İstanbul metrosu

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
İstanbul Metrosu
Istanbul Metro Logo.svg
Şehir İstanbul
Raylı Sistem Tipi Metro
Hat Sayısı 4 (3 Avrupa Yakası 1 Anadolu Yakası)
 
İstasyonlar 62 (30 tane inşaa halinde)
Günlük Taşıma 1.200.000 (yaklaşık)
Sahibi İstanbul Büyükşehir Belediyesi
İşletmeci İstanbul Ulaşım A.Ş.
Araç Sayısı 634 (453 metro, 181 tramvay ve diğer)
Teknik Bilgiler
Hat Uzunluğu 92 km.
Ray Genişliği 1435 mm

İstanbul metrosu, Türkiye'nin en büyük şehri olan İstanbul'da yer alan yeraltı demiryolu ağıdır.

Tarihçe[değiştir | kaynağı değiştir]

İstanbul metrosu, tarihi çok eskilere dayanan bir düşünce olmasına karşılık ancak 20. yüzyılın sonlarında gerçek anlamıyla hayat bulmuştur.

İstanbul, 1876'da yapılan "Tünel" ile toplu taşımada metronun öncüleri arasındaydı. İstanbul şehri için kamu yararı ve ulaşım rahatlığı gözönüne alınarak 1912'den bu yana çeşitli ülke firmaları tarafından yapılmış öneriler olduğu bilinmektedir. İstanbul'da geniş kapsamlı bir metro yapılması fikrinin 1908'de ortaya çıktığına dair kayıtlara İETT arşivinde rastlanıyor. "Mecelle-i Umur-ı Belediye"nin 3. cildinde Mecidiyeköy ile Yenikapı arasında bir metro imtiyazı verildiğine dair kayda rağmen, projenin gerçekleşmediği anlaşılıyor. Yine 1912'de bir Fransız mühendisin Karaköy-Şişli arasında bir hat önerdiği ve Kurtuluş'a doğru bir giriş yaptığı anlaşılıyor. İlk etraşı proje ise 1912'te rastlıyor.

Mühendis L. Guerby teklifi (1912)[değiştir | kaynağı değiştir]

İstanbul Teknik Üniversitesi Müzesi'nde, son senelerde eski kitaplar arasında bulunarak sergilenen, Avant Projet d'un Métropolitain à Constantinople (İstanbul'da bir metro ön projesi) Mühendis L. Guerby imzasını taşıyor. Projenin eldeki mavi ozalit kopyası 1/5.000 ölçeğinde. Güzergah üzerindeki 24 istasyon Topkapı suriçi tramvay durağından başlayarak Şişli' tramvay durağında son buluyor. İstasyonlarda peron uzunlukları 75 m; en uzun ara 975 m, en kısa ara 220 m olarak önerilen proje, 10 Ocak 1912 tarihini taşıyor.

Prost teklifi (1936)[değiştir | kaynağı değiştir]

Şehri imar etmek gayesiyle 1936'da davet edilen Fransız şehirci Prost, bu ihtiyacı hissederek Taksim-Beyazıt arasında bir metro hattı kurulmasını önermiştir. Taksim'den başlayacak olan hat İstiklal Caddesi ile Tarlabaşı Bulvarı arasından geçerek İngiliz Sarayı ve Tepebaşı'ndan sonra Tünel'e, oradan Şişhane'ye ve Galata Kulesi'nin doğusundan Karaköy'e inecekti. Hattın Tünel, Karaköy, Taksim arasndaki kot farkı yüzünden helezoni bir güzergah veya kremayerli (dişli tekerlekli) bir sistem ile Karaköy'e düz inebileceği düşünülüyordu. Haliç Tahmis Sokağı hizasında 50 m'lik bir köprü üzerinden viyadük ile geçilerek İstanbul yakasında Rüstem Paşa Camii'nin batısında kurulacak hat, 9 kotunda tekrar yeraltına girmekteydi. Buradan Mahmutpaşa yoluyla Kara Mustafa Paşa Türbesi önlerinde tramvay caddesine varmakta ve Beyazıt'a ulaşmaktaydı. Prost, bu son güzergahtaki kot farkının doğurduğu yüzde 8'lik meyli de kremayerli bir sistem ile aşmayı düşünmüştü. Öneri, Sandal Bedesteni'ni metro istasyonu olarak gösteriyordu. Ayrıca Haliç'in köprü üzerinde bir viyadükle aşılması Yeni Cami'yi gölgeleyecekti. Prost'un bu önerisi ancak ön proje olabilmiş, daha ileri gidememiştir.

