Trablusgarp Vilayeti

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Vilayet-i Trablus-ı Garb
ولاية طرابلس الغرب
Osmanlı İmparatorluğu Vilayeti

1864-1912
Location of Trablusgarp Vilayeti
Trablusgarp Vilayeti (1900)
Merkez Trablus
Tarih
 - Kuruluş 1864
 - Trablusgarp Savaşı 18 Ekim 1912
Yüzölçümü
 - 1900 1,051,000 km2 (0 sq mi)
Nüfus
 - 1900 1,000,000 
     Yoğunluk 1 /km2  (2,5 /sq mi)
Bugün parçası Libya Libya
Libya tarihi
Libya 5210 Wan Caza Luca Galuzzi 2007.jpg

Trablusgarp Vilayeti, 1864 yılında gerçekleşen yönetim reformu sonucu Trablusgarp Eyaleti yerine kurulan Osmanlı vilayetidir.

Tarihi[değiştir | kaynağı değiştir]

Trablusgarp Vilayeti, 1864 yılında kabul edilen Teşkil-i Vilâyet Nizamnâmesi ile Trablusgarp Eyaleti'nin kaldırılması sonucu kurulmuştur. Trablusgarp'ta idarenin güçlenmesi için merkez tarafından sürekli yöneticiler değiştirilmiştir.[1] Osmanlı Devleti'nin son dönemlerinde Trablusgarp, Osmanlı'nın atadığı valilerce yönetilmiştir. 1908 yılında bölgedeki aşiretlerin çıkardığı bir isyanı Mustafa Kemal bastırmıştır.[2] İtalyan egemenliğine girene kadar Trablusgarp'ı toplam 33 vali yönetmiştir.İtalya kendisine sömürge olarak gördüğü Trablusgarp'a çıkarma yapmıştır.Buradaki işgali önlemek için Kurmay Binbaşı Mustafa Kemal, Kurmay Binbaşı Enver ve Kurmay Albay Neşet görev yapmıştır.

1911 yılındaki Trablusgarp Savaşı'nda Osmanlı Devleti 100.000 kişilik İtalyan ordusuna karşılık 25,000 kişilk ordu ile Trablusgarp'ı korumaya çalışmıştır.Osmanlı ordusuna yerel bir tarikat olan Sanusi tarikatı da yardım etmiştir.Savaşın sonunda bölgeyi İtalyanlar işgal etmiştir.15 Ekim 1912'de İsviçre'nin Uşi (Ouchy) kentinde Uşi Antlaşması ile Trablusgarp İtalyanlara verilmiştir.Trablusgarp Savaşı ile dünyada ilk kez bir savaşta uçak kullanılmıştır.Trablusgarp Osmanlı Devleti'nin Afrika'daki son toprak parçasıdır.

Sancakları[değiştir | kaynağı değiştir]

1866-1877 arası vilayetin sancakları
Trablusgarp Sancağı, Hums Sancağı, Cebel-î Garbi Sancağı, Fizan Sancağı, Bingazi Sancağı
1877-1908 arası vilayetin sancakları
Trablusgarp Sancağı, Hums Sancağı, Cebel-î Garbi Sancağı, Fizan Sancağı
  • Trablusgarp Sancağı, Trablusgarp Vilayeti'nin merkez sancağıdır. Trablusgarp Sancağı'na bağlı kazalar Kızıloğlu Başağalığı, Gıryan, Urfelle, Terhune, Zaviye ve Aciblat'dır.[3]
  • Fizan Sancağı, Trablusgarp Vilayeti'ne bağlı bir sancaktır. Fizan Sancağı'na bağlı kazalar Sebha, Reşade, Kavar, Asben, Fizan, Sokna, Şâti ve Gat'dır.[3] Fizan'ın çoğunluğu çölden oluştuğu için Osmanlı Devleti Fizan Sancağı'nı genellikle sürgün yeri olarak kullanmıştır.
  • Hums Sancağı, Trablusgarp Vilayeti'ne bağlı bir sancaktır. Hums Sancağı'na bağlı kazalar Hums, Mısrata, Zletin, Sirt ve Mislata'dır.[3]
  • Cebel-i Garbiye Sancağı, Trablusgarp Vilayeti'ne bağlı bir sancaktır.Osmanlı'nın son dönemlerinde Sancak Beyi Ragıp Bey'dir.[4] Cebel-i Garbiye Sancağı'na bağlı kazalar Cebel-î Garbi, Gadamis, Nalut, Fasato ve Havz'dır.
  • Bingazi Sancağı, diğer bir adıyla Bingazi Sancağı,Trablusgarp Vilayeti'ne bağlı bir sancaktır. 1877 yılında Trablusgarp Vilayeti'nden ayrılarak müstakil bir sancak olmuştur.[5]
Trablusgarp Savaşı'nda, Kurmay Binbaşı Mustafa Kemal, Bedevi mücahitler önünde emirlerini yazdırırken (1912)

Nüfus[değiştir | kaynağı değiştir]

Nüfus
Trablusgarp
Yıl Nüfus
1867 750.000
1890 800.000
1900 1.000.000
Y & G

Görev yapmış valiler[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ II. Abdülhamit Döneminde Osmanlı'da Vilayet Yönetiminde Düzenleme Gayretleri-Trablusgarp Örneği (Türkçe). Ankara Üniversitesi.
  2. ^ Atatürk Araştırma Merkezi Başkanlığı
  3. ^ a b c Devlet-i Aliyye-i Osmaniyye’nin Bin Üçyüz Onüç Senesine Mahsus İstatistik-i Umumîsi, İstanbul, Alem Matbaası, 1316/1900
  4. ^ Dr. Abdülmecit Mutaf. Salnâmelere Göre Karesi (1847-1922), (2003) Zağnos Kültür ve Eğitim Vakfı, sf.141,169.
  5. ^ Hale Şıvgın, Erling Karlberg "Trablusgarp Savaşı ve 1911-1912 Türk-İtalyan ilişkileri", sf.9, Türk Tarih Kurumu Basımevi (1989).