Yunanca
Vikipedi, özgür ansiklopedi
| Yunanca Ελληνικά Elliniká |
|
|---|---|
| Konuşulduğu ülkeler: | Yunanistan, Güney Kıbrıs Rum Kesimi, Amerika Birleşik Devletleri, Avustralya, Kanada, Almanya, Birleşik Krallık |
| Konuşan kişi sayısı: | 15-22 milyon arası |
| Sıralama: | 61 |
| Dil Grubu Sınıflandırma: | Hint-Avrupa dil ailesi
|
| Resmî Durum | |
| Resmî dil olduğu ülkeler: |  Yunanistan Güney Kıbrıs Rum Kesimi Avrupa Birliği |
| Dili düzenleyen kurum: | - |
| Alfabe: | Yunan abecesi |
| Dil Kodları | |
| ISO 639-1 | el |
| ISO 639-2 | gre (B) |
| SIL | |
| Not: Bu sayfa Unicode ile kodlanmış IPA fonetik sembolleri kullanıyor olabilir. | |
| Ayrıca bakınız: Dil – Dil aileleri |
|
Yunanca, Yunanistan'ın ve Güney Kıbrıs Rum Yönetimi'nin resmî dilidir. Yunanca (Ελληνικά - Elinika) 3000 yıllık bir geçmişe sahiptir. Hint-Avrupa dil ailesine aittir. Antik Yunanca Klasik Yunan uygarlığının dili olarak kullanılmıştır. Modern Yunanca Antik Yunanca'dan oldukça farklı olmakla beraber köken olarak ona dayanır. Yunanca, Yunan Alfabesi kullanılarak yazılır.
Yunanca dünyada, çoğunluğu Yunanistan'da olmakla beraber, Avustralya, Almanya ve Amerika Birleşik Devletleri'nde yaşayan yaklaşık 15 milyon kişinin anadilidir. Türkiye'de anadili Yunanca olan yaklaşık 5.000 Rum olduğu tahmin edilmektedir. Bunların hemen hemen hepsi İstanbul, Mersin, Gökçeada ve Bozcaada'da yaşar. Günümüzde Yunanistan ve Kıbrıs'tan Türkiye'ye göç eden Yunanca (ya da Rumca) konuşan (konuşabilen) kayda değer Türk de vardır.Bunlarında büyük bir kısmı batı Anadolu ve Mersin yöresine yerleşmişlerdir.
Konu başlıkları |
[değiştir] Tarihçe
Yunanistan'ın kurulmasıyla Devletin Resmi dili Kathareuousa ilan edildi. Okullar ve resmî dairelerde sadece bu diyalekt kullanıldı; ancak halk bu diyalekte yabancı olduğundan evlerde ve sokaklarda Halk Yunancası (Demotiki) konuşulmaya devam edildi.
Demotiki'de bir takım bozulmalar olunca 1964'de okullarda Demotiki'nin de okutulmasına izin verildi.
Bu çift dillilik 1976 yılına kadar devam etti. 1976'da Yunanistan’da çıkan bir kanun ile Kathareuousa devletin resmi dili olmaktan çıkartıldı ve Demotiki resmi dil haline getirildi böylece okul, resmî daire ve evlerde konuşulan dilin aynı olması sağlandı.
1982 yılında kabul edilen ikinci bir kanunla Politonik (Polytonic) sistem terk edilip Monotonik (Monotonic) sisteme geçilmiştir. Yani sözcük üzerlerinde vurgulu heceyi belirtmek için kullanılan aksan işaretleri üç çeşitten teke indirgenmiştir. Bu reform tutucu çevrelerce büyük bir tepkiyle karşılanmış ve "Yunanca'nın Katli" olarak yorumlanmıştır. Bugün dahi tutucu çevreler hala Politonik sistemi kullanmakta ısrar etmektedirler. Fakat gazete, dergi, medya ve devlet yeni düzeni sürdürmektedir.