Nedeco Teklifi (Ekim 1951)[değiştir | kaynağı değiştir]

Yabancı Memleketlerde Bayındırlık işleri Hollanda Teknik Müşavere Bürosu "Nedeco", İstanbul şehrinin seyrüsefer meselesi hakkında bir incelemeyi Ekim 1951'de vilayete vermişti. Haliç'in iki yakasındaki tıkanıkları bertaraf etmek üzere sınırlı bir "metropoliten" olarak ileri sürülen teklif "kabili takbik ve karlı bir işletme" şeklinde önerilmişti. Mevcut ulaşım zorluklarının en kolay hal çaresi gibi gösterilen Nedeco önerisi 1951 şartlarına cevap vermek üzere, o zamanki Prost planı esas alınarak hazılanmıştı.

Nedeco teklifinde, Taksim-Beyazıt arasında teklif edilen güzergahta eğimlerin yüzde 4'ü geçmemesi için katarın devamlı olarak yolların altından gitmeyip sağlı sollu kavisler çizmesi öngörülmekteydi. Taksim'deki terminüs durağından başlayarak bir miktar Sıraselviler Caddesi'ni takiple İstiklal Caddesi'ne yönelmekte Galatasaray istasyonundan sonra gene binaların altına girip Tepebaşı istasyonuna varmakta, tekrar bir kavisle İstiklal Caddesi'ni kat edip caddenin doğusunda bir istasyondan sonra bir "S" çizerek Şişhane istasyonuna, oradan da gene bir "S" ile Tünel çıkışının batısına Karaköy istasyonuna gelmekte; sonra yerüstüne çıkmakta, hem metro hatlarını, hem de gidiş ve geliş ayrı iki yolu taşıyan 45 m'lik bir yüzer köprü ile karşıya geçmekteydi. Eminönü'nde, Mısır Çarşısı ile Rüstem Paşa Camii arasında tekrar yeraltında giren hat, büyük bir kavisle Babıali ile Ebussuud caddeleri kavşağında bir istasyon yaparak gene yapı adalarının altından Sultanahmet Meydanı'ndaki istasyona çıkmakta, daha sonra bugünkü İstanbul Adalet Sarayı'nın altından geçerek Binbirdirek civarında bir istasyon yaparak Çarşıkapı istasyonuna gelmekte ve nihayet tramvay yolunu takiple Beyazıt terminüsünde son bulmaktaydı.

Bu güzergahtan başka gene ilk aşamada inşa edilmek üzere, ileride Boğaz irtibatını yapacak hattın başlangıcı olarak Karaköy-Tophane parçası da teklif edilmiştir. Ayrıca, daha sonraki gelişmeler için Taksim'den Şişliye Beyazıt'tan Topkapı ile Edirnekapı yönlerine yol altlarını takip eden güzergahlar bu teklifi tamamlamaktaydı.

