Visit to Belarus". U.S. Embassy in Belarus (İngilizce). 6 Mayıs 2015. 18 Haziran 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Eylül 2020. 
  12. ^ "Ukrinform: Lukashenko, Bolton discuss situation in eastern Ukraine | KyivPost - Ukraine's Global Voice". 30 Ağustos 2019. 
  13. ^ "Secretary of State Pompeo Says U.S. Can Supply Belarus With Oil and Gas After Russia Cut Off Supplies". Time. 1 Şubat 2020. 1 Şubat 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  14. ^ "Belarus president appoints ambassadors to USA, Netherlands, Austria, UK, Kazakhstan". 20 Temmuz 2020. 25 Mayıs 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Nisan 2022. 
  15. ^ "Opposition floods Belarus capital as president hits out at foreign 'dirty tricks'". Reuters. 6 Ağustos 2020. 29 Eylül 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Nisan 2022. 
  16. ^ "Presidential Elections in Belarus". United States Department of State (İngilizce). 17 Ağustos 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Ağustos 2020. 
  17. ^ "Why Belarus Grounding of Ryanair Flight Broke International Law". www.msn.com. 24 Mayıs 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Mayıs 2021. 
  18. ^ "Belarus And The Diversion Of Ryanair Flight 4978". Radio Free Europe (İngilizce). 26 Mayıs 2021. 1 Haziran 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Haziran 2021. 
  19. ^ "Roman Protasevich: The young dissident who Belarus diverted a Ryanair flight to arrest". www.msn.com. 25 Mayıs 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Mayıs 2021. 
  20. ^ Buckley (31 Mayıs 2021). "How Belarus 'hijacking' has redrawn Europe's air map". CNN (İngilizce). 31 Mayıs 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Haziran 2021. 
  21. ^ Suliman (4 Mayıs 2021). "Belarus faces international fury after using fighter jet to land airliner, seize journalist". NBC News (İngilizce). 1 Haziran 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Haziran 2021. 
  22. ^ Applebaum (24 Mayıs 2021). "Other Regimes Will Hijack Planes Too". The Atlantic (İngilizce). 31 Mayıs 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Haziran 2021. 
  23. ^ Tapper (28 Şubat 2022). "Ukrainian intel suggests Belarus is prepared to join Russian invasion and US suspends operations at embassy". CNN (İngilizce). 21 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Şubat 2022. 
  24. ^ "Внешняя торговля". www.belstat.gov.by. 5 Şubat 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Nisan 2022. 
  25. ^ Внешняя торговля Республики Беларусь, 2018 4 Ekim 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.. — С. 181—182.
  26. ^ Внешняя торговля Республики Беларусь, 2018 4 Ekim 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.. — С. 319—322.
  27. ^ "Embassy.org: The Republic of Belarus". Embassy.org. 27 Şubat 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Şubat 2019. 
  28. ^ "belembassy.org - Diese Website steht zum Verkauf! - Informationen zum Thema Посольства адреса координаты". Usa.belembassy.org. 22 Ekim 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Şubat 2019. 
  29. ^ "Сотрудники - Посольство Республики Беларусь в Соединённых Штатах Америки". usa.mfa.gov.by. 1 Ocak 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Ocak 2022.