Yunan ve Türk kültürünün yüzyıllarca içiçe olması, kültürler arasında büyük etkileşim yaratmıştır. Türkçe'deki meyve, sebze ve balıkçılık terimlerinin çoğu Yunanca'dan dilimize girmiştir. Birçok şehir ismi, denizcilik ile ilgili terimlerin çoğu Yunan kaynaklıdır. Bunun yanında Yunanca'da da Türkçe'den girmiş binlerce sözcük vardır.
[değiştir] Dilin Başlıca Şiveleri
Yunanca (Δημοτική / Demotiki)
Demotiki, Kıbrıs Rum Kesimi, Yunanistan ve adalarında halkın konuştuğu şivedir. Eğitim, basın-yayın, devlet organları bu şiveyi kullanır. Yunanistan'ın bugünkü resmî şivesi Demotiki'dir.
Kathareuousa (Καθαρεύουσα)
19. yüzyılda Adamantios Korais'in büyük çabalarıyla, Antik Yunanca ile Modern Yunanca arasındaki geçişi en iyi temsil eden, modern sözcüklere eski Yunanca'dan karşılıklar bulmak, Yunan dilini Avrupa ve özellikle Türkçe kökenli sözcüklerden kurtarmak için hazırlanmış bir şivedir. Her ne kadar 1976'ya kadar devletin resmî dili olarak kabul edilse de, halkın Demotiki şivesini konuşması engellenememiş, okullardaki zorunlu Katareuousa şivesindeki eğitim kaldırılmış, devlet yazışmaları ve medyada da kullanımı durdurulup resmi dil olmaktan çıkarılmıştır.Günümüzde hala Kıbrısta ve Mersin , Antakya ve Kudüsteki patrikhanelerde kullanılan dialektik Καθαρεύουσα dır.
Tsakonika (Τσακωνικά )
Yunanca'dan ayrı bir dil olacak kadar anadilden ayrılmış bir lehçedir. Yunanistan'ın Mora Yarımadası'nda yaklaşık 3000 kişinin anadilidir.
Pontus Rumcası (Pομεικά / Romeika)
Romeika dialekti, büyük çoğunluğu 1923 mübadelesinde Yunanistan'a göçmüş olan ve bugün hâlâ Yunanistan'da varlığını sürdüren Karadeniz Rumları tarafından konuşulmaktadır. Yaklaşık 4000'i Türkiye'de, 200.000'i Yunanistan'da olmak üzere toplam 325.000 kişi tarafından konuşulur. Bu dili konuşanlar, konuştukları dili "Romeika" olarak adlandırırken, bazı entellektüel Yunanlılar ve Helenist çevreler biraz da politik bir yaklaşımla bu isimlendirmeyi, 19. yüzyıldan itibaren "Karadeniz lehçesi" anlamında "Pontiaka" olarak tahrif etmeye çalışmışlardır. Ancak bugün bu dili konuşan yaşlılar için "Pontiaka" tabirinin hiçbir anlamı yoktur ve onlar dillerini "Romeika" olarak adlandırmaya devam etmektedirler. Romeika dialekti, Türkçe, Lazca ve diğer Kafkas dillerinden büyük ölçüde etkilenmiştir. Türkiye'de (Trabzon ili sınırları içinde) Romeika dialektinin ana dil olduğu yerler şunlardır:
- Tonya (6 köy)
- Köprübaşı (6 köy)
- Çaykara (17 köy)
- Dernekpazarı (13 köy)
- Uzungöl (6 köy)
- Maçka, Torul, Yağlıdere, Santa
Kapadokya Yunancası (Καππαδοκικά / Kappadokika)
Kapadokya şivesi, Bizans Yunancası'ndan doğmuş, Orta Anadolu'da konuşulmuş bugün ise ölmek üzere olan şivelerden biridir. 1071 yılında Malazgirt Meydan Savaşı'ndan sonra Kapadokya şivesinin Yunanca konuşulan diğer yerlerle bağlantısı kesildiğinden, bu tarih, şivenin gelişim sürecinin durmasının başlangıcıdır. Bununla birlikte, Türkçe çoğunluk dili hâlini almıştır. İki halk arasındaki hızlı kültürel etkileşim Yunanca'dan ayrılmaya başlamış olan Kapadokya şivesini, daha da başka bir çehreye bürümüştür. Türkçe seslerden, sesli uyumlarına kadar birçok konuşma ve yazı kuralı bu dile girmiştir. Yunanca'da hiç bulunmayan, Ü, Ö, Ş, Ç seslerinden, cümledeki öge dizilişine kadar birçok kural bu dile geçmiştir.