Nedeco teklifi bir bütün olarak ele alındığında,

a) Mevcut köprünün (Galata Köprüsü) hemen batısında, dört metropoliten hattı ile iki trafik yolunun yapımını mümkün kılan yeni bir köprü inşaasını
b) bu yeni köprünün her iki ucunda modern trafik için düzenlenecek meydanların tahsisini,
c) Beyoğlu yakasındaki meydan ile Taksim arasında ve İstanbul yakası ile Beyazıt arasında tünel inşaatını;
d) Taksim ile Beyazıt arasında inşa edilecek tünellerin içinden ve yeni Galata Köprüsü'nün üstünden geçecek bir metropoliten hattının tesisini;
e) gelecekte ikinci bir metropoliten hattının işletmesinde kullanılacak ve Beyoğlu ile Tulumbacı Sıtkı Sokağı arsında bulunacak bit tünelin inşasını:
f) Boğaziçi sahilini takip ederek Necati Bey caddesi'nden geçen tramvayı "e" maddesinde bahsedilen tünelden ve yeni Galata Köprüsü'nden geçrirerek İstanbul sahilindeki meydana ulaştıracak uzatmanın yapılmasını; böylece, köprü üzerinden 4 hat geçebilmesini;
g) Taksim ile Beyazıt arasında bulunan mahallelerden geçen tüm tramvay hatlarının kaldırılmasını içeriyordu.

Langevin raporu (Eylül 1952)[değiştir | kaynağı değiştir]

İETT İdaresi tarafından davet edilmiş olan Paris Nakliyat Müstakil Reji İdaresi Etüt Dairesi Direktörü ve Paris Metropoliten Şimendifer Kumpanyası Fahri Genel Müdürü Yüksek Mühendis Mr. Marc Langevin ve ortağı Yüksek Mühendis Mr. Louis Meizzonet'in vermiş oldukları rapor, İstanbul'un ulaşım konusunu ciddi bir şekilde incelemekte ve teklişerde bulunmaktaydı. 14 fasıldan ibaret olan bu rapor, metrodan başka İstanbul'un genel ulaşım ve taşıma ilerine de çözümler getiren teklişeri bir araya topluyordu. Bu teklişerin fasılları şöyleydi:

1) Şehir dahilinde trafiğin başlıca unsurları,
2) Şehir Nazım Planı,
3) Şehirlerde işleyen çeşitli taşıma araçlarının türleri,
4) Başlıca büyük şehirlerde yolcu taşıma idareleri ve tarifelerinin tanzimi,
5) Şehir metropoliteni,
6) Bölge metropoliteni ve Avrupa-Asya otomobil yolu,
7) Modern tramvay arabalarıyla beslenen esas şebeke,
8) Esas şebekenin troleybüs ile çalıştırılması
9) İstanbul şehrinde halk taşıma işlerinin tertiplenmesi ve bununla ilgili bir ofisin kurulması,
10) Ücret tarifeleri, bilet satış ve şekilleri,
11) Önerilen çeşitli teknik çözümlerin ve uygulama şartlarını eleştirel olarak incelenmesi,
12) İş programı,
13) Rumeli ve Anadolu yakalarının bir şehir metropoliteni ile bağlanması

Günümüzdeki durumu[değiştir | kaynağı değiştir]

Ağ haritası (2013)

İstanbul Metrosu ile ilgili yapılan son proje IRTC kapsamında 1987'de gerçekleştirilen çalışmadır. Bu konsorsiyum İstanbul Metrosu ile birlikte "Boğaz demiryolu tüneli" projesini de birlikte hazırlamıştır.

Bu etütte metro güzergâhı 16.207 m olup istasyonları Topkapı-Şehremini-Cerrahpaşa-Yenikapı-Unkapanı-Şişhane-Taksim-Osmanbey-Şişli-Gayrettepe-Levent-4.Levent olan bir hat önermiştir. Bu projenin Şişhane-Hacı Osman arası M2 koduyla açılmış olup[1], kalan kısımları inşa hâlindedir. Şu anki planlara göre hat İncirli-Hacı Osman olarak hizmet verecektir, Bakırköy'e kadar uzatılması da düşünülmektedir.

2005 Yılında temeli atılan Kadıköy - Kartal arasında yer alan M4 hattı Ağustos 2012'de, yine aynı yıl temeli atılan M3 hattı da 10 Eylül 2012'de gayri resmî olarak, 14 Haziran 2013'te resmî olarak hizmete girmiştir.[2][3]

Kadıköy metro istasyonu işareti.
Hat Güzergah Uzunluk İstasyonlar Notlar
M1A Aksaray ↔ Atatürk Havalimanı (Airport) 19.2 km 17
M1B Aksaray ↔ Kirazlı 14.0 km 12
M1A Yenikapı ↔ Aksaray 1.5 km 1 Hat ,2014 te :açılacak
M1B Kirazlı ↔ Halkalı 8 (Plan) Proje aşamasında
M2 Yenikapı ↔ Hacıosman 19.5 km 16
M2 Yenikapı ↔ İncirli 5 (Plan) Proje aşamasında
M3 Kirazlı ↔ Metrokent–Olimpiyat 15.9 km 11
M3 Kirazlı ↔ Bakırköy İDO 8 (Plan) Proje aşamasında
M4 Kadıköy ↔ Kartal 21.3 km 16
M4 Kartal ↔ Kaynarca 3 Hat 2015 te açılacak
M4 Kaynarca ↔ Tersane 1 Hat 2017 de açılacak
M5 Üsküdar ↔ Çekmeköy–Sancaktepe 20.0 km[4] 16 Hat ,2015 te :açılacak
M6 Levent ↔ Hisarüstü 4,2 km 4 Hat ,2015 te :açılacak
M7 Mecidiyeköy ↔ Mahmutbey 18.0 km 15 (plan) Sözleşme imzalandı. Hat 2017 de açılacak
M7 Mecidiyeköy ↔ Kabataş 5.0 km 4 (plan) Proje aşamasında
M8 Bakırköy ↔ Beylikdüzü 25,0 km 17 (plan) Proje aşamasında. 2017 yılına yetiştirilmesi hedefleniyor

[5] [6]

Yakında açılacak hatlar[değiştir | kaynağı değiştir]

M2 Hacıosman

İnşaatı devam eden hatlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Planlanan ya da ihale edilmeyi bekleyen hatlar[7][değiştir | kaynağı değiştir]

Ağ haritası ve projeler (2013)
  • M8 Hattı Bakırköy - Beylikdüzü
  • Bostancı - Dudullu
  • Göztepe - Ümraniye
  • Kazlıçeşme - Söğütlüçeşme
  • Mahmutbey - Halkalı
  • Pendik – Sabiha Gökçen Havalimanı
  • Kadıköy - Sultanbeyli
  • Başakşehir - Kayabaşı - Olimpiyat Köyü
  • Çekmeköy - Taşdelen
  • Şişhane - Kabataş
  • Sancaktepe - Sultanbeyli
  • Üsküdar - Beykoz
    4.Levent İstasyonu
  • Olimpiyatköy - Kayabaşı
  • Beşiktaş - Sarıyer
  • Hacıosman - Çayırbaşı
  • Büyükçekmece - Silivri
  • Sultangazi - Başakşehir
  • Esenyurt - Beylikdüzü - Avcılar
  • Sabiha Gökçen - Tuzla (OSB)
  • Edirnekapı - Vezneciler

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynaklar[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ http://www.ibb.gov.tr/tr-TR/Pages/Haber.aspx?NewsID=19452
  2. ^ Kaynak hatası: Geçersiz <ref> etiketi; dubleyol.com isimli refler için metin temin edilmemiş (Bkz: Kaynak gösterme)
  3. ^ Kaynak hatası: Geçersiz <ref> etiketi; ReferenceA isimli refler için metin temin edilmemiş (Bkz: Kaynak gösterme)
  4. ^ İstanbul Büyükşehir Belediyesi. Ibb.gov.tr. Retrieved on 2013-08-12.
  5. ^ http://istanbulunmetrosu.com/
  6. ^ http://www.istanbul-ulasim.com.tr/media/24900/ag_2200px_1546px-01.jpg
  7. ^ http://www.istanbul-ulasim.com.tr/rayl%C4%B1-sistemler/planlanan-hatlar.aspx

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Commons-logo.svg
Wikimedia Commons'ta
İstanbul metrosu ile ilgili çoklu ortam belgeleri bulunmaktadır.