Güney İtalya lehçesi (Κατωιταλικά / Kato italika)
İtalya'nın Yunanistan'a en yakınlaştığı yerlerde, Apulia ve Kalabriya bölgelerinde konuşulan şivedir. Çok öncelerde buralarda koloni kurmuş Yunanlar tarafından konuşulmaktadır ve ortaçağ Yunanca'sından çok fazla etkilenmiştir.
Yevanika
Yevanika, artık konuşanı bulunmayan Yunan şivelerinden biridir. Uzun yıllar Musevî Yunanlar tarafından konuşulmuştur. Şivenin yazımı için çoğu zaman İbranî alfabesi kullanılmıştır. Konuşanlarının Yunan, Türk ve Bulgar toplulukları ile kaynaşmasından, İsrail Devleti bağımsızlığını ilân edince, kişilerin buraya göç etmesinden ve Musevîlerce kutsal sayılan İbranîce'nin İsrail'de resmî dil kabul edilmesinden dolayı, Yunanca'nın bu şivesi ölmüştür.
[değiştir] Dilin Genel Yapısı
Yunanca'da bakıldığında ilk göze çarpan sesli harfler üzerindeki vurgulardır. Yunanca'da Τόνος olarak adlandırılan bu vurgu işaretleri, gerek sözcüğün telâffuzunu, gerek ise anlamını değiştirebilir. İki ve ya daha fazla heceye sahip tüm sözcüklerde vurgu olur. Çoğu zaman verilen şu örneği incelediğimizde vurgu işaretinin önemini görebiliriz:
Είμαι γερός: "sağlıklıyım" diyoruz; fakat vurguyu yanlış yerde kullanırsak, anlam tamamen değişir:
Είμαι γέρος: "ihtiyarım".
Yunanca'da tek heceli sözcüklerde vurgu kullanılmaz, fakat bu kuralın üç istisnası vardır:
πού (pu): nereye πώς (pos): nasıl ή (i): veya, ya da.
Türkçe'de sözcüklerde vurgu daima son hecede bulunur. Fakat şehir isimlerini ele aldığımızda, vurgunun nasıl değiştiğini görürüz. Uşak ve uşak iki aynı sözcük olmasına rağmen, anlamı il olan Uşak sözcüğünde vurgunun birinci heceye kayması nedeniyle, aklımızda iki farklı kavram oluşur. Eğer bunu vurgu işareti ile belirtecek olsaydık;
Úşak: Bir il Uşák: Erkek hizmetçi
Áydın: Bir il Aydín: Düşünür, âlim
Denízli: Bir il Denizlí: Denizi olan bölge
Bódrum: Bir tatil yöremiz Bodrúm: Evlerin alt katlarındaki depo
Éyüp: İstanbul'un bir ilçesi Eyűp: Bir bay ismi
Yunanca'da karşılığı olan, yabancı dillerden bir çok sese özel harf bulunmazken, dilin genelinde Türkçe'deki, Ö, Ü, C, Ç, I, H, J, Ş sesleri bulunmaz. Bunun aksine Türkçe'de de Yunanca'daki Θθ Δδ Χχ (Χχ = Türk şiveleri hariç) sesleri bulunmaz.
Yunanca'da fiiler, ve sıfatlar Almanca'dakine benzer bir şekilde çekimlenir. Üç ana fiil çekim türü vardır. Fakat bazı düzensiz fiiler bu üç kurala da uymayabilir. Türkçe'de olduğu gibi, çekimli fiilden önce özne kullanmaya gerek yoktur. Yâni; Ben gidiyorum yerine Gidiyorum dememiz gibi. Fakat Türkçe'dekinin aksine bu dilde sıfatlar da çekimlenir. Sıfatlar da çekimlenirken cinsiyet baz alınır. Yunanca'da isimler, eril, dişi ve nötr olarak üçe ayrılır. Dişi isimler η, eril isimler ο, nötr isimler ise το artikeli ile belirtilir. Bu kavram Türk diline yabancı bir kuraldır. Türkçe ve herhangi bir akrabasında isimlerden önce tanımlık kullanılmaz.
[değiştir] Yunan alfabesi
| Α | Β | Γ | Δ | Ε | Ζ | Η | Θ | Ι | Κ | Λ | Μ | Ν | Ξ | Ο | Π | Ρ | Σ | Τ | Υ | Φ | Χ | Ψ | Ω |
| α | β | γ | δ | ε | ζ | η | θ | ι | κ | λ | μ | ν | ξ | ο | π | ρ | σ/ς | τ | υ | φ | χ | ψ | ω |
Harfler için detaylı bilgi: Yunan Alfabesi.
[değiştir] Temel bilgiler
- Doğum Tarihi: MÖ X. yy civarı.
- Doğum Yeri: Yunanistan.
- Kökeni: Fenike alfabesi.
- Sistemi: Alfabetik.
- Göstergeler: 24 harf
- Okuma yönü: Sağdan sola daha sonra “bustrofedon” denilen şekilde ve en nihayet soldan sağa doğru.
- Kullanan diller: Yunanca, matematik ve bilimsel dil için de kullanılır
- Bilinen en eski belge: MÖ VII. yy’dan kalma Yunan şehri Dreros’un kanunları (yasal kararname).
[değiştir] Yunanca bir metin örneği
Η Δημοκρατία της Τουρκίας είναι μία χώρα που βρίσκεται στη νοτιοδυτική Ασία με ένα μικρό τμήμα της επικράτειας της (3%) στη νοτιοανατολική Ευρώπη. Μέχρι το 1922, η χώρα ήταν το κέντρο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Η χερσόνησος της Ανατολίας, που βρίσκεται ανάμεσα στη Μαύρη Θάλασσα και τη Μεσόγειο Θάλασσα συγκροτεί το βασικό τμήμα της χώρας. Η Τουρκία συνορεύει δυτικά με την Ελλάδα και τη Βουλγαρία, ανατολικά με τη Γεωργία, την Αρμενία, το Αζερμπαϊτζάν και το Ιράν, νότια με το Ιράκ και τη Συρία. Yunan Wiki'si
[değiştir] Temel söz dağarcığı
- Ναι (Ne): Evet
- Όχι (Óħi): Hayır
- Σας ευχαριστώ (Sas efharisto): Teşekkür ederim
- Δεν είναι τίποτα (Đen ine tipota): Bir şey değil
- Με συγχωρείτε (Me sighorite): Affedersiniz
- Παρακαλώ (Parakalo): Lütfen
- Πολύ καλά (Poli kala): Çok iyi
- Με λένε ... (Me lene ...): Adım ...'dir
- Είμαι ... χρόνων (İme ... ħronon): ... yaşındayım
- Καλημέρα (Kalimera): Günaydın
- Χαίρετε (Ħerete): Merhaba
- Καληνύχτα (Kaliniħta): İyi geceler
- Πώς είστε; (Pos iste): Nasılsınız? (Soru işareti olarak ";" kullanılır)
 ανθρώπινος, άνθρωπος - İnsan |
 άνθρωπος, άνδρας - Erkek |
 γθναίκα, γυναίκα - Kadın |
 ζώο - Hayvan |
 φυτό, φυτεύω - Bitki |
 σκύλος - Köpek |
 πουλί - Kuş |
 ψάρι - Balık |
 γάτα - Kedi |
 φίδι - Yılan |
 βάτραχος - Kurbağa |
 χελώνα, χελώνας - Kaplumbağa |
 αράχνη - Örümcek |
 αρκούδα - Ayı |
 άλογο - At |
 χταπόδι - Ahtapot |
 κότα - Tavuk |
 μυρμήγκι - Karınca |
 δέντρο - Ağaç |
 λουλούδι - Çiçek |
 χόρτο, γρασίδι, καταδότης - Çimen |
 καρπός, φρούτο - Meyve |
 λαχανικό, χορταρικό - Sebze |
 ντομάτα - Domates |
[değiştir] Benzer Sözcükler
- Aγγαρεία (angaria): Angarya
- Αχούρι (ahuri): Ahır
- Αχλάδι (ahlađi): Armut, Ahlat
- Αυλή (avli): Avlu
- Βαγόνι (vagoni): Vagon
- Βαπόρι (vapori): Vapur
- Βάζο (vazo): Vazo
- Βίδα (vida): Vida
- Βιτρίνα (vitrina): Vitrin
- Γιακάς (ýakas): Yaka
- Γιλέκο (ýileko): Yelek
- Γιαλός (ýalos): Yalı
- Γαλέτα (ğaleta): Galeta
- Γαργάρα (ğarğara): Gargara
- Γιοβέτσι (ğiuveçi): Güveç
- Δίπλομα (điploma): Diploma
- Δαντέλα (đantela): Dantel
- Zάρι (zari): Zar
- Zεϊμπέκης (zeybekis): Zeybek
- Κάλφας (kalfas): Kalfa
- Καπλαμάς (kaplamas): Kaplama
- Καρπούζι (karpuzi): Karpuz
- Κασκόλ (kaskol): Kaşkol
- Κιμά (kima): Kıyma
- Αργκό (argo): Argo
- Λάχανο (laħano): Lâhana
- Λεκές (lekes): Leke
- Λάστιχο (lastiħo): Lâstik
- Λαβράκι (lavraki): Levrek
- Λάμπα (lampa): Lâmba
- Μαγαζί (magazi): Mağaza
- Μανάβικο (manaviko): Manav
- Μανιτάρι (manitari): Mantar
- Μαραγκός (marangoz): Marangoz
- Μιναρές (minares): Minare
- Μπακάλης (bakalis): Bakkal
- Μπαμπάς (babas): Baba
- Νισαντήρι (nisadiri): Nişadır
- Νάζι (nazi): Naz
- Νάρκισσος (narkisos): Nergis
- Ναργιλές (nargiles): Nargile
- Παπούτσι (papuçi): Papuç
- Παλαμίδα (palamiđa): Palamut
- Πανηγύρι (paniyiri): Panayır
- Πράσο (praso): Pırasa
- Ρεζίλης (rezilis): Rezil
- Ρετσίνι (reçini): Reçine
- Ρακί (raki): Rakı
- Σακατεύω (sakatevo): Sakatlamak
- Σόμπα (soba): Soba
- Σεφτές (seftes): Siftah
- Σαζάνι (sazani): Sazan
- Σαράφης (sarafis): Sarraf
- Σαπούνι (sapuni): Sabun
- Τεμπέλης (tembelis): Tembel
- Τουφέκι (tufeki): Tüfek
- Ταψί (tapsi): Tepsi
- Τενεκές (tenekes): Teneke
- Τουρλού (turlu): Türlü
- Τόπι (topi): Top
- Τουρσί (tursi): Turşu
- Υάρδα (iarda): Yarda
- Υστερία (isteria): Histeri
- Φασόλι (fasoli): Fasülye
- Φιστίκι (fistiki): Fıstık
- Φανέλα (fanela): Fanila
- Φουντούκι (funduki): Fındık
- Ωκεανός (okeanos): Okyanus
- Ώμος (omos): Omuz
Bu sözcüklerin bazıları Türkçe'den Yunanca'ya, bazıları Yunanca'dan Türkçe'ye, bazıları da yabancı dillerden her iki dile geçmiştir. Tüm bunlar gibi kültürel etkileşim sonucu ortaya çıkan binlerce sözcük daha vardır.
[değiştir] Yunanca kaynaklı Türk şehir adları
- Is tin Poli: İstanbul (Εις την πόλη) (tartışmalı)
- Smyrna: İzmir (Σμύρνη)
- Panormos: Bandırma (Πάνορμος)
- Kallipolis: Gelibolu (Καλλίπολις)
- Pergamos: Bergama] (Πέργαμος)
- Pigai: Biga (Πηγαί)
- Sinopi: Sinop (Σινώπη)
- Nikaia: İznik (Νίκαια)
- Iraklia: Ereğli (Ηράκλεια)
- Trapezus: Trabzon (Τραπεζούς)
- Tripoli: Tirebolu (Τρίπολη)
- Prusias: Bursa (Προυσιάς)
- Attaleia: Antalya (Αττάλεια)
- Amisos: Samsun (Αμισός)
- Nagdos: Niğde (Νάγιδος)
- Tarsos: Tarsus (Ταρσός)
- Myrsini: Mersin (Μερσίνη)
- Selefkeia: Silifke (Σελεύκεια)
- Fokaia: Foca (Φώκαια)
- Sevastia: Sivas (Σεβάστεια)
- Magnesia: Manisa (Μαγνησία)
- Kaesaria: Kayseri (Καισάρεια)
- İkonium: Konya (Ικόνιον)
- Adrianou Polis: Edirne (Αδριανούπολις)
- Kastron Moni (keşişler kalesi): Kastamonu
- Poli: Bolu
Bu büyük şehirlerin haricinde, Yunanca kaynaklı daha birçok il, ilçe ve köy ismi vardır.
[değiştir] Kaynakça
- MALAY, Hasan, “Epigrafi (Yazıt Bilim)” Ege Üniv. Basımevi, Bornova-İzmir, 1987
- MALAY Hasan, Yunanca I, İzmir 1990
- MALAY Hasan, Yunanca II, İzmir 1990
- AKURGAL, Ekrem “Anadolu Uygarlıkları” İstanbul, 1988
- ÇELGİN Güler, Eski Yunan Edebiyatı, İstanbul 1990
- Meydan Larousse Ans. İstanbul
- FRIEDRICH, Johannes “Kayıp Yazılar ve Diller” ( Çev. Recai TEKOĞLU ) Arkeoloji ve Sanat Yayınları, 2000
[değiştir] Dış bağlantılar
- İnternet Polyglot'ta Yunanca sözcük dersleri
- Türkçe Online Yunanca Dersleri
- Sesli Telâffuzlu Yunan alfabesi
- Online Yunanca Dersleri (ingilizce)
- Virtual Greek Keyboard
|
Avrupa Birliği'nin resmî dilleri | |
|---|---|---|
| Almanca | Bulgarca | Çekçe | Danca | Estonca | Fince | Hollandaca | Fransızca | İngilizce İspanyolca | İsveççe | İrlandaca | İtalyanca | Lehçe | Letonca | Litvanca Macarca | Maltaca | Portekizce | Rumence | Slovakça | Slovence | Yunanca |
||
| Kaynak: AB'nin resmî sitesi | ||
| ɮ | Hint-Avrupa dilleri ile ilgili bu madde bir taslaktır. Maddenin içeriğini geliştirerek Vikipedi'ye katkıda bulunabilirsiniz. |
